Zwalm is een gemeente in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. De gemeente telt ruim 8.000 inwoners, die ZwalmenaarsVRT-Taalnet worden genoemd.
Kernen Zwalm is een fusiegemeente, die bestaat uit twaalf deelgemeenten, namelijk Beerlegem, Dikkele, Hundelgem, Meilegem, Munkzwalm, Nederzwalm-Hermelgem, Paulatem, Roborst, Rozebeke, Sint-Blasius-Boekel, Sint-Denijs-Boekel en Sint-Maria-Latem. De twaalf kleine sterren in de vlag van de fusiegemeente verwijzen naar deze deelgemeenten. De fusiegemeente ontstond in 1977 uit de samenvoeging van Groot-Munkzwalm en Nederzwalm-Hermelgem. De deelgemeente Nederzwalm-Hermelgem ontstond halverwege de 19de eeuw toen Nederzwalm en het kleinere Hermelgem samensmolten. In Sint-Denijs-Boekel ligt nog het kleine gehucht Wijlegem.
Deelgemeenten Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Munkzwalm 5,00 2.112 423 45065A 2 Paulatem 1,55 131 85 45065B 3 Sint-Maria-Latem 2,22 666 300 45065C 4 Meilegem 2,03 364 180 45065D 5 Beerlegem 2,30 395 172 45065E 6 Dikkele 1,44 176 122 45065F 7 Hundelgem 1,87 676 362 45065G 8 Roborst 3,51 818 233 45065H 9 Rozebeke 1,90 465 245 45065J 10 Sint-Blasius-Boekel 4,16 749 180 45065K 11 Sint-Denijs-Boekel 4,72 886 188 45065L 12 Nederzwalm-Hermelgem 3,20 910 285 45065M
Geografie Zwalm ligt in Zuid Oost-Vlaanderen, in de streek die gekend staat als de Vlaamse Ardennen. De gemeente wordt doorsneden door de Zwalm en door de Munkbosbeek. De Munkbosbeek heeft een apart bekken, maar wordt toch tot de Zwalmstreek gerekend, en ze ligt voor een groot deel in Zwalm. Deze rivieren en hun zijbeken zorgen voor een heuvelachtig landschap in Zwalm. Alleen aan de Schelde, in Nederzwalm-Hermelgem, is het vrij vlak. Een uitzondering op dit vlakke terrein in Nederzwalm-Hermelgem vormen de heuvels aan het Blarewater, ook een oude scheldearm, aan de brug over de Schelde.
Door de talrijke bomenrijen ziet het landschap er bebost en groen uit. In Beerlegem is er het kasteel met domein Ten Bieze met bos, kasteelvijvers en talrijke bronnen. Een ander groot stuk natuur vinden we aan het Klein Zwitserland en de IJzerkotmolen. Er is een stukje natuur te vinden tussen het Blarewater en de Schelde. Voorts hebben beide oevers langs de Zwalmbeek nog groen, hier en daar onderbroken door wegen. Voor de rest is Zwalm vooral agrarisch gebied en woongebied met uitbreiding. Er is veel lintbebouwing in Zwalm, ook langs de grote wegen. Er zijn her en der nog oude voetwegen en fiets- en wandelpaden te vinden. Veel kouterwegen zijn ook nog aanwezig, maar meestal verhard met beton.
In het noordoosten bij Hermelgem vinden we de Schelde. Er is maar een brug over de Schelde vanuit Zwalm. Hier bevinden zich twee oude Scheldearmen: het natuurgebied Blarewater aan de brug over de Schelde, en de oude Scheldearm (natuurgebied Kaaimeersen) aan De Kaaihoeve in Meilegem.
Op een aantal plaatsen wordt de gemeentegrens gevormd door waterwegen. Zo vinden we in het noordoosten in Nederzwalm-Hermelgem de grens gevormd door de Schelde. Deze grens is een gemeentegrens volledig met buurgemeente Zingem. De inwoners van Zingem worden door de Hermelgemnaren dan ook "die van over de Schelde" genoemd. Het deel tussen de oude scheldearm aan de Kaaihoeve en de rechtgetrokken Schelde hoort bij Nederzwalm-Hermelgem. Dit is ook het geval voor het terrein tussen het Blarewater en de rechtgetrokken Schelde. Aan de Kaaihoeve was vroeger een overzet naar Zingem. De kaarsrechte weg van deze overzetplaats, maar dan vanaf de andere kant van de rechtgetrokken Schelde, naar het dorp van Zingem is nog steeds aanwezig. De Zwalm zelf en de Boekelbeek hebben ook op grote stukken de gemeentegrens gevormd.
