thumb|"Kempuseum" (vroeger "Kempisch Museum") thumb|De schandpaal voor het "Kempuseum" thumb|Kasteel Neut en park, heden in gebruik als gemeentehuis thumb|Sint-Michielskerk thumb|De Stenen Molen Brecht is een snelgroeiende gemeente in de Belgische provincie Antwerpen en het arrondissement Antwerpen. De Kempense gemeente heeft een bevolking van ruim 30.000 inwoners. De gemeente is onderverdeeld in 3 deelgemeenten: Brecht, Sint-Lenaarts en Sint-Job-in-'t-Goor. Tot 1977 behoorde Sint-Antonius ook tot de gemeente Brecht.

De deelgemeenten bestaan uit tal van districten of woonwijken. Brecht-Centrum bestaat uit de districten Statie, Laar, Hoek, Centrum en Lessius. Brecht-Centrum ligt aan het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten en is de hoofdplaats van het kieskanton Brecht en is gelegen in het gerechtelijk kanton Brasschaat. Sint-Lenaarts bestaat uit Sint-Lenaarts-Centrum, Klein-Veerle, Groot-Veerle, Leeuwerik en Koningsstoel. Sint-Job-in-'t-Goor bestaat uit de districten: Rommersheide, Kambeenbos, Kloosterveld, Lage Meerrijt, Hoge Meerrijt, De Gauw, Zwaan, Pothoek, De Merel en Zand. Verder zijn er nog de districten Oostbrecht, Sterenhoven en Overbroek-Centrum.

Toponymie De eerste vermelding van de naam Brecht werd teruggevonden in een akte afkomstig van de abdij van Postel uit het jaar 1173. In deze akte komt de naam ‘Berta de Brecte’ voor. Ze handelt over het feit dat zij in het klooster van Eeuwen wilde binnentreden en daarom haar goederen in Bladel schonk aan de prelaat van Tongerlo. Vanaf deze datum komt in verschillende documenten zowel de vermelding ‘Brechte’ als ‘Brecht’ voor.

Over de betekenis van de naam is er nog geen eenduidigheid. Misschien zou Brecht afkomstig zijn van ‘brec’, ‘braec’ of ‘brakti’, dat braakland of omgehakt bos betekent. Maar ‘brakti’ kan ook ‘breken’ betekenen, wat kan duiden op een breking van het reliëf, met andere woorden bijvoorbeeld een heuvel of hoogte. Naast deze twee mogelijkheden kan ‘Brecht’ ook van een persoonsnaam afkomstig zijn en ‘machtig man’ betekenen of naar ‘prachtig’ (zie ook de betekenis van ‘bright’ in het Engels) verwijzen.

Geschiedenis Prehistorie Archeologische vondsten tonen aan dat het grondgebied van Brecht al bewoond was vanaf het paleolithicum (oude steentijd). Daaropvolgend werden er ook sporen aangetroffen uit het mesolithicum (middensteentijd) en het neolithicum (nieuwe steentijd). Deze bewoning kende een continuïteit in de metaaltijden. Archeologische sites uit de bronstijd en de ijzertijd hebben onder andere verschillende urnen, brandgraven en paalsporen (van gebouwen) aan het licht gebracht.

Romeinse periode Bij de opgravingen voor de aanleg van de hogesnelheidslijn naar Nederland zijn relicten uit de Romeinse periode gevonden. Een Romeinse munt, glazen scherven, een zilveren ring en bodemsporen tonen aan dat er ook in deze periode mensen leefden op Brechts grondgebied.

Middeleeuwen Ook de aanwezigheid van menselijke bewoning in de middeleeuwen wordt door archeologische opgravingen bevestigd. Een Merovingisch muntstuk, verschillende soorten aardewerk, urnen en bodemsporen van onder andere crematiegraven, waterputten en gebouwen staven deze uitspraak. Ook de betekenissen van enkele namen kunnen wijzen op Frankische (zoals Marum en Hunsel) en Karolingische (zoals Houthoven en Varenbrake) aanwezigheid.

Uit documenten van de volle en de late middeleeuwen blijkt duidelijk dat Brecht in twee delen was opgesplitst. De splitsing zou dateren van voor de 13de eeuw. Het ene deel kwam in handen van de heren van Bergen-op-Zoom en het andere gedeelte kwam onder Hoogstraten. Brecht had dus twee heren met elk hun eigen schout. De zeven schepenen namen de beslissingen, de schout zorgde voor de uitvoering. Elke heer koos drie schepenen, een zevende werd gemeenschappelijk gekozen.

