thumb|Kasteel van Zellaer Bonheiden is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Antwerpen. De gemeente behoort tot het kieskanton Duffel en het gerechtelijk kanton Mechelen en telde 15.705 inwoners op 1 januari 2026. Bonheiden ligt in de Mechelse Tuinbouwstreek en grenst aan de Brabantse Kempen. De spotnaam van de Bonheidenaren is Grote mannen.
Toponymie Het is niet geheel duidelijk waar de naam 'Bonheiden' vandaan komt. Volgens een overlevering stamt de naam van het dorp van Bodo's heide. Bodo zou een 15e-eeuwse heer geweest zijn die in Bonheiden een stuk heidegrond bezat. Volgens sommigen is dit het Dorstveld, volgens anderen Mispeldonk.
In het dialect wordt naar Bonheiden verwezen als Bonnei of Bennaa.
Geschiedenis Verschillende sporen wijzen er op dat Bonheiden en Rijmenam al bewoond werden in de prehistorie. Vondsten duiden ook op aanwezigheid van Romeinen, Nerviërs en Franken.
In 1578 versloegen de Staatsen in het gehucht Mispeldonk, tussen Bonheiden en Rijmenam, de Spanjaarden in de Slag van Rijmenam. In 1939-1940 bouwde men in Bonheiden een bunker ter hoogte van de Muizenhoekstraat, de TPM 21. De bunker was een onderdeel van de KW-stelling.
Vroeger bestonden Bonheiden en Rijmenam uit allerlei gehuchten zoals Ottershoek, Mispeldonk, Peulis, Diedonken, Harent en Hondshoek.
De huidige gemeente Bonheiden is ontstaan op 1 januari 1977 door de fusie van de kerngemeente Bonheiden met de toen opgeheven gemeente Rijmenam. Tevens werd het grootste deel van de woonkern Peulis van Rijmenam afgestaan aan de gemeente Putte.
Geografie Deelgemeenten Naast Bonheiden zelf heeft de gemeente nog een deelgemeente, namelijk Rijmenam.
# Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Bonheiden 13,84 9.732 703 12005A 2 Rijmenam 15,35 5.909 385 12005B
Naast beide dorpskernen ligt in het noorden het gehucht Bonheiden-Putsesteenweg. Het ligt op de grens met Sint-Katelijne-Waver, aan de Putsesteenweg (N15). Daarnaast zijn er nog de gehuchten Mart, Harent en Weynes.
Geografische aspecten In Bonheiden vinden we een opmerkelijk rivierduin, ook donk genoemd, terug. Door windverstuiving van o.a. materiaal uit de drooggevallen rivierbeddingen vormden zich langgerekte stuifzandruggen, met rivieren geassocieerde stuifwalcomplexen en zandige landduinen. De hoogte bereikt er op de stuifzandrug ten noorden van de Dijle en Demer (die van Bonheiden over Rijmenam naar Keerbergen en Tremelo loopt) 15 m. Deze maakt deel uit van een grote duinengordel die tot ver stroomopwaarts in de Demervallei wordt aangetroffen, en zijn opgewaaid uit de bedding van de Pleistocene en laatglaciale Demer.
Bezienswaardigheden thumb|Jachtslot van Berentrode thumb|Onze-Lieve-Vrouwkerk thumb|Oud-Gemeentehuis
De Onze-Lieve-Vrouwekerk aan het Kerkplein De Sint-Ludwinakerk aan de Putsesteenweg De Sint-Annakapel aan de Mechelsesteenweg De Abdij van Bethlehem aan de Zellaerdreef Het Sanatorium aan de Imeldalaan Het negentiende-eeuwse Kasteel van Zellaer, op welke plek mogelijk een dertiende-eeuws kasteel gestaan heeft. Het Kasteel Befferhof, Het Jachtslot van Berentrode De Blijdenberghoeve De gerestaureerde Hottentot-hoeve De Krankhoeve (waar destijds de zieken werden verpleegd, vandaar krank-hoeve),
Natuur en landschap Bonheiden ligt op een hoogte van 5-8 meter. Ten zuiden van de kom loopt de Dijle. Parallel aan de Dijle liggen rivierduinen met stuifzanden en bossen.
Bonheiden heeft drie natuurgebieden:
Cassenbroek: ontstaan rond een afgesneden Demerarm, bestaat uit een vroeger met heide begroeide droge stuifduinen en de natte delen bestaan gedeeltelijk uit trilveen. Mispeldonk: beheerd met een kudde Galloway-runderen via Natuurpunt. Mechels Broek: een nat natuurgebied, samen met Mispeldonk en Cassenbroek maakt het deel uit van een groot groen netwerk in de Beneden-Dijlevallei. Door de twee voor de E19 uitgegraven zandwinningputten die nu vijvers zijn geworden is het een vogelparadijs. In een bocht van de Dorsthoeveweg staat een oude knoteik.