Alle deelgemeenten van Zwalm, behalve Paulatem en Sint-Maria-Latem, liggen aan de gemeentegrens van Zwalm; Paulatem en Sint-Maria-Latem liggen volledig ingesloten door de andere deelgemeenten. De buurgemeenten van Zwalm zijn in uurwijzerzin: Gavere Dikkelvenne in het noorden, grenst aan Meilegem, Beerlegem en Dikkele Zottegem Velzeke in het noordoosten, grenst aan Dikkele, Hundelgem, Munkzwalm en Roborst Strijpen in het oosten, grenst aan Roborst Sint-Goriks-Oudenhove in het zuidoosten, grenst aan Roborst en Rozebeke Brakel Michelbeke in het zuiden, grenst aan Rozebeke en Sint-Blasius-Boekel Elst in het zuiden, grenst aan Sint-Blasius-Boekel Zegelsem in het zuidwesten, grenst aan Sint-Blasius-Boekel Horebeke Sint-Kornelis-Horebeke in het zuidwesten, grenst aan Sint-Blasius-Boekel Sint-Maria-Horebeke in het zuidwesten, grenst aan Sint-Blasius-Boekel en Sint-Denijs-Boekel Oudenaarde Mater in het westen, grenst aan Sint-Denijs-Boekel en Nederzwalm-Hermelgem Welden in het westen, grenst aan Nederzwalm-Hermelgem Kruisem Zingem in het noordwesten, aan de overkant van de Schelde, grenst aan Nederzwalm-Hermelgem
Geschiedenis De naam van de gemeente komt van de naam van de rivier de Zwalm.
Bij de inval van de Romeinen in 57 voor Christus door Julius Caesar in de Slag aan de Sabis was de streek rond de Zwalm bewoond door Nerviërs van Overrijnse oorsprong. Deze veldslag heeft Julius Caesar uitvoerig beschreven in zijn De bello gallico.
Tijdens de Romeinse overheersing lag Zwalm in Gallia Belgica, het noordelijk deel van Gallië.
In Velzeke hadden de Romeinen een belangrijk legerkamp. Een Romeinse heirweg liep van Bavay naar Velzeke (Romeinse weg Bavay-Velzeke); dit was een aftakking van weg van Boulogne-sur-Mer naar Keulen. Deze oude handelsweg die al bestond voor de Romeinse overheersing werd vanaf toen de via Gesoriacum ad Colonia Agrippa. Op talrijke plaatsen in de Zwalmstreek vindt men Romeinse en Gallo-Romeinse geldstukken en vaatwerk.
De monniken van de Sint-Baafsabdij van Gent hadden in de middeleeuwen in 976 een nederzetting op "Ten Berge", ten noordoosten van de monding van de Wijlegemse beek in de Zwalm. Vandaar de naam Munkzwalm.
Nederzwalm was in handen van de abdij van Ename.
De naam "Suualmam" wordt voor het eerst vermeld in 1003. Die naam werd "Sualma" in 1108 en "Sualme" in 1214.
Bij de afschaffing van de oude kasselrijen en heerlijkheden, tijdens de Franse Overheersing (1794-1815), kregen de verschillende gemeenten, die tot dan toe onder de voogdij hadden gestaan van de Heren van Gavere of van de Heren van Zottegem, hun eigen zelfstandigheid, onder het gezag van een burgemeester. De verschillende parochies kwamen onder het bestuur van het bisdom Gent.
Daarna werden vier fusies uitgevoerd. In 1808 werden Wijlegem en Sint-Denijs-Boekel samengevoegd. In 1829 werd er onderhandeld om Meilegem, Dikkele, Paulatem en Beerlegem samen te voegen, maar het bleef bij onderhandelen. In 1850 smolten Nederzwalm en Hermelgem samen tot Nederzwalm-Hermelgem. Vrij recenter zijn de zogenaamde algemene fusies van 1971, waarbij alle huidige deelgemeenten behalve Nederzwalm-Hermelgem bij Munkzwalm werden ondergebracht. De laatste algemene fusie dateert van 1977 toen (groot) Munkzwalm en Nederzwalm-Hermelgem werden samengevoegd tot het huidige Zwalm.
