thumb|De Sint-Pieterskerk thumb|Kasteelhoeve Printhagen thumb|Onzelieveherenboom Kortessem (Limburgs: Kotsoeve) is een dorp in de Belgische provincie Limburg en een deelgemeente van de stad Hasselt. Tot en met 31 december 2024 voor de fusie behoorde Kortessem tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Borgloon. Geografisch en landschappelijk behoort het tot de Haspengouwse Fruitstreek. Kortessem telt ruim 8.000 inwoners.
Etymologie De oudste schriftelijke vermelding (741) spreekt van Curtricias, en in 1150 sprak men van Cortesem. Het is een samenvoeging van het Latijnse curtis (hof) en het Germaanse -heim (woonplaats).
Geschiedenis Opgravingen, uitgevoerd in 1959, 1989 en 1993 leverden Romeinse overblijfselen op, maar duidden niet op uitgebreide bewoning.
Het dorp ontstond als een driehoekige nederzetting, geflankeerd door de Heerbaan van Hasselt naar Tongeren (tegenwoordig: Mersenhovenstraat), de Klokkenhofsteeg en de (huidige) Dorpsstraat. Van belang is de weg van Hasselt naar Tongeren, welke omstreeks 1740 werd aangelegd (zie: Steenweg op Luik). De doorgaande weg van Borgloon naar Diepenbeek kruist deze weg ter hoogte van de dorpskom. Later ontstond lintbebouwing langs de doorgaande wegen, en weer later werd de wijk Hachen aangelegd, ten noordwesten van de dorpskom.
In de middeleeuwen was Kortessem een Loons leen met de titel van baronie. De heren van Kortessem stamden achtereenvolgens uit de geslachten: Altena (1e helft 13e eeuw) Horne (1243-1558) Cortenbach (1596) Lalaing (begin 17e eeuw) Willem III van Lamboy (1640-), die ook heer van Dessener en Wintershoven was Vandernat (1657-) Renesse (1686-) Van Isendoorn de Blois (1797-)
Naast deze heerlijkheid bestond er binnen Kortessem nog de vrije heerlijkheid Printhagen.
Telgen uit het -vanouds in het land van Altena zetelende- geslacht Van Altena, hebben diverse bezittingen van de Abdij van Sint-Truiden, waaronder Son, Strijp, Nuenen en Gerwen, vermoedelijk van de Abdij geroofd of anderszins wederrechtelijk verkregen. Zij zijn waarschijnlijk door familiebanden in bezit van de heerlijkheid Kortessem gekomen. Het was de latere Dirk III van Altena (ongeveer 1180-1240), die in 1225 het kapittel van Kortessem stichtte, naar verluidt uit dankbaarheid, omdat hij van ziekte zou genezen zijn tijdens een bedevaart in 1211 naar Santiago de Compostella.
Het kapittel verwierf het patronaatsrecht en een deel van het tiendrecht van de parochies van Son, Strijp, Nuenen en Gerwen, en bovendien soortgelijke rechten van Kortessem, Wintershoven en Kuttekoven. In 1238 werd het kapittel kanoniek opgericht. Het bestond uit een proost en zes kanunniken. Willem II van Horne, heer van Kortessem, verwierf het recht om de kanunniken aan te stellen. Dit bleef zo tot 1798, toen het kapittel (en de heerlijkheid) werd opgeheven.
Kortessem kende in de loop van de geschiedenis diverse plunderingen, zoals door de troepen van Karel de Stoute (1468), die van Maximiliaan van Oostenrijk (1482), troepen van Willem van Oranje (1568) en muitende Spaanse soldaten (1579). Ook de Successieoorlogen in de 18e eeuw eisten hun tol. In 1830 wist het Nederlandse regeringsleger tot Kortessem door te dringen, waar het opstandige Belgische Maasleger zich verzameld had. Het werd teruggedrongen, mede door toedoen van de troepen van Saksen-Weimar.
Begin 2025 werd de gemeente Kortessem een deel van de gemeente Hasselt.
