thumb thumb|Sint-Laurentiuskerk. Zelzate is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen, gelegen ten noorden van de provinciehoofdstad Gent, tegen de grens met Nederland. De gemeente telt ruim 13.000 inwoners, die ZelzatenaarsVRT-Taalnet worden genoemd.
Zelzate wordt doorsneden door het Kanaal Gent-Terneuzen. De beide delen van de gemeente worden met elkaar verbonden door de Zelzatebrug (een basculebrug) en door de Zelzatetunnel die de E34 (Antwerpen-Knokke) onder het kanaal leidt.
Geschiedenis Zelzate werd voor het eerst gemeld in 1237, als een wijk van Assenede. De naam is een samenvoeging van zel (sala, hoofdgebouw) en zate (ingezetene). In 1288 kwam de Graaf Jansdijk gereed, die bescherming tegen het water bood, maar in 1377 was er alsnog een grote watersnood. In hetzelfde jaar werd een kapel opgericht die gewijd was aan Sint-Laurentius. In 1531 mochten daar ook missen worden opgedragen. Deze kerk werd in 1568 door de beeldenstormers in brand gestoken.
In 1570 werd Zelzate een zelfstandige parochie, die zich van die van Assenede afsplitste. In 1586 werd door de Spanjaarden het Fort Sint-Anthonis gebouwd. In 1634 werd vanaf dat fort een dijk aangelegd tot aan Hulst. In 1648 (Vrede van Munster) kwam Sas van Gent aan de Republiek en werd een versterkte plaats. De oorlog van Frankrijk tegen de Nederlanden leidde tot militaire inundaties waar Zelzate het slachtoffer van werd.
In 1766 werd Zelzate een zelfstandige gemeente, die los van Assenede kwam te staan. In 1779 kwam er voor het eerst een brug over de Sassche Vaart, de voorloper van het Kanaal Gent-Terneuzen dat in 1827 werd geopend. Dit kanaal zou herhaaldelijk verbreed worden. In 1865 werd een spoorlijn van Gent naar Terneuzen geopend. Tot 1938 was hier reizigersvervoer mogelijk. De lijn van Zelzate naar Eeklo stopte in 1950 met passagiersvervoer.
miniatuur|Psychiatrisch centrum In 1864 werd te Zelzate een psychiatrisch centrum opgericht dat in 1868 als psychiatrisch centrum Sint-Jan-Baptist in gebruik werd genomen, aanvankelijk als dependance van het psychiatrisch centrum te Gent, aanvankelijk beheerd door Evara (voorheen Organisatie Broeders van Liefde). Deze instelling werd in de loop der jaren gedurig uitgebreid.
In 1963 werd begonnen met de aanleg van de Zelzatetunnel, die in 1968 in gebruik werd genomen.
In 1962 werd de SIDMAR opgericht, een groot hoogovenbedrijf, later ArcelorMittal Gent genaamd.
Industrie Zelzate is een sterk geïndustrialiseerde gemeente met aan de rand, op Gents grondgebied, het staalbedrijf ArcelorMittal (het vroegere Sidmar) dat werk verleent aan een belangrijk deel van de Zelzaatse bevolking. In de gemeente zelf stond (al van in de negentiende eeuw) het chemische bedrijf Kuhlmann. Actiegroepen wezen vaak op de milieuverontreiniging. Na verschillende overnames ging het bedrijf failliet in 2009. In het centrum van de gemeente ligt de Teerfabriek Rain Carbon, in de volksmond beter gekend als het 'teerkot'.
Kernen thumb|Zelzate op de Ferrariskaart Zelzate heeft geen deelgemeenten, en heeft geen andere afzonderlijke dorpen binnen zijn grenzen. Zelzate telt wel enkele typische wijken, zoals De Katte, waar Eric Verpaele woonde en waarover hij schreef, en de in de jaren twintig door Huib Hoste ontworpen woonwijk Tuinwijk Klein Rusland. Het centrum van Zelzate, met de Sint-Laurentiusparochie, ligt ten oosten van het kanaal Gent-Terneuzen. Ook het westelijk deel heeft zijn eigen parochie en kerkje, gewijd aan Sint-Antonius van Padua.
