Zottegem (tot 1949 Sottegem) is een gemeente en stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. thumb|Logo stad Zottegem|150px Zottegem ligt in de Vlaamse Ardennen, ten zuidoosten van Gent, en telt ruim 28.000 inwoners, die ZottegemnaarsVRT-Taalnet of ZottegemmenaarsLijst van aardrijkskundige namen en afleidingen daarvan Sectie 2 - Alfabetische lijst worden genoemd.
Geschiedenis
In de gemeente (Velzeke (Romeinse villa Steenbeke), Spelaan Leeuwergem) werden Romeinse en Gallo-Romeinse vondsten gedaan, waaronder in 2025 het grootste Romeinse legerkamp in België.‘Van uitzonderlijk nationaal én internationaal belang’: Romeins legerkamp in Velzeke blijkt grootste ooit gevonden in België, De MorgenTentoonstellingscatalogus Landschap Doorgrond. Tien jaar archeologisch onderzoek in Zuid-Oost-Vlaanderen. Provinciaal Archeocentrum Velzeke, 2020Wegenwerken in Velzeke onthullen schat aan Romeinse vondsten, Het Laatste NieuwsNieuw onderzoek naar het grootste Romeinse legerkamp in ons land, Het Laatste Nieuws"Zou het grootste van België zijn": archeologen zoeken naar sporen van oud Romeins legerkamp in Velzeke, VRT NWSEen week lang graven in Zottegem: “Het Romeinse legerkamp waar ik al decennia over hoor praten, ligt hier nu voor mijn ogen”, De StandaardGrootste Romeinse legerkamp in ons land wordt opgegraven in Velzeke, TV Oost De vicus Velzeke lag aan de heirbaan Boulogne-Asse-Tongeren en de heirbaan tussen Bavay en het noorden (Romeinse weg Bavay-Velzeke). Zottegem ontstond later als een kleine Germaanse nederzetting op de linkeroever van de Bettelhovebeek (Germaanse stamhoofdnaam Sotto (de zoete) + ingahaim (plaats van de lieden van)).D. Lamarcq, De herkomst van de gemeentenamen en de spotnamen van Zottegem, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen X, 2001 D. Lamarcq 3000 jaar Zottegem De oudste teruggevonden vermelding van de plaats Sotengem dateert uit 1083; in latere bronnen werd de plek onder andere ook Sothengem, Sottingem, Sottengem, Zotteghem, Sotengien, Sottheghem, Sottenghien, Sottegem genoemd. Het was een kleine nederzetting ('Ten Dorpe') vlak bij de versterking van Rothardus (het huidige Egmontkasteel), die evolueerde van een versterkt mottekasteel tot een stenen burcht. In de dertiende eeuw stimuleerden de Zottegemse kasteelheren het ontstaan van een nieuwe kleinstedelijke woonkern met bijbehorende parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart (iets meer naar het zuiden, rond de huidige Markt, Heldenlaan en Hoogstraat). Het kleine centrum kwam vanaf de veertiende eeuw tot bloei en kreeg als 'vryheydt' bepaalde fiscale, sociale en economische rechten (lakenhuis, eigen bestuur, rechtspraak en vanaf 1524 marktrecht (wekelijkse markt en twee jaarmarkten)).Tentoonstellingscatalogus Graven in Vryheydt...4000 jaar (be)leven in Zottegem. Provinciaal Archeocentrum Velzeke.Sotteghem 1626. Geschiedkundige Kring Het Land van Aalst De baronie van Zottegem behoorde tot het Land van Aalst, kasselrij van het graafschap Vlaanderen.Tentoonstellingscatalogus Graven in Vryheydt...4000 jaar (be)leven in Zottegem. Provinciaal Archeocentrum Velzeke. Pag. 13 Het Egmontkasteel van de heren van Zottegem werd achtereenvolgens het bezit van de adellijke geslachten Edingen (dertiende eeuw), en in de Bourgondische Nederlanden van het geslacht Melun (veertiende eeuw) en het huis Luxemburg-Fiennes (vijftiende eeuw). In de zestiende eeuw kwamen de heerlijkheid Zottegem en het Egmontkasteel in handen van het huis Egmont en Lamoraal van Egmont. thumb|Zottegem in de eerste helft van de 17e eeuw (afbeelding uit Flandria Illustrata - 1641) De woelige tweede helft van de zestiende eeuw werd gekenmerkt door het opkomende protestantisme en (na de Beeldenstorm) de opstand tegen de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog in de Spaanse Nederlanden.N. Van Den Bossche, De godsdienstige beroerten van de 16de eeuw te Zottegem, in: Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen VII, 1995, p. 137 – 142. Na zijn onthoofding op bevel van Alva op 5 juni 1568 werd Lamoraal van Egmont begraven in de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk. Tussen 1579 en 1581 kreeg Zottegem te maken met krijgsgeweld, zowel van protestantse geuzen als van katholieke malcontenten. Zottegem had in de daaropvolgende eeuwen regelmatig af te rekenen met krijgsgeweld van vooral Franse troepen (1645, 1658, 1671, 1690-1701, 1742-1748). Vanaf 1707 (de Oostenrijkse Nederlanden tot de Franse Tijd in België) kwam het Egmontkasteel in handen van de adellijke familie Pignatelli. Tijdens de Boerenkrijg in de Franse periode in oktober 1798 bezetten zo'n 200 brigands gedurende een week Zottegem en vielen er het schepenhuis binnen.