Geografie Sinds de fusie van steden en gemeenten in 1977 bestond de gemeente Kortessem uit vijf deelgemeenten
Deelgemeenten Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Kortessem 10,85 3.768 347 73040A 2 Wintershoven 4,10 604 147 73040B 3 Vliermaalroot 6,35 1.351 213 73040C 4 Vliermaal 9,16 1.975 216 73040D 5 Guigoven 3,52 1.117 317 73040E
Overige kernen Vanouds kende Kortessem drie gehuchten: Daaleinde, Herbroek en Opeinde. Deze zijn tegenwoordig goeddeels aan de dorpskern vastgebouwd, evenals het gehucht Mersenhoven dat gelegen is op het grondgebied van de deelgemeenten Guigoven en Wintershoven. In de deelgemeente Vliermaal bevinden zich eveneens de gehuchten Eggertingen, Grimmertingen en Hullertingen en het kerkdorp Zammelen.
Nabijgelegen kernen Wellen, Wimmertingen (Hasselt), Diepenbeek
Aangrenzende gemeenten
Demografie Demografische ontwikkeling voor de fusie
Bronnen:NIS 1831 t/m 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal per 31 december
Demografische ontwikkeling van de voormalige fusiegemeente (1977-2024) Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,61994 101,61995 101,91996 102,01997 102,41998 102,71999 104,12000 103,22001 103,92002 103,92003 103,82004 104,02005 104,22006 104,12007 105,12008 105,02009 105,12010 107,22011 107,32012 108,32013 108,12014 108,22015 108,02016 107,72017 107,72018 108,92019 108,82020 108,72021 108,82022 110,82023 112,52024 112,9
Politiek Structuur De gemeente Kortessem ligt in het kieskanton Borgloon en het provinciedistrict Sint-Truiden, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).
Kortessem Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Hasselt Kortessem BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring LimburgHasselt-Tongeren-Maaseik Sint-Truiden BorgloonKortessemVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis (Voormalige) Burgemeesters Tijdspanne Burgemeester 1983 - 1989 Camille Cuyx (GB) 1989 - 2007 Hugo Philtjens (PVV / VLD) 2007 Willy ClaesWilly Claes tijdelijk burgemeester; Gazet van Antwerpen; 21 maart 2007. Gearchiveerd op 19 april 2019. (waarnemend, sp.a) 2007 - 2012 Hugo Philtjens (Open Vld) 2013 - 2024 Tom Thijsen (CD&V)
Legislatuur 2007 - 2012 In maart 2007 werd de reeds benoemde burgemeester Hugo Philtjens uit zijn functie ontheven vanwege het overtreden van propagandaregels gedurende de campagne voorafgaand aan de gemeenteraadsverkiezingen van 2006. Philtjens ging tegen zijn schorsing als gemeenteraadslid in beroep bij De Raad van State. De Raad van State vernietigde in juni 2007 het besluit van de Vlaamse Controlecommissie voor de Verkiezingsuitgaven en maakte de schorsing ongedaan, zodat Philtjens zijn functie van burgemeester terug kon uitoefenen.
Legislatuur 2013-2018 Burgemeester is Tom Thijsen (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 12 op 19 zetels.
Legislatuur 2019-2024 Burgemeester is Tom Thijsen (CD&V). Hij leidt een coalitie bestaande uit CD&V en N-VA. Samen vormen ze de meerderheid met 11 op 19 zetels (zoals te lezen staat op de gemeentelijke website). Er wordt besloten om op 1 januari 2025 met Hasselt te fuseren.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen van 1976 tot 2018 Partij of kartel 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006. Gearchiveerd op 2 september 2023. 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen201214-10-2018Stemmen / Zetels%17%17%19%19%19%19%19%19 CVP1 / CVP-GB2 / CD&V-D2A / CD&V343,861924,71422,4414- 28,312540,50A836,993843,4310TWEEDU1 / D-Twee2 / CD&V-D2A- - - 18,371313,5922- - PVV1 / VLD2 / Open Vld37,041019,091325,011540,522849,321140,842931,133628,336 SP1 / sp.a-spirit2 / sp.a37,741010,411111,12118,59118,811110,082111,523111,031 N-VA- - - - - - 20,35414,72 Vlaams Belang- - - - - 8,581-- GB1 / NIEUW241,361845,81941,441932,5327- - - - Dorpspartij- - - - - - -2,70Totaal stemmen 4340 4874552757176035606261966473Opkomst % 98,6397,6397,0997,46 95,8896,5Blanco en ongeldig %2,12 2,652,993,433,32,93,95,2 De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.Zie voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2024 en later op Hasselt.