Demografie Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 12.993 100,0 1993 13.130 101,1 1994 13.151 101,2 1995 13.287 102,3 1996 13.404 103,2 1997 13.568 104,4 1998 13.858 106,7 1999 13.955 107,4 2000 14.089 108,4 2001 14.237 109,6 2002 14.229 109,5 2003 14.241 109,6 2004 14.314 110,2 2005 14.387 110,7 2006 14.510 111,7 2007 14.499 111,6 2008 14.557 112,0 2009 14.611 112,5 2010 14.669 112,9 2011 14.656 112,8 2012 14.722 113,3 2013 14.828 114,1 2014 14.778 113,7 2015 14.769 113,7 2016 14.704 113,2 2017 14.826 114,1 2018 14.951 115,1 2019 15.010 115,5 2020 15.078 116,0 2021 15.177 116,8 2022 15.319 117,9 2023 15.458 118,9 2024 15.454 118,9 2025 15.641 120,4 2026 15.705 120,9
Politiek Structuur Bonheiden Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Antwerpen Mechelen Bonheiden BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring AntwerpenMechelen-TurnhoutLier Duffel BonheidenVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis (Voormalige) burgemeesters Periode Burgemeester Nicolaes Vervloetca. 1801 - 1807Henri Van Rompaij 1808 - 1830 Michael De Brouwer 1831 - 1843 Joannes Josephus PuttemansInventaris van het Archief van de provincie Antwerpen 1798 - 1970: Bonheiden 1844 - 1848 Petrus Augustijnen 1848 - 1874 Joannes Franciscus Scheers 1874 - 1879 Emmanuel Neeffs 1879 - 1899 Joannes Baptista Hendrickx 1899 - ? Franciscus Josephus Smets ? - 1919 F.A. GillemotDe administratieve ‘repressie’ van burgemeesters in de provincie Antwerpen na de Eerste Wereldoorlog (1918-1921) (p.23); Vlaamse Stam; januari-maart 2015 1920 - 1925 Jan Frans Vets 1925 - 1938 L. De Meyer 1938 - 1944 K. Hofman 1944 - 1946 B. Claes 1946 - 1952 Ed. Opdebeeck 1952 - ? V. Goris 1965 - 1989 Alfons Saenen (CVP) 1989 - 1997 Jacques Morrens (BR) 1997 - 2012 Eric Duchesne (BR) 2013 - 2018 Guido Vaganée (N-VA) 2019 - heden Lode Van Looy (BR30 / Brug!)
Legislatuur 1989 - 1994 De kiezers hadden deze verkiezingen een ruime keuze met maar liefst zeven kieslijsten. De Christendemocraten namen in verdeelde slagorde deel, zo was er enerzijds de CVP-lijst en anderzijds de scheurlijst Bonheiden-Rijmenam 88 (BR88). Toch konden de andere partijen hier niet van profiteren. De CVP verloor 1,92% ten opzichte van de verkiezingen van 1982 en strandde op 40,91%, BR 88 van zijn kant behaalde 22,04 % en werd de tweede partij van de gemeente. Tot de winnaars van deze verkiezingen behoorde tevens de Volksunie die hun stemmen zagen stijgen met 4,11% tot 14,74%. De SP en PVV ten slotte moesten ieders een klein verlies slikken, voor eerstgenoemde was dit 0,9% (10,9%) en voor de PVV 0,06% (10,59%). GemeenteBelangen en GROEN (samen goed voor 23,73% bij de vorige verkiezingen) kwamen niet op. Ten slotte waren namen ook de trotskisten van de SAP deel (0,52%) en de FVP Bonheiden-Rijmenam (0,3%), maar behaalden geen zetels. De CVP had 11 vertegenwoordigers, de BR88 had er 5, de SP en PVV ieders 2 en de Volksunie ten slotte 3. Burgemeester werd Jacques Morrens van de BR88.Eerste reis na pensioen: ex-burgemeester overlijdt tijdens beklimming Machu Picchu; Het Nieuwsblad; 5 mei 2014 Hij leidde een coalitie van BR88, Volksunie, PVV en SP.Jacques Morrens sterft plots op reis; Het Laatste Nieuws; 6 mei 2014
Legislatuur 1995 - 2000 BR slaagde erin zijn stemmenaantal nagenoeg te verdubbelen van 22,04 % tot 42,27%. Burgemeester werd Jacques Morrens, hij leidde een coalitie van BR en CVP. In maart 1997 diende hij zijn ontslag in, hij werd opgevolgd door Eric Duchesne (BR).
