miniatuur|Voormalig gemeentehuis in classicistische stijl miniatuur|Beeld uit de Tweede Wereldoorlog nabij Lommel miniatuur|Gezicht op de Lommelse Sahara vanop de uitkijktoren Lommel is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Limburg, tegen de Nederlandse grens aan. De Kempense gemeente telt 35.000 inwoners en behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Pelt en is een van de Zeven Heerlijkheden.
Naam De naam Lommel komt van Loemelo. Loem betekent vochtig, moerassig en Lo is (loof)woud of (loof)bos.Over de Lommelse naamgeving
Geschiedenis Lommel als onderdeel van de Eninge van de Kempen In 1990 vierde Lommel zijn 1000-jarig bestaan. In de vroegste periode maakte Lommel deel uit van de zogenaamde Eninge van de Kempen, een bepaald territorium in de Kempen waar hetzelfde recht gold. Het geheel ressorteerde onder een vaag Utrechts hoogheidsgezag en werd in leen gehouden door Brabant. In 1203 kwam de Eninge onder de suprematie van de hertogen van Brabant.
Hertogdom Brabant Met de Brabantse expansie naar het noorden werd Lommel onderdeel van de Meierij van 's-Hertogenbosch en bleef het ressorteren onder het kwartier Kempenland. In 1332 kreeg Lommel stadsrechten van Hertog Jan III van Brabant. Lommel was een vrijheid. Eind 16e eeuw ging het slecht met de Meierij. Tijdens de Gelderse Oorlogen plunderde en brandschatte de Gelderse hoofdman Maarten van Rossum de Meierij. Ook tijdens de Tachtigjarige Oorlog had de Meierij te lijden onder oorlogsgeweld.
Staats-Brabant Sinds 1648 was Lommel onderdeel van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, aangezien de Meierij van 's-Hertogenbosch en al haar toebehoren werd toegewezen aan de Staten. De negatieve economische ontwikkelingen in Staats-Brabant hadden te maken met de 'Hollanders', die het gewest als kolonie leegzogen. De oorlogssituatie was de grootste boosdoener. Lommel werd vanwege de nieuwe staatsgrens een afgelegen stukje aan de rand van de Republiek en raakte, net als overig Staats-Brabant, ineens niet meer zuidwaarts, maar noordwaarts georiënteerd. Het had echter onder de Staats-Brabantse functie als militaire buffer voor het gewest Holland weinig tot geen mogelijkheden om tot economische groei te komen. Het werd een tijd van weinig vooruitgang. In de jaren 1798-1799 ondernam de Brabantse dominee Stephanus Hanewinkel een tocht door de gehele Meierij van 's-Hertogenbosch en deed in 1799 ook Lommel aan. Hij beschreef de stad als "het uiterste Dorp der Majorij, aan de grenzen van Luikerland, liggende rondom in zeer groote en wijduitgestrekte heïen ...". (1800) Tweede Reize door de Majorij. Amsterdam: Saakes, Anthony Bernard, p. 38
Franse Tijd en Koninkrijk der Nederlanden Pas in 1795, toen de Fransen binnenvielen, kreeg Lommel zijn vrijheden terug. Lommel bleef tot de Meierij behoren.
Tijdens de Franse en Nederlandse periode zouden Lommel en Luyksgestel driemaal uitgeruild worden. Luyksgestel behoorde tot het Prinsbisdom Luik maar lag als enclave in de Meierij terwijl Lommel daardoor een Meierijse exclave was.
Bij het Verdrag van Fontainebleau (november 1807) tussen Frankrijk en Nederland (tussen Napoleon en zijn broer Lodewijk) werd Lommel voor Luyksgestel geruild: Luyksgestel werd Nederlands en Lommel werd deel van het Franse keizerrijk (kanton AchelKeizerlijk decreet van 11 april 1809, Bulletin des lois, 1809 (1e semester) p. 173. Gearchiveerd op 23 juli 2023. in het departement Nedermaas)
In januari 1815 draaide Willem I de gevolgen van het verdrag van 1807 terug: Luyksgestel ging naar de provincie Antwerpen (kanton Arendonk) en Lommel naar Noord-Brabant (kanton Eindhoven).