De bebouwing rond de Plaetse begon in de eerste helft van de 15de eeuw. Het verkrijgen van het voorrecht om een weekmarkt te houden in 1446 zal hierin zeker een rol hebben gespeeld.

Nieuwe en Nieuwste Tijd De 16de eeuw was een bloeiende eeuw voor Brecht. Zo was er onder andere de stichting van de Latijnse school door Johannes Custos in 1515. De bekendste Brechtse humanisten waren Gabriel Mudaeus, Jan van der Noot en Leonardus Lessius. Op het einde van de 16de eeuw trokken Spaanse troepen al plunderend door Brecht en omliggende gemeenten. De bloeiende periode kende een einde. Na een toch wel problematische en dramatische 17de eeuw begon Brecht zich in 18de en 19de eeuw traag maar zeker te herstellen.

20ste eeuw In de 20ste eeuw ontsnapte Brecht niet aan de vernielingen die gepaard gingen met de twee wereldoorlogen. In de Eerste Wereldoorlog was de materiële schade eerder beperkt. Toch werden onder andere de kerktoren van de Sint-Willebrorduskerk in Overbroek en de kerktoren van de Heilige Man Jobkerk vernietigd.

In de Tweede Wereldoorlog lag de situatie helemaal anders. De aangerichte schade was enorm. Zo werden onder meer de Sint-Michielskerk en de Heilige Man Jobkerk zwaar getroffen. Het gebruik van V1- en V2-bommen richtte op sommige plaatsen een ware ravage aan. In Sint-Job-in-'t-Goor werden zware gevechten geleverd langs het kanaal. Daarenboven lagen Brecht en Sint-Lenaarts wekenlang in de frontlijn. De bevrijdingsgevechten in september en oktober 1944 zorgden voor een hevige strijd op Brechts grondgebied.

Geografie Fusie Sinds de fusie in 1977 behoren Sint-Job-in-'t-Goor en Sint-Lenaarts ook tot de gemeente Brecht. In het verleden behoorde Sint-Lenaarts al een tijd tot het grondgebied Brecht, voordat het een zelfstandige gemeente werd. Door de fusie behoort Sint-Antonius niet meer bij de voormalige gemeente Brecht, maar is het een deel van Zoersel geworden. Het grondgebied van de drie deelgemeenten grenst aan elkaar: ten oosten van Brecht ligt Sint-Lenaarts en ten zuidwesten van Brecht ligt Sint-Job-in-'t-Goor.

Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Brecht 57,24 15.002 262 11009A 2 Sint-Lenaarts 27,07 6.857 253 11009B 3 Sint-Job-in-'t-Goor 7,16 8.767 1.225 11009C Bron: Statbel

Opmerking: Een aantal wijken in deelgemeente Brecht sluiten direct aan op de dorpskern van Sint-Job en zijn kilometers verwijderd van het centrum van Brecht. Deze zijn opgeteld bij het aantal inwoners van Sint-Job-in-'t-Goor.Studie gemeente Brecht, september 2008

De Kempen De gemeente Brecht ligt in de geografische streek de Kempen, meer bepaald de Voorkempen.

In de bijna egale bodemoppervlakte zijn toch enkele kleine verhevenheden terug te vinden, waardoor verscheidene rivieren ontstaan, zoals onder andere de Aa. Brecht bevindt zich op de waterkering tussen het Maas- en Scheldebekken. De waterlopen die door de gemeente Brecht lopen kunnen dan ook in twee categorieën opgesplitst worden: de waterlopen die behoren tot het bekken van de Mark en meer bepaald het bekken van de Kleine Aa of Weerijsbeek, die op zijn beurt tot het Maasbekken behoort, en de waterlopen die tot het bekken van de Schijn behoren, die dan weer tot het Scheldebekken gerekend kunnen worden. De scheiding tussen beide wordt gevormd door een reliëfrug die van oost naar west over de gehele Noorderkempen loopt. Op Brechts grondgebied loopt deze van het noordwesten naar het oosten over de Hoge Heide, Halfvenheide, Brechtse Heide, Lage Heide en Groot-Veerle.

Natuurgebieden zijn: De Brechtse Heide is een beschermd landschap van 1726 hectare groot dat zich uitstrekt over vier gemeenten (Brecht, Malle, Schilde en Zoersel). Naast een belangrijk landbouwgebied, zijn er ook meer dan 300 vennen te vinden, waarvan het Marmerven het bekendst. Fauna en flora vind je in dit natuurgebied in overvloed. Het natuurreservaat Kooldries-Hoofsweer is ongeveer 50 hectaren en maakt deel uit van de Brechtse Heide. Typisch voor dit gebied is dat het een oud kleiputtengebied is wat zorgt voor een unieke fauna en flora.

