thumb|Sint-Andrieskerk te Balen Balen is een dorp en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente telt 23.000 inwoners, die Balenaars worden genoemd.VRTtaal.net - Balen Balen behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Mol en is een van de Zeven Heerlijkheden.
Toponymie De naam van het dorp werd voor de eerste maal vermeld in 1173 als Banele, wat de bestanddelen banne (rechtsgebied) en lo (bos) bevat.
Geschiedenis Balen was een dorp in de Voogdij Mol, Balen en Dessel, dat oorspronkelijk in bezit was van de Abdij van Corbie en later een zelfstandige heerlijkheid werd. De families Van Bocholt, De Renesse van Furstenberg en De Mol waren belangrijke heersersgeslachten.
Het dorp ontleende welvaart aan het feit dat er een aantal wegen samenkwamen, en er ontstond ook enige huisnijverheid.
In 1881 startte een zinksmelter van Vieille Montagne, in 1889 gevolgd door de kruitfabriek La Forcite. Deze fabrieken vestigden zich in Wezel en hierdoor werd Balen sterk geïndustrialiseerd. De landbouw werd ook steeds belangrijker, daar de heide eind 19e eeuw eveneens werd ontgonnen.
De Heilige Odrada was mogelijk afkomstig uit Scheps, nabij Balen.
Tweede Wereldoorlog De gemeente werd rond 16 mei 1940 bezet door het Duitse leger en bevrijd op 24 september 1944. Minstens 1 weerstander werd naar het Auffanglager van Breendonk getransporteerd.https://web.archive.org/web/20230326194848/https://www.dewereldmorgen.be/community/breendonkgevangenen-per-gemeente/ Jan Hertogen, 2014. Breendonkgevangenen per gemeente
Geografie Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Balen 55,96 19.888 355 13003A 2 Olmen 17,03 3.889 228 13003B
Kernen in de gemeente Balen Kern Inwoneraantal(31/12/2007) Balen-Dorp 5482 Hulsen 1841 Rosselaar1689 Schoorheide2713 Wezel2113 Rijsbergdijk1965Gerheide1198 Olmen3631
Op de grens met de gemeente Meerhout ligt het kleine gehucht Lil (bij Hulsen).
Demografie Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 18.702 100,0 1993 18.775 100,4 1994 18.921 101,2 1995 18.896 101,0 1996 18.909 101,1 1997 19.022 101,7 1998 19.129 102,3 1999 19.242 102,9 2000 19.290 103,1 2001 19.410 103,8 2002 19.581 104,7 2003 19.716 105,4 2004 19.871 106,3 2005 20.111 107,5 2006 20.276 108,4 2007 20.379 109,0 2008 20.638 110,4 2009 20.811 111,3 2010 21.022 112,4 2011 21.305 113,9 2012 21.570 115,3 2013 21.772 116,4 2014 21.817 116,7 2015 21.969 117,5 2016 22.168 118,5 2017 22.356 119,5 2018 22.426 119,9 2019 22.618 120,9 2020 22.813 122,0 2021 22.853 122,2 2022 23.000 123,0 2023 23.308 124,6 2024 23.523 125,8 2025 23.777 127,1 2026 23.916 127,9
Politiek Structuur Balen Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Antwerpen Turnhout Mol BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenMechelen-TurnhoutTurnhout MolBalenVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis Lijst van burgemeesters Periode Naam burgemeester 1800 - 1803 Petrus Franciscus JorisBurgemeesters Balen 1798 - 1970; Inventaris van het archief van de provincie Antwerpen 1803 - 1808 Petrus Guillielmus Wouters 1808 - 1813 Joseph Michaux 1814 - 1830 August Jozef Van Ackere 1830 - 1861 Petrus Franciscus Van Mierde 1861 - 1872 Andreas Swinnen 1872 - 1879 Remigius Heylen 1879 - 1885 Henricus Carolus Swinnen 1885 - 1887 Andreas Mensch 1887 - 1896 Henricus Bonifacius Jansen (Kath. Partij) 1896 - 1920 Alfons Dierckx (Kath.Partij) 1921 - 1938 Gustaaf Wouters (Kath. Verb.) 1939 - 1946 Aloïs DelsupeheVerkiezing schepenen A. Van der Auwera, Aloïs Delsuphe tot burgemeester benoemd; Inventaris van het archief van de provincie AntwerpenKamiel MERTENS; Balen tijdens de Tweede Wereldoorlog; Studium Generale; 2004 1947 - 1976 Egied WoutersFiche Egied Wouters; ODIS (CVP) 1977 - 1983 Willy Dierckx 1983 - 2000 Mathieu Bierkens (CVP) 2001 - 2024 Johan Leysen (CD&V) 2024 - heden Sofie Leysen (CD&V)
Legislatuur 2013 - 2018 Het Vlaams Belang kwam niet opnieuw op. Alle Balense gemeente-, OCMW- en politieraadsleden van het Vlaams Belang verlieten eind juni de partij en hadden de nieuwe partij Beter Balen opgericht.Vlaams Belang loopt leeg in Balen; Het Nieuwsblad; 29 juni 2012 Burgemeester Johan Leysen (CD&V) leidt een coalitie bestaande uit CD&V en sp.a. Samen vormen ze de meerderheid met 16 op 27 zetels.