Zottegem had zich ondertussen ontwikkeld tot een klein handels- en ambachtscentrum van regionaal belang.P. Diriken, Geogids Vlaamse Ardennen, Deel 3 De steden, Oudenaarde, Ronse, Zottegem, Kortessem, pag. 83-118 In 1867 werd de spoorlijn tussen Gent en 's-Gravenbrakel aangelegd (naar het Waalse steenkoolbekken) en werd het station Zottegem in gebruik genomen, in 1870 volgde de lijn Brussel-Kortrijk en in 1875 de lijn Aalst-Ronse. De stadskern werd uitgebreid richting station (Stationsplein, Stationsstraat) en de bevolking nam daardoor snel toe. Zottegem werd een handels- en nijverheidscentrumExpertisecentrum voor Technisch, Wetenschappelijk en Industrieel ErfgoedM. Teirlinck, Zottegem van bedrijvige vlek tot industrieel centrum, Handelingen XIII, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2007. met scholen (Gesticht Onze-Lieve-Vrouw van Deinsbeke, Sint-Barbarainstituut), een tiental brouwerijen (Brouwerij De Klok, Brouwerij Crombé, Brouwerij De Meyer, Brouwerij Barbry, Brouwerij Het Lam, Brouwerij Droesbeque, Brouwerij De Winne, Brouwerij De Cock),D. Lamarcq, De brouwnijverheid in Zottegem (1850-2019), Handelingen XIX, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2019. kachelmakerijen (Stovenfabriek François),D. Lamarcq, De Zottegemse stoof. Een onderzoek naar de stoofmakers in de Egmontstad (1850-1950), Handelingen XIX, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2019. schoenen-,L. De Both, P. Matthijs, Schoenmakers en schoenmaaknijverheid in Zottegem, Handelingen XIX, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2019. breigoed- en textielfabriekenO. Van Rode., Ooit onlosmakelijk verbonden. Zottegem en de textielindustrie, Handelingen XIX, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2019.O. Van Rode, De textielnijverheid te Zottegem. 125 jaar geschiedenis. Een status quaestionis van de Zottegemse textielbedrijven. in: Tijdschrift voor industriële cultuur, Vol. 26, Nr. 107 (2009).L. De Both, Een beperkte ‘tour d’horizon’van de Zottegemse bonnetterie- en textielnijverheid. in: Handelingen van het Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, VIII, 1997, pp. 39-45. (Sanitary,I. De Temmerman, Sanitary gaat wereldwijd, 700 jaar textielnijverheid in Zottegem, Nuus Cantaert,I. De Temmerman, Van onder het stof... 700 jaar textielnijverheid in Zottegem. Nuus Schockaert-Smeets,I. De Temmerman, Gustaaf Schockaert en (klein)zonen, een succesverhaal. 700 jaar textielnijverheid in Zottegem. Nuus Cousy,.700 jaar textielnijverheid in Zottegem. Nuus) Verschillende industriëlen en rijke burgers lieten statige woningen optrekken in art-decostijl, eclectische stijl of cottagestijl in en rond het centrum. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het station gebombardeerd en werden twee leden van een spoorwegspionagenetwerk (Léonce Roels en Désiré Van den Bossche) gefusilleerd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwamen verschillende politiek gevangenen om (Jules Lootens, Firmin Bogaert, Léon Lefèvre, Albert Sonck, Georges Otte) en vielen bij de bevrijding verschillende doden tijdens het Treffen bij de Luchtbal. thumb|Zottegem in 1853
Vanaf de jaren 50 breidde de stad gestaag verder uit met nieuwe woonwijken. De fusiegemeente Zottegem, die ontstond na fusies in 1971 en 1977, draagt sinds 1985 de titel 'stad'.Belgisch Staatsblad Tegenwoordig is Zottegem vooral een regionaal handels- en dienstencentrum (met winkels, ziekenhuis AZ Sint-Elisabeth Zottegem en scholen (Koninklijk Atheneum Zottegem, Richtpunt Campus Zottegem, Onze-Lieve-Vrouwcollege)) met een relatief groot aantal pendelaars.
