duimnael|Die grasdakkamer by Liliesleaf. Liliesleaf-plaas, ook gespel as Lilliesleaf en ook eenvoudig bekend as Liliesleaf, is 'n opstal in die noorde van Johannesburg, Suid-Afrika, wat veral bekend is vir die gebruik as 'n veilige tuiste vir African National Congress (ANC)-aktiviste gedurende die apartheidsjare in die 1960's. In 1963 het die Suid-Afrikaanse Polisie die plaas bestorm en meer as 'n dosyn ANC-leiers en -aktiviste in hegtenis geneem, wat toe tydens die Rivonia-verhoor verhoor en vervolg is.
Die museum het in September 2021 weens finansiële en bestuursprobleme vir die publiek gesluit. Hoewel ’n heropening aanvanklik vir September 2022 beplan is, is daar geen duidelike openbare bevestiging dat die museum daarna weer permanent in bedryf gestel is nie. Liliesleaf se erfenisstatus is nietemin in Julie 2024 verder versterk toe dit as een van die komponente van die reeksgebied Human Rights, Liberation and Reconciliation: Nelson Mandela Legacy Sites op UNESCO se Wêrelderfenislys ingeskryf is. Die reeksgebied bestaan uit verskeie plekke wat met Suid-Afrika se bevrydingstryd en die nalatenskap van Nelson Mandela verbind word.
Geskiedenis Die plaashuis is geleë op Georgelaan in Rivonia, eens 'n afgeleë plek in 'n plattelandse dorpie, nou 'n voorstad sowat 20–26 km noord van Johannesburg, in die Sandton-gebied. In 1961 is die eiendom deur Arthur Goldreich en Harold Wolpe met fondse van die ondergrondse Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party gekoop om as 'n veilige huis vir politieke voortvlugtiges te gebruik. Goldreich het daar saam met sy destydse vrou, Hazel, en hul twee seuns, Nicholas en Paul, gewoon. Omdat hulle wit Suid-Afrikaners in 'n gebied was wat vir wit mense gereserveer was, het hulle nie aandag getrek nie en het hulle dekking gebied vir swart anti-apartheidsaktiviste. Dit is verkry in 'n tyd toe daar 'n verskuiwing in fokus en taktiek binne die bevrydingsbeweging was, van passiewe weerstand tot gewapende stryd, toe uMkhonto we Sizwe (MK) gestig is. Liliesleaf het gou die hoofkwartier van MK geword.
Die leier van die African National Congress, Nelson Mandela, het 'n veilige plek nodig gehad vanwaar hy kon opereer, en het daar gewoon onder die veronderstelde identiteit as 'n plaaswerker genaamd David Motsamayi, wat die naam van een van sy voormalige kliënte was. Hy is egter in Augustus 1962 in Howick in hegtenis geneem op onverwante aanklagte (aanhitsing van werkers om te staak, en vertrek uit Suid-Afrika sonder geldige reisdokumente). Ander wat in die geheim by Liliesleaf vergader het, sluit in Walter Sisulu, Govan Mbeki, Ahmed Kathrada, Denis Goldberg, Raymond Mhlaba, Elias Motsoaledi, Andrew Mlangeni, James Kantor, Ruth First, Joe Slovo en Lionel Bernstein.
MK het Operasie O Mayibuye (ook bekend as Operasie Mayibuye) vanuit Liliesleaf van stapel gestuur. Op 11 Julie 1963 het die veiligheidspolisie 'n klopjag op die plaas uitgevoer en 19 lede van die ondergrondse groep in hegtenis geneem, en later 'n aantal van hulle aangekla en vervolg vir sabotasie. Die polisie het van die ligging uit twee bronne te hore gekom: George Mellis, wat naby in die Rivonia-karavaanpark gewoon het, het 'n aantal motors opgemerk wat in en uit die plaasgebied ry en dit aan sy familie vertel; en 'n polisie-informant in MK. Die aktiviste het in die grasdakkamer vergader en was verbaas oor die klopjag. Hulle het reeds vooraf besluit om na 'n ander veilige huis te trek, met 11 Julie as hul laaste ontmoeting by Liliesleaf. Die polisie het dokumente tydens die klopjag gevind wat Mandela inkrimineer het, daarom is hy aangekla en saam met die ander verhoor.