Aangrenzende deelgemeenten De gemeente Zelzate grenst aan volgende deelgemeenten (zie ook de kaart op deze pagina): a. Assenede b. Ertvelde (Evergem) c. Gent d. Sint-Kruis-Winkel (Gent) e. Wachtebeke f. Sas van Gent (Terneuzen) g. Westdorpe (Terneuzen)
Bezienswaardigheden
thumb|Sint-Antonius van Paduakerk in Zelzate-West. In het centrum van Zelzate staat de neogotische Sint-Laurentiuskerk, ontworpen door de Gentse architect Edmond de Perre-Montigny en ingewijd in 1879. Deze kerk vervangt een veel kleinere voorganger die gelokaliseerd was op het huidige kerkhof. De oude kerk was al meermaals verbouwd en niet meer op maat van het door industrialisering sterk toegenomen inwonertal. Bij de Duitse inval in België in mei 1940 heeft het Belgische leger de toren uit voorzorg gedynamiteerd, waarbij het puin op het dak van de kerk terechtkwam en de gewelven deed instorten. Pas in 1952 was de schade hersteld. De neogotische toren werd niet herbouwd, maar vervangen door een nieuwe in moderne stijl. Het moderne concept en de heldere baksteenkleur laten de toren scherp afsteken tegenover het 19e-eeuwse schip en de zijbeuken. In het westelijke deel van Zelzate staat de Sint-Antonius van Paduakerk, waarvan het orgel als monument is beschermd. Het Goed ter Looveren, een oud hoevecomplex. Het beschermde Belgisch tolkantoor, aan de Havenlaan, uit 1910. Het voormalig klooster van de Zusters van Vincentius a Paulo, aan de Kerkstraat. De Kattemolen. Aan het gemeentehuis staat een beeldje van een plassend meisje dat als Mietje Stroel bekendstaat. Het is de tegenhanger van het Brusselse Manneken Pis. Tankmonument.
Natuur en landschap Zelzate ligt in het Vlaamse polderland, op een hoogte van 5-8 meter. De belangrijkste waterloop is het Kanaal Gent-Terneuzen, met de bijbehorende industriële bedrijvigheid.
Politiek Vooruit Zelzate heeft sinds de verkiezingen van 2024 12 van de 23 zetels en is daarmee met voorsprong de grootste partij in de kanaalgemeente. PVDA heeft vijf zetels, evenals het kartel Vlaams Belang Voluit. Ten slotte haalde een ander kartel, CD&V/N-VA/9060 twee zetels. Open VLD, dat in 2018 nog zeven zetels veroverde, werd volledig van de kaart geveegd. Na strubbelingen in het kartel Vlaams Belang Voluit besloot Kris Vansteelandt zijn eigen weg te gaan met Voluit, Frank Bruggeman bleef alleen als extreemrechts lid achter. Frederik Uyttendaele, Jan De Beule en Lars Vandekerckhove namen ontslag uit het kartel en zetelden als onafhankelijken. Na het overlijden op 6 november 2025 van ex-schepen (2000-2006) Frederik Uyttendaele (60) werd Filip Bruggheman als eerste opvolger lid van de gemeenteraad voor het Vlaams Belang.
(Voormalige) burgemeesters Tijdspanne BurgemeesterACKE Martin; Algemeen chronologisch overzicht van de Zelzaatse geschiedenis. 29 augustus 2006 (pagina niet meer beschikbaar) 1799 - 1799 Joris Mertens 1799 - 1805 Jacques de Clercq 1805 - 1807 Jean Colpaert 1807 - 1812 A Van Geert 1812 - 1824 Francois Emmanuele Acke 1824 - 1848 Jean Baptiste Gillis 1848 - 1861 Marijn Leyn 1861 - 1872 Honoré Willems 1872 - ? Ludovicus De Cocq ? - 1891 Honoré Willems 1891 - 1904 August De Clercq Tijdspanne Burgemeester 1904 - ? J. De Tilloux 1914 - 1921 Cesar De Clercq 1921 - 1929 Michel Ninanne 1929 - 1933 Camille Leyn 1933 - 1962 Jozef Chalmet (BWP / BSP) 1962 - 1988 Livien Danschutter (BSP / SP) 1989 - 2006 John Schenkels (SP / sp.a) 2007 - 2013 Freddy De Vilder (sp.a) 2013 Kristof StevelinckStevelinck legt eed af als overgangsburgemeester Zelzate; Het Laatste Nieuws; 14 oktober 2013 (Open Vld-SD) 2013 - 2018 Frank Bruggeman (Open Vld-SD) 2019 - heden Brent Meuleman (sp.a / Vooruit)
