thumb|Johannes Vermeer: Meisie met die pêrel, circa 1665-1667, Mauritshuis, een van die bekendste werke uit die Goue Eeu. Kenmerkend van hierdie werk is die studie van die karakter van ’n persoon.
Die Nederlandse skilderkuns het in die Goue Eeu, wat grotendeels met die 17de eeu saamgeval het, tot groot bloei gekom. Die vraag na skilderye het geweldig toegeneem en kunstenaars moes maniere vind om hulle van mekaar te onderskei. Dit het gelei tot groot artistieke dinamiek en die ontwikkeling van ’n eie styl. Die dominante rigting het aangesluit by strominge met Italiaanse wortels, soos die barok en caravaggisme, maar het geleidelik, onder die invloed van calvinisme, meer na ’n ingetoë realisme geneig. Hierdie skilderwyse sou uiteindelik as tipies "Hollands" bestempel word. Parallel daarmee was ook die klassisisme en die Maniërisme van invloed.
Tematies het die bloei in die 17de-eeuse Nederlandse skilderkuns in feitlik alle genres tot uiting gekom. Historiese en Bybelse tonele, dikwels allegories uitgewerk, portrette (sowel individuele as groepsportrette), huislike tonele, interieurs, landskappe, stadsuitsigte, see-uitsigte en stillewes: feitlik elke onderwerp het sy eie bloeitydperk geken.
Die belangrikste Nederlandse kunstenaars uit die Goue Eeu is Rembrandt van Rijn, Johannes Vermeer en Frans Hals,Cf. Hollandse skilders in die Goue Eeu, bl. 9 soms aangevul met name soos Jacob van Ruisdael en Jan Steen. Tot vandag toe word die skilderkuns uit hierdie tydperk beskou as een van die belangrikste handelsmerke en toeriste-aantreklikhede van Nederland.
Historiese konteks thumb|Jacob van Ruisdael: Die meul by Wijk bij Duurstede, circa 1670, met ’n weidse, kenmerkende Hollandse lug, dreigend, getrotseer deur ’n heroïese meul.
Die Noord-Nederlandse geweste het in die tweede helfte van die sestiende eeu in opstand gekom teen die Spaanse oorheersing, wat uiteindelik sou lei tot die vorming van die Republiek van die Sewe Verenigde Nederlande. ’n Eerste belangrike gebeurtenis in hierdie vryheidstryd was die Beeldebestorming in 1566, toe calviniste en lutherane in verskeie groot stede die beelde en altaarstukke in Katolieke kerke vernietig het. Die reaksie vanuit Spanje was genadeloos. het die hertog van Alva na die Nederlande gestuur om die reformatoriese opstand te onderdruk. Hierdie optrede het egter die teenoorgestelde uitwerking gehad en slegs tot ’n verskerping van die konflik gelei. Veral die provinsies Holland en Zeeland, wat deur moerasse, water en riviere omring en gevolglik goed verdedigbaar en van voedselvoorrade voorsien was, is in oninneembare vestings omskep en kon nie herower word nie. Aan die ander kant was hierdie provinsies in die stryd teen Spanje eweneens nie in staat om die hele Nederlande te verenig nie.
’n Tweede deurslaggewende gebeurtenis in die onafhanklikheidstryd teen die Spanjaarde was die val van Antwerpen in 1585, tot op daardie stadium die belangrikste handelsplek van die Lae Lande. Hierdie nederlaag het die verskuiwing van die maritieme welvaart van die suide na die provinsies Zeeland en Holland ingelui. Boonop het hierdie nederlaag teen die Spanjaarde gelei tot ’n migrasie van duisende, meestal ontwikkelde, burgers na die noorde, mede as gevolg van die onderdrukking van die reformasie. Die vlugtelinge het industriële en wetenskaplike kennis saamgebring, wat onder meer tot uiting gekom het in die latere bloei van die lakenindustrie in stede soos Haarlem en Leiden, asook in die boekdrukkuns, seevaartkunde en kartografie. Daarbenewens het daar ’n verskuiwing op die gebied van die beeldende kunste plaasgevind. Volgens die kunshistorikus Jan Briels het omstreeks die eeuwisseling minstens byna honderd kunstenaars van Suid-Nederlandse herkoms na die provinsies Zeeland en Holland verhuis.Jan Briels, Die Suid-Nederlandse immigrasie en die dageraad van die Goue Eeu, uit: Neerlandia/Nederlands van Nu. Jaargang 109, 2005, dbnl.org Saam met hulle het nie net die aansien van die kuns verhuis nie, maar ook verskeie tegnieke en ’n aantal genres wat later as tipies van die skilderkuns in die Goue Eeu beskou sou word.
Die kunswêreld in die Goue Eeu Kunsmark thumb|upright|Bartholomeus van der Helst: Portret van Gerard Andriesz Bicker, circa 1642, ’n jong burger. Die nuwe burgery en regente het ’n belangrike groep opdraggewers gevorm.
Die sedert die einde van die 16de eeu in die Nederlande geformaliseerde afbakening tussen die Katolieke suide en die gereformeerde noorde het in die noorde tot ’n verdere uitbanning van Katolieke devotionalia gelei, in die nasleep van die Beeldebestorming. Gevolglik was daar skielik geen artistieke bestaansmiddel meer op die gebied van kerklike versiering nie. Gelukkig vir die kunswêreld het die reformatoriese afkeer van afbeeldings egter geblyk beperk te wees tot kerkinterieurs. Waar die mure daar in ’n kort tyd kaal en witgekalk is, het diegene wat ’n mate van luuksheid kon bekostig, hulle huise in die 17de eeu met skilderkuns versier.
Veel meer as in ander lande is die Hollandse skilderkuns deur die kunshandel en die daarmee verband houdende kunsversameling oorheers. Die versameling van kuns het vroeër veral in Italië plaasgevind, maar hoofsaaklik ter versiering van paleise of villa's. Die versameling van kuns bloot vir die plesier daarvan was ’n nuwe verskynsel wat in die Republiek ’n groot opbloei beleef het. In Amsterdam en omgewing was daar in die 17de eeu honderde versamelings, waaronder dié van Jan Six en Jan Reynst. Verskeie ander handelaars, wat ’n minder kapitaalkragtige segment van die mark bedien het en dikwels honderde skilderye in voorraad gehad het, was weer aan hierdie handel verbonde. Hulle het dikwels skilders in diens gehad. Hulle invloed op die skilderkuns was groot. Vir Rembrandt was die belangstelling van die kunshandelaar Hendrick van Uylenburgh ’n belangrike rede om in die 1630's van Leiden na Amsterdam te verhuis.
Daar was geen artistiek bepalende sentrum nie, byvoorbeeld rondom ’n absolutistiese vorstehuis, soos in baie ander Europese lande. Die meeste skilders en hul afsetgebied was egter in die stede gevestig, hoofsaaklik dié van die provinsie Holland. Volgens John Michael Montias was daar in 1650 in die stede Haarlem, 's-Gravenhage, Leiden, Utrecht, Delft en Alkmaar 280 meesterskilders werksaam op ’n totaal van 192 000 inwoners, ’n gemiddeld van ongeveer een per 700 inwoners. In Amsterdam was daar in dieselfde jaar 175 meesterskilders aktief op 175 000 inwoners.Cf. Die skilderkuns van die Lae Lande, deel 2, bl. 138 Volgens Bert Biemans is daar gedurende die hele 17de eeu in die Republiek ongeveer een miljoen skilderye vervaardig.Bert Biemans, Een skatting van het aantal schilderijen dat in de zeventiende eeuw in de Republiek is gemaakt, 13 Mei 2007
Die groot vraag na skilderye kan nie los gesien word van ’n sterk toegenomen welvaart in die Republiek nie, wat ’n groot opbloei beleef het ná die stigting van die Vereenigde Oostindische Compagnie in 1602 en eers ietwat afgeneem het ná die Rampjaar (1672). Hierdie welvaart was boonop volgens Europese standaarde redelik wyd versprei. Ook ’n verandering in mode en smaak by die inrigting van ’n huis was bepalend. Daarbenewens het skilders hul tegnieke aangepas en meer sketsmatig, monochromer en dus vinniger begin skilder; hulle het ook kleiner skilderye gemaak, waardeur die kosprys gedaal het. ’n Skilder soos Hendrick Avercamp het vir sy Winterlandskap met skaatsers van omstreeks 1610 eers ’n gedetailleerde voortekening gemaak en dit vervolgens glaserend, met telkens ’n ander dun, deursigtige kleurlaag, uitgewerk. Elke laag olieverf moes eers volledig droog word voordat ’n volgende laag aangebring kon word. Omstreeks 1625 is die 'nat in nat' ingevoer, wat ingehou het dat die hele werk in een keer geskilder is. Die produksietyd is daardeur van enkele weke tot ’n paar dae verkort.Boers, Marion (2012) Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu, bl. 26-27 Veral stilleweskilders het egter steeds die glaceringstegniek gebruik.