Geografie Zottegem ligt in het vrij heuvelachtige Vlaamse Ardennen-landschap dat varieert van 20 meter tot 102 meter hoogte met hellingen als De Vlamme, Langendries, Grotenberge, Slijpstraat-Kortendries, Wolvenhoek, Klemhoutstraat, Kloosterbosstraat, Bontestraat en Elverenberg-Vossenhol. De glooiende noordelijke helft van het grondgebied is iets vlakker dan het sterker heuvelende zuidelijke deel met Erwetegem, Sint-Goriks-Oudenhove, Sint-Maria-Oudenhove. Zottegem maakt deel uit van het Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender en van het Landschapspark Vlaamse Ardennen.
Door Zottegem stromen verscheidene waterlopen waaronder de Bettelhovebeek (Deinsbeek), de Molenbeek (monding in de Zwalm), de Traveinsbeek (monding in de Zwalm), de Molenbeek-Ter Erpenbeek, de Molenbeek (monding nabij Wichelen) en de Munkbosbeek (Stampkotbeek). In het westen wordt Zottegem begrensd door de Zwalm in de Zwalmvallei. Zottegem grenst aan de gemeentes Gavere, Oosterzele, Sint-Lievens-Houtem, Herzele, Lierde, Brakel en Zwalm.
Kernen Naast Zottegem zelf bestaat de fusiegemeente uit de onderstaande deelgemeenten.
In 1971 fuseerde Zottegem met de toenmalige gemeenten Velzeke-Ruddershove, Elene, Strijpen, Erwetegem, Grotenberge, Leeuwergem, Godveerdegem en Sint-Goriks-Oudenhove. In 1977 vervoegden ook delen van Oombergen en delen van Sint-Maria-Oudenhove de fusiegemeente 'Zottegem' (andere delen van Oombergen werden bij Sint-Lievens-Houtem gevoegd; andere delen van Sint-Maria-Oudenhove bij Brakel).
Velzeke-Ruddershove bestaat uit Velzeke en Ruddershove, die tot 1825 zelfstandige gemeenten waren. De wijk Bijloke ligt op de grens van Grotenberge, Leeuwergem en Strijpen, en sluit aan op de stadskern van Zottegem, net als de wijk Bevegem.
Deelgemeenten Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Zottegem 1,72 6.277 3.643 41081A 2 Elene 3,20 1.284 400 41081B0-1 3 Oombergen 2,01 688 342 41081B2 4 Leeuwergem 2,49 1.833 737 41081C 5 Grotenberge 5,07 1.856 366 41081D 6 Godveerdegem 3,34 1.598 479 41081E 7 Erwetegem 9,41 3.216 342 41081F 8 Sint-Goriks-Oudenhove 5,63 954 170 41081G 9 Strijpen 6,09 4.533 744 41081H 10 Velzeke-Ruddershove 13,23 3.392 256 41081J 11 Sint-Maria-Oudenhove 5,27 2.605 494 41081K
Demografie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1961=volkstellingen op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,01994 100,01995 99,81996 99,51997 100,01998 100,41999 100,22000 100,02001 99,82002 99,72003 99,62004 99,62005 99,22006 99,92007 100,02008 100,32009 100,82010 101,22011 102,02012 103,32013 104,12014 104,52015 105,02016 105,42017 106,32018 107,32019 108,12020 108,62021 109,52022 111,22023 112,62024 114,32025 114,92026 115,3
Bezienswaardigheden
Egmontstad De stad was de thuisbasis van Lamoraal van Egmont en staat daardoor bekend als Egmontstad.Stad Zottegem Verschillende monumenten herinneren aan de zestiende-eeuwse graaf:Lamarcq, D., Zottegem Egmontstad. Marketing met een 16de-eeuwse graaf, Erfgoedsprokkel 67, 2025, Provincie Oost-Vlaanderen.
Egmontkasteel in het Egmontpark Egmontcrypte in de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk