Zele (gemeente)

Zele is een gemeente in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Zele ligt aan de autoweg E17 en tussen de waterlopen Schelde en Durme, en de twee steden Lokeren en Dendermonde. De gemeente telt ruim 21.000 inwoners die Zelenaars worden genoemd.VRT-Taalnet

Toponymie De naam van de gemeente zou komen van het toponiem sel(e). Dit verwijst naar het Oudgermaanse woord sala: een gebouw, woning, nederzetting of beschutting. Dit verklaart ook waarom de naam van de gemeente in veel andere plaatsnamen voorkomt. Voorbeelden hiervan in België zijn: Dadizele, Herzele, Mazenzele, Oosterzele en Vollezele.

Geschiedenis De vroegste archeologische bewijzen van bewoning op het huidige Zeelse grondgebied dateren uit de late bronstijd, tussen 1100 en 800 voor Christus. Latere vondsten dateren uit de periode van het Romeinse Keizerrijk.miniatuur|Zele in 1777 op de Ferrariskaart|links Zele was eigendom van Karel de Grote, en werd circa 800 voor het eerst vermeld toen hij het grondgebied schonk aan de abdij van Werden in Duitsland, gesticht door Sint-Ludgerus. De monniken bouwden vóór 1141 een proosdij in Zele die volgens de legende in 1452 afbrandde, samen met het kasteel, de molen en de helft van Zele. Het dorp functioneerde vooral als een klein handelscentrum tussen Dendermonde en Lokeren. Later werden een reeks straten tussen Lokeren, Zele en Dendermonde met elkaar verbonden, waardoor een verbindingsweg ontstond en er makkelijker aan handel kon gedaan worden tussen het dorp en de twee steden. Deze weg liep ook dwars door het centrum langs de Markt van Zele. Op deze baan kwam ook de Gentse Steenweg uit. Grote delen van deze voormalige verbindingsweg vormen nu de N47 in Zele.

In 1699-1704 werd de huidige, barokke Sint-Ludgeruskerk gebouwd. links|miniatuur Zele was in de vorige eeuwen een textielcentrum voor vlas (tot het begin van de 20e eeuw) en voor jute (20e eeuw). Een overblijfsel van deze textielindustrie zijn de spotnamen Kloddezakken of Kloddelopers die aan de Zelenaars gegeven worden, naar het afvalproduct van vlas, dat in balen wordt geperst. Zele was dan een gemeente zoals vele andere in Oost-Vlaanderen met vele cafés, brouwerijen, een distilleerderij, ongeveer 12 molens, en veel landbouwgrond. Op het einde van de 19e eeuw behoorde Zele, samen met buurgemeente Hamme, tot de meest verpauperde van Vlaanderen. Dit hield verband met de misstanden in de plaatselijke nijverheid, die werden toegedekt door de burgerlijke en religieuze overheden. In het bekende A travers la Flandre (Door Arm Vlaanderen) (1901) van de socialist August De Winne wordt over deze uitbuiting gerapporteerd. Verschillende aangrijpende foto's uit het boek werden in Zele genomen.

In de jaren 1960 werd een bedrijvencentrum opgericht voor onder meer glasvezelvervaardiging, metaalnijverheid en drukkerijen.

Geografie Zele ligt op een kleine heuvel tussen twee valleien, de Durmevallei en Scheldevallei. Het centrum van de gemeente ligt ongeveer 9 meter boven het zeeniveau, wat 4,8 meter hoger is dan de gemiddelde hoogte in de rest van de gemeente.

Aangrenzende gemeenten Zele grenst aan drie gemeentes (Waasmunster, Hamme en Berlare) en twee steden (Dendermonde en Lokeren).

In het noorden bepalen de Durme en de E17 autosnelweg de grens, en in het zuiden de Schelde en een afgesneden meander van de Schelde.

Kernen De gemeente Zele heeft geen deelgemeenten. Binnen de gemeentegrenzen liggen, naast het centrum, wel nog een aantal kleinere kernen, gehuchten en wijken.

De gemeente telt vier grote buitenwijken met eigen parochiesGemeentelijk Ruimtelijk Structuurplan Zele: +BuitenwijkenNaamParochieAvermaatSint-LudgerusDurmenSint-JozefHeikantSint-AntoniusHuiveldeSint-Jozef De wijk Kouter heeft ook zijn eigen parochie, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van 7 Weeën.

Andere kleine wijken of gehuchten in de gemeente zijn Bookhamer, Burgemeester Van Ackerwijk, Dijk, Dries, Elst, Hansevelde, Hoek, Kamershoek, Langevelde, Meerskant, Mespelaar, Rinkhout, de Schrijverswijk, Stokstraat, de Tuinwijk, Veldeken, Wezepoel en de Zandberg.

Bezienswaardigheden thumb|De barokke Sint-Ludgeruskerk in Zele-centrum miniatuur|Sint-Jozef en Sint-Antonius van Paduakerk te Heikant De barokke Sint-Ludgeruskerk werd gebouwd in 1699-1704 en is geklasseerd. De achthoekige kerktoren, die pas in 1718 voltooid was, is een 59 meter hoge nogal massieve toren die ooit de bijnaam "de wachter van de Schelde" heeft gekregen in een Vlaams boek en "het pronckstuk van den Lande van Dendermonde". De augustijn Jan Vrijeels was de bouwmeester. Het Oorlogsmonument in brons en arduin, met een stervende soldaat door beeldhouwer Aloïs De Beule De begraafplaats Zele-Centrum met verschillende monumentale praalgraven van oa. steenhouwer Ernest Salu De Onze-Lieve-Vrouwekerk in de wijk Avermaat De Sint-Jozef en Sint-Antonius van Paduakerk in de wijk Heikant De Sint-Jozefkerk in de wijk Huivelde De Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeënkerk in de wijk Kouter De Heilig Hartkerk in de wijk Durmen De Onze-Lieve-Vrouw Hulp-der-Christenenkapel De Onze-Lieve-Vrouw van den Tuimelaarkapel De Kouterkapel aan de Kouterstraat De Kapelhof aan de Kouterstraat Het Kasteel Hof ten Goede aan de Lokerenbaan De Woning Haegens aan de Stationsstraat De Doginnemolen De Hertecant-klok, een historische gevelklok aan de oostgevel van het gemeentehuis van Zele

Natuur en landschap Zele ligt ten noorden van de Schelde op een hoogte van 5-6 meter.

Demografische ontwikkeling Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,51994 101,11995 101,31996 101,51997 101,61998 101,51999 101,32000 101,32001 101,12002 101,12003 100,92004 100,62005 100,72006 101,22007 101,52008 101,62009 102,22010 102,02011 103,12012 103,12013 103,02014 102,92015 103,52016 103,22017 103,92018 104,22019 104,92020 106,02021 105,92022 106,02023 106,22024 106,82025 106,92026 107,2

Politiek Gemeenteraad Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1976 behaalde de CVP nog 34%; bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 was dat voor de CD&V-N-VA teruggevallen tot 23%. De liberale partij behaalde in 1976 17% (PVV) en 37,5% in 2004 (VLD). De socialistische partij BSP behaalde in 1976 13%, bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 slechts 5,9% (sp.a). De met de Volksunie gelieerde plaatselijke partij Zeelse Belangen behaalde in 1976 37% van de stemmen. In 2006 behaalde het Vlaams Belang 15,5% van de stemmen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 behaalde de VLD 12 zetels (+ 4 in vergelijking met 2000), de CD&V/N-VA kreeg 7 zetels (tegenover 8 voor de CVP in 2000), het Vlaams Belang 4 (in 2000 waren er 3 voor Vlaams Blok), de plaatselijke partij Lijst M.A.S.S.A.R.T behaalde 2 zetels, de Zeelse Democratische Belangen (nog 6 zetels in 2000) en de sp.a (2 zetels in 2000) strandden allebei op 1 zetel in 2006.

Burgemeesters

2007-2012 Onder burgemeester Patrick Poppe (Open Vld) was er een coalitie tussen VLD en de 2 plaatselijke formaties Lijst M.A.S.S.A.R.T en "Zeelse Democratische Belangen".

2013-2018 Burgemeester blijft Patrick Poppe. Hij leidt een coalitie bestaande uit Open Vld, Lijst MASSART, ZDB en sp.a-Groen. Samen vormen ze de meerderheid met 14 op 27 zetels.

2019-2024 In 2019 behaalde CD&V een grote overwinning. De partij mocht dan ook de burgemeester leveren. Hans Knop leidt een coalitie bestaande uit CD&V en Leefbaarder Zele. Schepenen zijn Jos Withofs (CD&V), Francis De Donder (Leefbaarder Zele), Tineke Lootens (CD&V), Pieter Herwege (CD&V), Thomas Bauwens (CD&V), Johan Anthuenis (CD&V).

Op 27 april 2022 werd schepen De Donder (leefbaarder Zele) uit de coalitie gezet nadat hij samen met de oppositie tegen het geplande Zeelse mobiliteitsplan heeft gestemd.

Sinds 2 juni 2022 was er een nieuwe coalitie(°°) bestaande uit cd&v, één verkozene van Vooruit, en een onafhankelijk raadslid dat kort daarna mee de plaatselijke afdeling van het Vlaams Belang oprichtte.

2024-2030 Hans Knop (CD&V) bleef burgemeester van Zele en vormde een coalitie met het liberale Zele#Anders en Vooruit. De drie partijen vormen een meerderheid van 17 op 27 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024 Stemmen / Zetels %25%25%25%25%27%27%27%27%27 Agalev1/ sp.a-GroenA - - - 5,05104,5510- 7,76A1- - SP1/ sp.a2/ sp.a-GroenA/ Vooruit312,661212,881316,721410,23128,38125,91218,922(°°)6,331 PVV1/ VLD2/ Open Vld3/ Zele#Anders416,531412,731213,821325,52727,282837,4921229,393920,03614,444 CVP1/ CD&V+N-VAB/ CD&V233,741933,521925,621626,511725,421823,50B 724,532833,821233,2211 CD&V+N-VAB/ N-VA1/ N-VA-Zele VlakafC- - - - - 14,041414,7C412,613 Lijst Massart1/ N-VA-Zele VlakafC/ Lokaal Alternatief2- - - - - 10,081210,4912 10,923 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang2- - - - 13,071315,4524- - 10,822 Leefbaarder Zele- - - - - - -10,73(°)11,73 Zeelse Belangen1/ Zeelse Democratische Belangen237,0611038,2511143,8311232,721921,3167,572 18,37225,120 - Vlaams Beleid-Zele- - - - - - 5,4315,10 - Anderen(*)- 2,61 0 - - - - - 1,70 - Totaal stemmen 12821 13373138031411714197147451426014429 Opkomst % 95,3694,8194,1995,892,1693,1 Blanco en ongeldig %3,06 5,045,515,233,833,582,443,5 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen bij elke verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur. (*) 1982: ZA (2,61%) / 2018: BUB Zele (0,9%), VMC (0,8%)

Kanton Zele De gemeente Zele is de hoofdplaats van het gelijknamige kanton, dat ook de gemeente Berlare omvat.

Verkiezingsuitslagen in % voor de Kamer in het kanton Zele Gezindte 1925193619461954196519741985199520072010Katholieken 55,0 45,0 58,5 52,5 47,0 39,6 40,2 33,1 29,7 17,1Socialisten 24,7 25,7 25,5 25,8 23,3 18,5 18,5 13,4 10,6 11,0Liberalen 18,9 16,7 12,9 19,0 19,6 19,2 22,4 25,6 30,8 20,9Nationalisten 1,5 7,5 - 2,1 9,5 22,1 12,6 6,5 - 29,0Rex - 4,1 - - - - - - - -Vlaams Belang - - - - - - 1,7 13,4 18,6 13,9Groenen - - - - - - 3,7 4,6 4,0 3,9Communisten - 1,0 3,2 0,6 0,6 0,6 0,8 0,3 0,8 0,8

Katholieken: Katholieke Partij, CVP, CD&V

Nationalisten: Frontpartij, VNV, VU, N-VA

Communisten: KPB, PVDA, SAP

Verkeer en vervoer Wegennet thumb|Luchtfoto van Zele (2003) met de N445 in de voorgrond Ten noorden van het centrum, op de grens met Lokeren, ligt de E17 die Zele met Antwerpen en Gent verbindt. De N445 die ten zuiden van het centrum ligt, wordt gezien als een halve ringweg van de gemeente. Door Zele loopt ook de N47 die dient als de verbindingsweg tussen Dendermonde en Lokeren.

De belangrijkste wegen in en rond Zele zijn:

: richting Antwerpen en richting Gent / Rijsel : richting Lokeren en Dendermonde / Brussel; sluit aan met ; aansluiting met : richting Gent; sluit aan met ; en

Openbaar vervoer Trein miniatuur|261x261px|Station van Zele Zele telt één station op haar grondgebied, station Zele. Het ligt aan spoorlijn 57 (Aalst- Lokeren). Vanuit het station zijn rechtstreekse verbindingen mogelijk naar Antwerpen, Dendermonde, Lokeren en Sint-Niklaas.

Dit zijn alle huidige en voormalige (cursief) treinstations op het grondgebied Zele: Station Huivelde Station Zele

Bus