Op 10 mei 1940 werd bij gehucht 't Hoofd een Duitse Heinkel-bommenwerper neergehaald door de Britse luchtmacht. De vier Duitse bemanningsleden kwamen daarbij om.Tentoonstelling Over vliegen, vallen, en... opgraven, Provinciaal Archeocentrum Velzeke, 2022.Het NieuwsbladVRT Nieuws
In de vorige eeuw hadden de meeste parochies op zaterdagavond en op zondagmorgen een eucharistieviering. De grootste parochies hadden drie weekendmissen: op zaterdagavond, de vroegmis op zondag vroeg in de morgen en de hoogmis op zondag in de late voormiddag. Door het dalend kerkbezoek en het dalend aantal priesters is dit intussen flink gereduceerd. Sedert 2016 besliste het bisdom dat er enkel nog eucharistievieringen zijn in de kerk van Nederzwalm-Hermelgem en Munkzwalm. Alle andere kerken en ook de Sint-Margaretakapel van Wijlegem werden intussen ontwijd. Op basis van het meest recente kerkenbeleidsplan (2025) is het de bedoeling om nog één kerk voor de eucharistie te behouden.
Demografische ontwikkeling Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,81994 101,31995 102,61996 102,41997 102,21998 102,91999 103,02000 103,22001 103,22002 103,22003 103,32004 103,62005 104,32006 104,32007 105,22008 106,32009 108,02010 108,22011 108,72012 108,02013 108,42014 108,42015 108,02016 107,92017 108,72018 109,22019 109,42020 109,72021 110,42022 110,72023 111,72024 112,02025 112,12026 112,4
Politiek Structuur De gemeente Zwalm ligt in het kieskanton Horebeke en de kieskring Oost-Vlaanderen.
Zwalm Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Oudenaarde Zwalm BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees Parlement Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring Oost-VlaanderenAalst-Oudenaarde Oudenaarde Horebeke ZwalmVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis Burgemeesters van Zwalm waren: 1977-2006 : Basiel Eeckhout 2007-2012 : Bruno Tuybens 2013-2018 : Karen De Colfmacker 2019-2022 : Eric De Vriendt 2022-2024 : Bruno Tuybens 2024-heden: Matthijs Verschraegen
Bestuur 2013-2018 Burgemeester was Karen De Colfmacker van de Open Vld. Zij leidde een coalitie van Open Vld met CD&V-Plus. Samen hadden ze de meerderheid met elf op negentien zetels.
Bestuur 2019-2024 Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2018 behield Open Vld negen zetels. CD&V plus behaalde een zetel (verlies een), VoorZwalm zeven (winst een) en N-VA twee (status quo). Het nieuwe bestuur werd gevormd door CD&V plus, VoorZwalm en N-VA die samen tien van de negentien zetels hebben. Het burgemeesterschap werd verdeeld tussen Eric De Vriendt (2019-2021) van CD&V plus en Bruno Tuybens (2022-2024) van VoorZwalm.
Bestuur 2024-2030 Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober 2024 veroverde Open Vld Samen Sterk de absolute meerderheid met 10 op 19 zetels. Lijsttrekker Matthijs Verschraegen werd burgemeester.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024 Stemmen / Zetels %19%19%19%19%19%19%19%19%19 G. Zwalm1/ Open Vld2 / Open Vld Samen Sterk3 47,0911156,7211149,6711048,9711151,6511146,311940,022939,52944,1310 CVP1/ VBZ2/ VBZ-SPA/ SAMBAB/ CD&V-Plus3/ ZAZ Zwalm aan Zet426,871543,282833,32 734,772 740,63A853,69B1014,44328,831 10,241 SP1/ SAMBAB/ VoorZwalmC11,0111- 14,511210,951129,05C 632,2C7 24,1C5 Agalev1/ SAMBAB/ VoorZwalmC- - 2,52105,31107,7210 SAMBAB/ N-VA1 - - - - - 13,01213,712 18,913 CD15,032- - - - - - - - Anderen(*)- - - - - - 3,5 05,80 2,70 Totaal stemmen 5161 5391560657945866606561006221 4745 Opkomst % 98,7198,0296,7797,8296,2096,2 70,8 Blanco en ongeldig %1,12 2,241,752,92,862,473,384,3 1,5 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur. (*) 2012: Vandenmeersschaut (3,5%) / 2018: Zwalm2030! (5,8%) / 2024: osKar (2,7%)
Verkeer Wegen Zwalm wordt doorkruist door drie grote wegen: de N46 de N415 de N454
Treinverbinding