Die verhoor, wat van Oktober 1963 tot Junie 1964 geduur het, het geëindig met Mandela en ander prominente leiers, insluitend Sisulu, Govan Mbeki, Kathrada, Goldberg, Mhlaba, Motsoaledi en Mlangeni, wat skuldig bevind en tot lewenslange tronkstraf gevonnis is.
Die terrein as 'n museum Die Schreider-familie het die plaas na die klopjag gekoop en in 'n gastehuis omskep. Na 'n hereniging van die beskuldigdes in die Rivonia-verhoor wat in 2001 gehou is, het Nicholas Wolpe (seun van Harold Wolpe en neef van James Kantor) egter besluit om 'n trust te stig wat die terrein sou besit en administreer en 'n museum vir toekomstige geslagte sou skep.
Die eerste fase van die restourasie het in 2008 begin. Uitstallings is geskep, en 'n kafee, saam met oornagverblyf, 'n konferensiesentrum en verskeie ander geboue is opgerig. Dit is deur die Suid-Afrikaanse regering (onder leiding van die ANC nadat hulle demokraties in 1994 verkies is) erken as 'n nasionale bate, van belang vir beide die geskiedenis van die ANC en die Suid-Afrikaanse bevrydingstryd. Vanaf ongeveer 2008 het die Departement van Sport, Kuns en Kultuur en sy voorgangers meer as R70 miljoen vir die instandhouding daarvan voorsien. Op 24 November 2014 is dit as 'n Graad 1-terrein gelys. Die terrein is in 2015 vir Wêrelderfenisstatus genomineer, as een van 'n groep genaamd "Menseregte, Bevrydingstryd en Versoening: Nelson Mandela-nalatenskapsterreine". Op 2 September 2016 is Liliesleaf in die Suid-Afrikaanse Staatskoerant tot 'n nasionale erfenisterrein verklaar. Die terrein was in besit van die Liliesleaf Trust, en bestuur deur Nicholas Wolpe, stigter en uitvoerende hoof van die trust, tot 2021. Van ongeveer 2008 tot die sluiting daarvan in 2021, tydens die COVID-19-pandemie, het die Departement van Sport, Kuns en Kultuur meer as R70 miljoen vir die instandhouding daarvan voorsien. Die museum het egter sy deure in September 2021 gesluit, tydens die COVID-19-pandemie, 'n besluit wat deur die uitvoerende hoof geneem is sonder om die direksie te raadpleeg. Die departement het gesê dat Wolpe nie R8.1 miljoen van 'n befondsingstoelaag wat in 2015 aan Liliesleaf gegee is, gebruik het nie, en dat hulle dit sou oorneem. (Blykbaar was dit veronderstel om aan kapitaaluitgawes bestee te gewees het, maar Wolpe het dit aan lopende koste bestee. Op 10 Maart 2022 het die raad Wolpe geskors, en die heropening van Liliesleaf was geskeduleer om in September 2022 plaas te vind, maar dit het nie gerealiseer nie. Die destydse Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Nathi Mthethwa, het gesê dat 'n proses begin het om die Liliesleaf Museum "as 'n kulturele instelling in ooreenstemming met die Wet op Kulturele Instellings" te verklaar. Dit sou die Parlement in staat stel om toesig oor die museum te hou. Daar was kommer dat daar 'n politieke motief was om die museum te gebruik om die ANC te bevorder, maar raadslid Themba Wakashe het gesê dat hy nie sou toelaat dat dit gebeur nie, aangesien dit 'n plek vir alle Suid-Afrikaners was.
Artefakte Die museum huisves baie belangrike historiese artefakte, insluitend die oorspronklike kopie van die Vryheidsmanifes, Mandela se arrestasiebevel en Oliver Tambo se penpistool.
Verwysings
Verdere leeswerk Rivonia Trial 1963-1964 by SA History Online Liliesleaf Farm, Rivonia- Johannesburg by SA History Online Saks, David (16 June 2022). "Liliesleaf Farm is a vital part of South Africass history that needs to be preserved". The Mail & Guardian.
Kategorie:Johannesburg