Kunstenaars in die Republiek het oor die algemeen nie in opdrag gewerk nie, afgesien van portrette, verskeie blommerangskikkings of ’n sporadiese openbare opdrag. Dat ’n skildery onderteken was, het in die eerste helfte van die sewentiende eeu nie beteken dat dit altyd deur die kunstenaar self geskilder is nie. Gewoonlik het die meesterskilder slegs die ontwerp vervaardig en die belangrikste dele geskilder. Dit het ook voorgekom dat hy dit slegs deeglik bygewerk het. Weens die hewige onderlinge mededinging het die belangrikheid van ’n volledig eiehandige skepping wel toegeneem, maar tot in die middel van die sewentiende eeu het dit geen wesenlike verandering meegebring in die manier waarop ’n skildery gemaak is nie.Boers, Marion (2012) Die Noord-Nederlandse kunshandel in die eerste helfte van die sewentiende eeu, bl. 22
Maniere van verkoop Deur die ontwikkeling van nuwe genres soos landskappe, seetonele en stillewes is ’n nuwe mark van belangstellendes aangeboor. Deur die verskillende maniere waarop kuns aan die man gebring is, is daar volop geleenthede geskep om ’n skildery aan te skaf. Wie genoeg geld gehad het om die "volle prys" te betaal, kon byvoorbeeld by kunswinkels teregkom, terwyl iemand wat min geld gehad het om te spandeer, ’n kans kon waag om deur middel van ’n lotery ’n skildery te bekom. Skilderye kon ook dikwels by die skilder se huis aangeskaf word. Kunstenaars het sodoende ’n soort entrepreneurs geword, wat dikwels ook in ’n bepaalde genre gespesialiseer het waarvan hulle gewoonlik nie meer afgewyk het nie. Hulle het in die eerste plek probeer om soveel as moontlik te verkoop. Om nie klante te verloor nie, het die skilders vertroude komposisies sowel as beproefde onderwerpe op die mark gebring, met ’n bepaalde tipe koper in gedagte.John Loughman (1999) De markt voor Nederlandse stillevens, 1600-1720, in: Het Nederlandse Stilleven 1550-1720, blz. 94
Verder is veilings gehou en kon ’n mens op jaarmarkte en kermisse ’n skildery koop of een by skietkompetisies en dobbelary met dobbelstene (rijfelarijen) wen. Skilderye is ook op straat verkoop, in herberge, by boekhandelaars, en in Amsterdam was die opvallendste verkope op brûe en by sluise waar baie mense verbygekom het.
Kunsbesit Vanaf ongeveer 1625 kon al hoe meer mense ’n oorspronklike skildery bekostig, en sommige het selfs tientalle skilderye besit.Boers, Marion (2012) De Noord-Nederlandse kunsthandel in de eerste helft van de zeventiende eeuw, blz. 28 Tog was in die provinsie Holland minder as tien persent van die bevolking ryk genoeg om ’n oorspronklike skildery te koop.Boers, Marion (2012) De Noord-Nederlandse kunsthandel in de eerste helft van de zeventiende eeuw, blz. 33 In ’n stad soos Dordrecht, waar die ekonomiese vooruitgang minder was, kon hoofsaaklik slegs die rykste boonste laag van die bevolking ’n skildery bekostig. Feitlik alle skilderye is aangeskaf deur patriciërs, welgestelde handelaars, meester-ambagsmanne met ’n groot eie onderneming, kleiner handelaars, vooraanstaande amptenare en persone wat vrye beroepe soos notaris, predikant en advokaat beoefen het. Ook skoolmeesters kon dit bekostig, net soos winkeliers en selfstandige ambagsmanne. ’n Geskoolde ambagsman het omstreeks 1650 genoeg geld gehad om ’n kopie te koop, en ’n middelklas-handelaar of beter opgeleide ambagsman kon ’n oorspronklike werk van ’n skilder van die tweede garnituur bekostig. Skilderye is destyds as ’n betaalmiddel beskou. Talle skilders het goedere daarmee gekoop. Sodoende kon ook klein handelaars ’n skildery bekom. Dit is byvoorbeeld bekend dat Jan Steen ’n skildery in ruil vir wyn verruil het.Boers, Marion (2012) De Noord-Nederlandse kunsthandel in de eerste helft van de zeventiende eeuw, blz. 32