Bezienswaardigheden thumb|Boerderijwoning, heropgebouwd te Provinciaal Domein Bokrijk thumb|hoeve, heropgebouwd te Provinciaal Domein Bokrijk thumb|de restanten van de 'Onze Lieveherenboom' nadat hij door een rukwind op 18 juli 2009 omwaaide
De romaans-gotische Sint-Pieterskerk is een van de belangrijkste monumenten van Kortessem en tevens de hoofdkerk van de federatie. Het Kasteel Printhagen (begin 17de eeuw). Kasteel Fauconval met in het kasteelpark het grootste exemplaar van de mammoetboom in Belgisch-Limburg.Monumentale bomen in de tuin van het Cultureel Centrum - Bibliotheek Op de grens met de gemeente Wellen stond tot 18 juli 2009 de Onzelieveherenboom, een duizendjarige eik. Een hevige rukwind velde de reeds gehavende boom. De Bombroekmolen De Luimertingenmolen Het Huis Houbrechts, aan Dorpsstraat 7, is het oudste huis van Kortessem, gesticht omstreeks 1640. Het is oorspronkelijk in vakwerk gebouwd.
Natuur en landschap Kortessem is gelegen in Vochtig-Haspengouw, nabij het dal van de Mombeek en de Winterbeek. De hoogte bedraagt 38 tot 67 meter.
Een deel van het grondgebied wordt ingenomen door de fruitteelt. Langs de Mombeek vindt men gras- en hooilanden en populierenplantages. Omdat veel hiervan niet meer als zodanig in gebruik is, gaat het geleidelijk over in meer begroeid terrein, zoals broekbossen.
Ten zuiden van de kom van Kortessem bevindt zich, deels op het grondgebied van Gors-Opleeuw, het Bellevuebos.
Cultuur Verenigingen Koninklijke Harmonie Sint-Catharina (sinds 1848) Kortessemse Confrerie van het Haspengouws fruit en haar Gastronomie
Evenementen Nacht van de Hoegaarden, het grootste evenement in Kortessem, goed voor jaarlijks circa 4000 bezoekers.Nacht van de Hoegaarden Kerkenloop, het grootste sportevenement in Kortessem, goed voor jaarlijks meer dan 450 lopers.Kerkenloop. Gearchiveerd op 7 juni 2023.
Economie Vanouds was Kortessem een landbouwdorp. Tegenwoordig speelt ook de fruitteelt een belangrijke rol. Tot de nijverheid behoorden diverse watermolens en rosmolens, drie brouwerijen (1833), een jeneverstokerij, een dakpannenbakkerij en een zandgroeve. Tegenwoordig is er een bedrijventerrein en vinden veel inwoners werk buiten de gemeente.
Kortessem kende twee tramlijnen: Een van Hasselt via Kortessem naar Oerle (1899-1949) en een van Kortessem naar Tongeren (1904-1949).
Bekende Kortessemenaren Geboren in Kortessem Pieter Geert Buckinx, auteur Richard Coenegrachts, politicus, burgemeester Alain Coninx, tv-presentator Hugo Scrayen, ex-beroepsrenner
Woonachtig in Kortessem Bram Castro, keeper Gert Davidts, voormalig keeper Christel Van Schoonwinkel, actrice Jorge Teixeira, profvoetballer
Externe link Onroerend erfgoed
Categorie:Geografie van Hasselt Categorie:Plaats in Limburg (België)