Kanaal Het kanaal Dessel-Turnhout-Schoten vormt een onderdeel van de Kempense kanalen, die ontstaan zijn uit de Maas-Schelde-verbinding die Napoleon wilde realiseren op het einde van de 18de – begin 19de eeuw tussen Venlo (Maas) enerzijds en Antwerpen (Schelde) anderzijds. Van belang voor de gemeente was de aanleg van de vaart ‘Antwerpen-Turnhout’ die voltooid werd tussen 1863 en 1877. Deze snijdt de gemeente Brecht middendoor van noordoost naar zuidwest.

Brecht ligt in het zandige gedeelte van Vlaanderen. De witte kleur van het zand krijgt op verschillende plaatsen een geelachtige tint van de klei die in de bodem zit. Deze klei wordt voornamelijk ontgonnen langs het Kempens kanaal, zoals dit het geval is voor de klei- en leemachtige grond van Sint-Lenaarts. Het Kempens kanaal heeft er dus mee voor gezorgd dat er een bloeiende industrie ontstond die zich bezighield met het vervaardigen van bakstenen, pannen, aardewerk, enz. Heel wat steenbakkerijen werden opgericht.

Anno 2015 heeft het kanaal nog voornamelijk een recreatieve functie. Op de rechteroever ligt een verhard jaagpad. Hierop kan men verkeersvrij fietsen en wandelen.

Aangrenzende gemeenten

Bezienswaardigheden

thumb|Sint-Leonarduskerk in Sint-Lenaarts (Brecht) thumb|Remise en hovenierswoning thumb|Handelspand, beenhouwerij Van Ballaert De Sint-Michielskerk werd in de loop van de 15de eeuw gebouwd, maar werd door een brand en Spaanse soldaten verwoest op het einde van de 16de eeuw. Op 25 maart 1938 werd dit gebouw opgenomen in de lijst van de beschermde monumenten. De Sint-Willibrorduskerk in het plaatsje Overbroek De Onze-Lieve-Vrouw-van-Zeven-Weeënkapel werd in 1460 gewijd. Deze kapel op Broekhoven-Heiken werd in 1584 vernield door de Spaanse troepen. Het huidige gotische gebouw dateert van 1642. Sinds 1986 werd het een geklasseerd Brechts monument. De Sint-Theobalduskapel of ‘Lochts kapelleke’ bestond al in 1436. In 1610 werd het voor de eerste maal gerestaureerd. Ook in de 20ste eeuw volgende nog enkele restauratiebeurten. Sinds 1986 is dit een beschermd monument. De Abdij Onze Lieve Vrouw van Nazareth ligt op de Brechtse Heide. De oorspronkelijke abdij Onze Lieve Vrouw van Nazareth was in Lier gelegen. De ontginningswerken in Brecht startten in 1946. Op 22 oktober 1954 werd de kerk gewijd. De Stenen Molen, ook bekend als Bounke-Bounke en De Steenen Molen, is een voormalige windkorenmolen. Hij is in 1842 door molenaar Joannes Spruyt-Anthonissen opgericht, en is een beschermd monument sinds 24 mei 1977. De Stenen Molen is de enige overgebleven kettingkruier in Antwerpen, en een van de laatste drie in Vlaanderen. Het monument werd in 2010 grotendeels vernietigd door brandstichting. In 2012 werd het monument opgekocht om het volledig te herstellen en er een horecazaak in onder te brengen. De hoeve "Broeigans" dateert uit de 17de en 19de eeuw. De hoeve met brouwerij lag aan een oude baan en deed dienst als herberg-logement.Inventaris Onroerend Erfgoed Het voormalig gemeentehuis waarin nu de dienst vrije tijd gevestigd. Het gebouw werd op vraag van de gemeente gebouwd in 1860. Het gebouw werd op 23 oktober 1997 geklasseerd als beschermd monument. In de voormalige raadzaal is een prachtige muur- en plafondschildering te zien met de naam ‘De Spiegel van de Brechtse Geschiedenis’. Het kasteel Neut werd gebouwd in 1848 en deed dienst als notariswoning van de voormalige burgemeester Jozef Frans Keysers. In 1974 kocht de gemeente het gebouw, en ze bracht er haar personeel in onder vanaf 1980. Het Kempisch Museum werd gesticht in 1905. De collectie richt zich voornamelijk op het leven van onze voorouders, de Brechtse humanisten en de archeologie. Voor het Kempisch Museum staan de resten van de schepenbank en de schandpaal die beiden beschermd werden in 1936.

Overige deelgemeenten Het Groot Schietveld werd in 1893 aangekocht door het Belgische leger en is bijna 1700 hectare groot.