Kort daarna werden de gevolgen van het verdrag echter hersteld: bij koninklijk besluit van 19 november 1817 ging Lommel van Noord-Brabant naar Limburg en bij wet van 18 november 1818Pasinomie, 1817-1818, p. 478 ging Luyksgestel van de provincie Antwerpen naar Noord-Brabant. Bij koninklijk besluit van 27 april 1824 werd de ruil ook doorgevoerd in de gerechtelijke kaart: het kanton Eindhoven staat Lommel af aan het kanton Peer en krijgt Luyksgestel van het kanton Arendonk.Pasinomie, 1822-1824, p. 501
Koninkrijk België Na veel getouwtrek tijdens de Belgische Opstand bleef Lommel onder Belgisch bewind. Hoewel Nederland dit stukje Meierij als voormalig deel van Staats-Brabant terugeiste, had het stadsbestuur van Lommel zijn trouw al aan de Belgische regering gezworen. Op 19 april 1839 werden dan uiteindelijk de definitieve vredesverdragen ondertekend door België en Nederland. Datzelfde jaar werd Maaseik als een nieuw administratief arrondissement in het leven geroepen en werd Lommel hieraan toegevoegd. Daarmee komt er een radicale wending in de geschiedenis van Lommel: de van oudsher Brabantse plaats wordt nu als Limburgse plaats aangeduid en is het enige stukje Meierij dat in België ligt. Hoewel men Lommel juridisch tot Limburg rekent, blijft de rest van Limburg in de ogen van de echte Lommelsen nog altijd: het Luikse of "Luiksland". De Meierijse geschiedenis van Lommel blijft in ieder geval voortleven in de talrijke beschrijvingen.
Op het marktplein staat een standbeeldje van een teut, een typisch historisch fenomeen uit de streek. Teuten waren rondreizende handelaars en ambachtslui die vanaf de 16e tot 20e eeuw met hun koopwaar (koperwaren, textiel, aardewerk, ...) op de rug naar Nederland, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg trokken.
Operatie Market Garden Lommel, vooral de wijk Barrier was tijdens de Tweede Wereldoorlog een spil in Operatie Market Garden. Door de verovering van Joe's Bridge, brug nr. 9 over het Kempisch Kanaal, door de Irish Guards op 10 september 1944, beschikten de Britse troepen over een bruggenhoofd richting Nederland. Op 17 september 1944 staken ze de Nederlandse grens over.
Operatie Market Garden was de codenaam van het luchtlandingsplan. In Groot-Brittannië was op 2 augustus het Eerste Geallieerde Luchtlandingsleger gevormd, onder bevel van de Amerikaanse luitenant-generaal Lewis Brereton. Drie geallieerde luchtlandingsdivisies zouden worden afgeworpen in de buurt van de Nederlandse steden Eindhoven (Son en Bruegel), Arnhem (Oosterbeek) en Nijmegen (Groesbeek) en de weg vrijmaken voor het 30e Legerkorps, dat opgesteld was nabij Leopoldsburg en via Joe's Bridge te Lommel oprukte richting Nederland. Op de eerste dag zou dit korps Eindhoven moeten hebben bereikt, op de tweede dag Nijmegen en op de derde dag Arnhem.
Zusters Kindsheid Jesu De congregatie van de Zusters Kindsheid Jesu startte in 1939 met de bouw van het Maria Middelares ziekenhuis na een verzoek daartoe van de pastoor van Lommel Centrum. Het gemeentebestuur stak de helpende hand toe door grond te koop aan te bieden. In 1942 opende de 28 bedden tellende instelling haar deuren. In 1948 breidde het ziekenhuis uit met een extra verdieping, er waren nu 75 bedden. Geleidelijk nam dit aantal toe tot 187 in de jaren 1990.
De zusters Kindsheid Jesu hebben in 1970 op de zolder het moederhuis Tamar opgericht. Vanaf 1976 was het Tamar gevestigd naast het ziekenhuis op hetzelfde terrein. Tamar is veelvuldig in het nieuws gekomen door de verhalen van gedwongen adopties, ongewilde sterilisaties van jonge meisjes en ernstige vormen van misbruik van ongehuwde, zwangere meisjes. De verhalen over Tamar komen veelvuldig terug in de podcast Kinderen van de Kerk. Het beeld dat daaruit naar voren komst is een beeld dat de zusters kinderen tegen de wil van de moeders hebben afgenomen en hier betaald voor hebben gekregen. Het verwijt dat gemaakt wordt in deze podcast is dat hier sprake was van witwassen van kinderen als een vorm van mensenhandel.