Legislatuur 2007 - 2012 Het bestuur van de gemeente voor de periode 2007-2012 bestond uit een coalitie van de plaatselijke politieke partij BR (Bonheiden-Rijmenam) met de CD&V. Burgemeester was Eric Duchesne (BR).
Legislatuur 2013 - 2018 Burgemeester was Guido Vaganée (N-VA), hij leidt een coalitie van N-VA, CD&V en Groen.Nieuw bewind; Gazet van Antwerpen; 10 januari 2013 In april 2013 werd bekend dat voormalig burgemeester Eric Duchesne (BR) overstapte naar N-VA.Eric Duchesne stapt over naar N-VA; Het Nieuwsblad; 26 april 2013
Legislatuur 2019 - 2024 Burgemeester was Lode Van Looy (BR30), hij leidde een coalitie van BR30, CD&V en Open-Vld. Mieke Van Den Brande (CD&V) was eerste schepen, Bart Vanmarcke (Open Vld) tweede schepen. Tijdens deze legislatuur kwam het probleem van het gebrek aan riolering in de gemeente op de agenda. Pano: Riolering, Nu
Legislatuur 2024 - 2030 Burgemeester is Lode Van Looy (BRUG!), hij leidt een coalitie van BRUG! (een kartel van BR30 en CD&V) en Team 2820 (het vroegere Open Vld). Voor Team2820 is Bart Vanmarcke opnieuw leidend schepen.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761961-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006 14-10-2012www.vlaanderenkiest.be: Gegevens 2012 14-10-2018 13-10-2024Stemmen / Zetels %21%23%23%23%23%23%23%23%25 BR 881/ B.R.2/ BR303/ Brug!B - - 22,041542,2721137,3821031,922928,202825,53633,4 B9 CVP1/ CD&V-N-VAA/ CD&V2/ Brug!B 47,9611242,8311240,9111138,381922,131628,23A720,552517,524 VU1/ CD&V-N-VAA/ N-VA2 12,98 210,63 214,743- - 25,052626,326 28,7 2 8 SP1/ sp.a2 10,251111,81210,91210,59127,62117,10214,9020- - PVV1/ VLD2/ Open Vld3/ Team 28204 - 10,651210,59128,772111,09229,78228,683113,533 16,4 44 Agalev1/ Groen!2/ Groen3 - - - - 11,35128,702112,613317,234 14,3 3 3 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang2 - - - - 10,441214,2623- - 7,2 1 GEM BEL 761 / Gem.Bel2 28,621619,1425- - - - - - - Anderen(*) 0,1904,9600,820- - - - - -Totaal stemmen 8505 90349536965810194106401070910581 8126Opkomst % 9592,8794,3493,33 91,1791,9 66,6Blanco en ongeldig %2,52 3,723,535,153,363,35 2,723,5 0,5 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen, rode letters duiden de kartels aan.De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes weergegeven. De grootste partij is in kleur.(*) 1976: FVP (0,19%) / 1982: GROEN (4,59%), FVP (0,37%) / 1988: SAP (0,52%), FVPBR (0,30%)
Cultuur Literatuur De Bonheidenaar Eric Raes heeft heel wat geschreven over zijn dorp, zoals de boeken De Geschiedenis van Bonheiden, Getuigen van het Agrarisch Verleden van Bonheiden en De Kerkenbouw te Bonheiden.
Gemeenschapscentrum 't Blikveld ’t Blikveld opende in 1998 haar deuren. Het biedt jaarlijks een rijk programma aan podiumkunsten (zoals comedie, dans en theater), maar ook tentoonstellingen en vorming.
Event
De volkskunstgroep De Krekels werd in 1973 opgericht. Zij organiseren het jaarlijks Bonheidansfestival, waar folklore uit alle windstreken en in al zijn vormen gebracht wordt.
Onderwijs Kleuter- en lager onderwijs Gemeentelijk Onderwijs (OVSG) Gemeentelijke Autonome Kleuterschool GEKKO (GEmeentelijk Kindericht KleuterOnderwijs) Gemeentelijke Lagere School Bonheiden (GEBO) Gemeenschapsonderwijs (GO!) Basisschool Klimop Katholiek Onderwijs (VVKBaO) Vrije Basisschool 'de knipoog' Rijmenam (2 campussen) Vrije Basisschool Sinte Maria Bonheiden (Zwarte Leeuwstraat)