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024 Stemmen / zetels %23%23%23%23%23%23%23%23%23 PVDA1/ PVDA+21,2108,99119,67117,551112,791221,672622,012622,816 21,715 SP1/ sp.a2/ Vooruit351,0811350,9411443,6111134,571935,3411027,192718,22524,92741,9311 PVV1/ VLD2/ VLD-VVD3/ VLD-SD4/ Lokaal Liberaal5 16,461 310,851 220,431 519,752 420,433 523,192 629,234826,347 4,550 CVP1/ CD&V2/ CD&V Vrij Zelzate3/ Zelzate Positief4/ cd&v N-VA 9060A31,261725,351626,291617,671412,571214,76239,12327,14111,9A2 Z.O.W.1/ ZOW-ZVD2- - - 20,461518,88149,232 1 N-VA1/ cd&v N-VA 9060A- - - - - - 10,1126,711 Vlaams Belang1/ Vlaams Belang-Voluit2- - - - - - 5,77107,311 20,125 Anderen(*)- 3,87 0 - - - 3,96 0 5,570 4,90 -Totaal stemmen 8565 8947899988988821904889418688 5993Opkomst % 95,2493,7393,7896,494,1593,9 64,9Blanco en ongeldig %2,9 3,493,473,64,14,143,814,4 2,1 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen bij elke verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur. (*) 1982: GB (3,87%) / 2006: Groen! (3,96%) / 2012: OP Zelzate (5,57%) / 2018: Tezamen Zelzate (4,9%)
Demografische evolutie
Bron:NIS - Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen op 31 december; vanaf 1990=inwonertal per 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,21994 100,41995 99,61996 99,21997 99,21998 99,41999 98,82000 98,12001 98,42002 98,22003 97,72004 98,32005 98,22006 98,72007 98,92008 99,32009 99,82010 101,32011 102,02012 101,32013 101,42014 101,42015 101,32016 101,32017 103,02018 103,02019 104,22020 104,62021 106,42022 107,82023 109,82024 111,12025 110,72026 111,5
Sport Voetbalclub KVV Zelzate is aangesloten bij de Belgische Voetbalbond en is sinds het seizoen 2025-2026 actief in de eerste amateurklasse Voetbal Vlaanderen (de vroegere derde nationale), nadat het sinds de oprichting in 2008 was gestart in tweede provinciale. "Het voorlopige einddoel is de eerste amateurklasse, het derde niveau in België.
Onderwijs In Zelzate zijn er verscheidene onderwijsinstellingen zoals basisscholen, middelbare scholen en volwassenonderwijs:
Gemeentelijke basisschool 'De krekel' Basisschool Sint-Laurens (Oost en West) Basisschool GO! Erasmus Atheneum GO! Erasmus Sint Laurens-instituut & technisch instituut KISP
Evenementen Jaarlijks terugkerende evenementen zijn onder andere: Paasfoor Vlaanderen Feest in juli De Katse Feesten begin augustus Halfoogstfoor in augustus Open Monumentendag in september Peterschap Zelzate over het de Tweede Gidsen Verbroedering met vier Europese gemeenten die in 2005 al vijftig jaar bestond Jaarlijks kerkconcert in december
Geboren
Emil Ergo (1853-1922), muziektheoreticus, docent en componist René Vermandel (1893-1958), wielrenner Albert Mariën (1896-1964), politicus Rob van Schaik (1906-1982), Nederlands burgemeester Rita Gorr (1926-2012), mezzosopraan Armand Seghers (1926-2005), voetballer Leon De Meyer (1928-2006), hoogleraar Eddy Wally (1932-2016), charmezanger Walter Prevenier (1934), historicus Eriek Verpale (1952-2015), schrijver Pierre De Weirdt (1954), politicus Freddy De Vilder (1955), politicus Sonia Van Renterghem (1965), atlete Fleur Pierets (1973), kunstenaar, schrijver en activist
Overleden
Jozef Chalmet (1897-1962), syndicalist en politicus Warner De Beuckelaer (1899-1984), generaal overste van de Broeders van Liefde
Verbroedering Zelzate is verbroederd met vier andere steden/gemeenten. De eerste verbroedering dateert van 1955. Om de twee jaar wordt er een verbroederingstreffen georganiseerd, telkens in een andere gemeente, om de tien jaar is dit in Zelzate. Bezoekers uit de verbroederingsgemeenten verblijven dan in gastgezinnen. Aubenas (Frankrijk) Cesenatico (Italië) Schwarzenbek (Duitsland) Sierre (Zwitserland)
Voor 2011 bestond de verbroedering uit zes gemeenten. Sinds 2011 heeft Delfzijl (Nederland) de verbroedering verlaten.
Nabijgelegen kernen Sas van Gent, Westdorpe, Triest, Ertvelde, Wachtebeke, Sint-Kruis-Winkel
Externe links Website van de gemeente Inventaris Onroerend Erfgoed
Categorie:Plaats in Oost-Vlaanderen