In 2025 kwam het moederhuis Tamar terug in opspraak door de VTM documentaire De Nonnen waarin getuigen spraken over het verleden van Tamar. Een van de geadopteerden uit Tamar verteld hoe een dode baby aan haar moeder werd getoond, terwijl ze zelf verkocht werd voor één miljoen frank.Aan haar moeder lieten ze een dode baby zien, terwijl Lieve werd verkocht voor één miljoen frank, Nieuwsblad, 16 september 2025
Geografie Kernen Centrum Balendijk Barrier Blauwe Kei Gelderhorsten Heeserbergen Heide-Heuvel Kattenbos Kerkhoven Kolonie Lutlommel Stevensvennen Werkplaatsen
Hydrografie De stad Lommel ligt op de waterscheiding van de stroomgebieden van Schelde en Maas, en binnen deze stroomgebieden van Nete respectievelijk Dommel.
Demografie Demografische ontwikkeling Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Het inwonersaantal is als volgt verdeeld per wijk. Centrum 11.686 Balendijk 2.555 Barrier 3.375 Heeserbergen 2.899 Heide-Heuvel 3.036 Kattenbos 1.635 Kerkhoven 2.738 Kolonie 1.937 Lutlommel 2.242 Werkplaatsen 1.690
Lommel telt in totaal 105 nationaliteiten. De meeste voorkomende zijn: Belg (81,57%) Nederlander (13,87%) Pool (0,87%) Oekraïner (0,4%) Turk (0,23%) Portugees (0,21%) Mensen met een dubbele nationaliteit werden als Belg opgenomen.
Bron: Stadsmagazine mei 2023, situatie op 1 januari 2023
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 101,21994 102,51995 103,41996 104,11997 105,01998 106,11999 106,82000 107,82001 108,82002 109,72003 110,92004 111,42005 112,02006 113,02007 113,92008 114,92009 115,92010 116,62011 117,62012 118,42013 119,22014 119,62015 119,92016 120,32017 120,52018 120,62019 120,72020 121,32021 121,42022 121,92023 123,42024 123,72025 124,72026 125,6
Politiek Structuur De stad Lommel ligt in het kieskanton Pelt (dat identiek is aan het provinciedistrict Pelt) en het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).
Lommel Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Maaseik Lommel BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlandstalig KiescollegeKieskring LimburgHasselt-Tongeren-Maaseik Pelt PeltLommelVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Geschiedenis (Voormalige) burgemeesters miniatuur|Huidige burgemeester Bob Nijs Tijdspanne Burgemeester 1808 - 1813 Joannes Aerts (katholiek) 1813 - 1847 Willem Karel Koekhofs (katholiek) 1847 - 1857 Jan Daels (katholiek) 1857 - 1861 Jan Van Leemput (katholiek) 1861 - 1863 Hendrik Alen (katholiek) 1863 - 1872 Peter Slegers (katholiek) 1872 - 1879 Peter Stevens (katholiek) 1879 - 1885 Jan Alen (katholiek) 1885 - 1890 Jan Vandenboer (Kath.Partij) Tijdspanne Burgemeester 1891 - 1904 Peter Senders (Kath.Partij) 1904 - 1921 François Van Ham (Kath.Partij) 1921 - 1923 Joannes Bouly (Kath. Verbond) 1924 - 1927 Peter Joosten (Kath. Verbond) 1927 - 1941 Joseph Tournier (liberaal-katholiek) 1941 - 1944 Petrus Luykx (VNV, oorlogsburgemeester) 1944 - 1945 Joseph Tournier (liberaal-katholiek) 1945 - 1958 Henri Van Reempts (CVP) 1959 - 1979 René Verhoeven (CVP) 1979 - 1988 Staf Matthijs (CVP) 1989 - 2006 Louis Vanvelthoven (SP / sp.a) 2007 - 2018 Peter Vanvelthoven (sp.a) 2019 - heden Bob Nijs (CD&V)
Legislatuur 2000-2006 Tijdens de deze legislatuur had SP een absolute meerderheid met 17 van de 31 zetels. Louis Vanvelthoven werd voor de derde keer verkozen als burgemeester. De schepenen gedurende deze legislatuur waren: Jean Lavreysen, Walter Cremers, Liesbet Vanwelsenaers, Joke Loomans, Jan Swinnen, Rina Ven en Fons Haagdoren.
Legislatuur 2006-2012