Legislatuur 2019 - 2024 CD&V hernieuwde de coalitie met sp.a Balen 2025, goed voor een meerderheid van 15 op 27 zetels. Johan Leysen (CD&V) bleef burgemeester.
Legislatuur 2024 - 2030 CD&V vormde opnieuw een coalitie met Vooruit Balen, die beschikten over een nipte meerderheid van 14 op 27 zetels. Johan Leysen (CD&V) werd als burgemeester opgevolgd door dochter Sofie Leysen (CD&V).
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761961-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006 14-10-2012www.vlaanderenkiest.be: Gegevens 2012 14-10-2018 13-10-2024Stemmen / Zetels %25%25%25%25%25%27%27%27%27 SP1/ INZET2/ sp.a3/ sp.a Balen 20254/ Vooruit521,071521,471526,711627,612723,642623,983718,433515,294411,853 Agalev1/ Groen!2/ Groen3 - - - - 4,73102,9020- 4,5830- CVP1/ CD&V226,321736,2411051,0911451,7611435,6611035,8021135,0021136,6421235,5211 PVV1/ VLD2/ Open Vld3/ Open Vld Plus4- - 22,21520,632422,422617,602411,483 27,7741- N-VA - - - - - - 26,73819,88620,36 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang2- - - - 13,551319,7225- 14,152418,325 PVDA - - - - - - - - 3,90 DEGOEIZAAK- - - - - - - - 8,52 Beter Balen- - - - - - 8,361- - GBO30,95925,917- - - - - - - CBD14,11312,733- - - - - - - VU 7,551- - - - - - - - Anderen(*) - 3,65 0 - - - - - 1,69 0 1,70Totaal stemmen 11965 12905136701391314285142301474415876 10796Opkomst % 96,2795,1893,8294,3792,5292,3 60,4Blanco en ongeldig %3,95 6,466,128,336,655,1 5,14,4 0,4 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen, rode letters duiden de kartels aan.De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes weergegeven. De grootste partij is in kleur.(*) 1982: SD (3,65%) / 2018: Lijst Participatie (1,69%) / 2024: VVP Balen Olmen (1,7%)
Bezienswaardigheden
De Sint-Andrieskerk is een laatgotische kerk met een zware toren. Enkele 18e- en 19e-eeuwse burgerhuizen in het centrum van Balen. Voormalig gemeentehuis in neorenaissancestijl, uit 1906. Belangwekkend bouwkundig erfgoed in Rosselaar, Hoolst en Schoor, kapellen en Mariapark in Schoorheide. Watermolens Topmolen en Hoolstmolen in de omgeving van Balen.
Natuur en landschap Ten zuiden van Balen loopt de Grote Nete en in de vallei daarvan liggen diverse natuurgebieden, waaronder Scheps, De Most, De Vennen, en Griesbroek bij Hulsen. Ten noorden van De Most ligt, op een dekzandrug, het natuur- en recreatiegebied Keiheuvel.
Parallel aan de Grote Nete lopen de door mensen gegraven Grote Hoofdgracht en Kleine Hoofdgracht, bedoeld ter ontwatering van de moerassen.
Ten oosten van Balen loopt het Kanaal naar Beverlo en ten westen van Balen het Kanaal Dessel-Kwaadmechelen.
Cultuur Bijnaam De bijnaam van de Balenaars is: Kruiers. De reden kan zijn dat de patroonheilige van de kerk, de Heilige Andreas, ook patroon van de kruiers is. Het volksverhaal rept ervan dat de bewoners de kerk een aantal malen wilden verplaatsen, en daartoe een kruiwagen geschikt achtten. In 1987 werd een beeldje van de kruier geplaatst.
Musea Het Kruiersmuseum, in het voormalig gemeentehuis, is een heemkundemuseum.
Film alt=Tijdens de Tweede Wereldoorlog diende het Kasteeltje van De Most als hoofdkwartier van de lokale weerstandsgroepering ‘Geheim Leger – Armée Secrète’. Toeval of niet, de lijfspreuk van de lokale weerstanders klonk vaak als ‘Soms geslagen, Nooit verslagen’.|miniatuur|Balense kortfilm over de bevrijding van Balen in 1944, met Raf Jansen in de hoofdrolSoms geslagen, nooit verslagen (2017) is een kortfilm onder regie van Jef Cleemput en met Raf Jansen in de hoofdrol. Op dinsdag 25 juli 2017 werden op de Most de eerste beelden gemaakt van een kortfilm over de Tweede Wereldoorlog in Balen, meer bepaald over de mobilisatie van de weerstand of het verzet tijdens de Bevrijdingsdagen van september 1944. De trailer : https://vimeo.com/230267547 Groenten uit Balen (2011) van Frank Van Mechelen naar het gelijknamig toneelstuk Groenten uit Balen van Walter van den Broeck. De film verhaalt over de staking van 1971 in de Balense zinkfabriek van Vieille-Montagne.
Religie en levensbeschouwing De katholieke parochies van Balen maken samen met deze van Mol deel uit van de pastorale eenheid De Heilige Apostelen, die op haar beurt deel uitmaakt van het dekenaat Zuiderkempen in het Bisdom Antwerpen.
Mobiliteit Station Balen
Economie Voormalig De Balense zinkfabriek van Vieille-Montagne.
Bekende personen
Zie ook Bornbergen
Externe link Website van de gemeente
Categorie:Plaats in Antwerpen (provincie) Categorie:Balen