Lanaken (Limburgs: Laoneke) is een plaats en een gemeente in de provincie Limburg in België. De gemeente telt ruim 26.000 inwoners en behoort tot het kieskanton en het gerechtelijk kanton Maasmechelen. Lanaken omvat de woonkernen Kesselt, Gellik, Smeermaas, Neerharen, Veldwezelt, Lanaken, Rekem, het Gellikse gehucht Briegden, het Neerharense gehucht Herbricht en de Rekemse dorpskern Oud-Rekem.
Etymologie Lanaken werd in 810 vermeld als Ludinaca en in 1106 als Lodenaken. Hierin is haka (zandplaat) aanwezig, verbonden met de persoonsnaam Hlodo of Ludo.De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed: Lanaken (ID: 20367). Gearchiveerd op 24 december 2013.
Geschiedenis Archeologische vondsten op het grondgebied van Lanaken zijn bekend van het neolithicum, van de Romeinse en van de Merovingische periode. Er bevonden zich diverse Gallo-Romeinse begraafplaatsen en in Smeermaas lag de Gallo-Romeinse villa van Smeermaas.
In de middeleeuwen behoorde het domein van Lanaken vermoedelijk aan de keizer van het Heilige Roomse Rijk. In 2017 werden de resten van een Karolingisch fort ontdekt.VRT Van de 12e eeuw af maakte Lanaken deel uit van de Loonse heerlijkheid Pietersheim, waarvan de heren omstreeks 1186 de Abdij van Hocht stichtten. In 1106 werd het patronaatsrecht van de parochiekerk aan het Maastrichtse kapittel van Sint-Servaas geschonken.
In 1808 werd de huidige deelgemeente gevormd, waarbij Lanaken werd samengevoegd met Smeermaas, Hocht, Pietersem, Ca(u)berg, Bessemer en Briegden. In 1839 werd de gemeente gesplitst in een Belgisch en een Nederlands deel (Caberg). Caberg werd daarna een zelfstandige parochie. Smeermaas kreeg in 1870 een eigen kerk.Omdat de parochiekerk in Wolder lag en de afstand daarheen voor de bewoners van het Nederlandse deel van Smeermaas te ver was, vroegen ze aan het Bisdom Roermond in eerste instantie om in een eigen kerk of kapel in Smeermaas ter kerke te mogen gaan. Dit is hen nooit toegestaan, wel kwam er toen een kerk in Oud-Caberg. Bessemer ging later voor een groot deel naar de gemeente Zutendaal.
Van 1824-1829 werd de Zuid-Willemsvaart aangelegd, en van 1930-1934 het kanaal Briegden-Neerharen. Deze kanalen doorsneden het grondgebied van Lanaken. In 1856 volgde de spoorlijn Hasselt-Maastricht, die in 1954 voor het personenvervoer werd gesloten.
Op 4 oktober 1914 werd het centrum van Lanaken door de Duitsers in brand gestoken, deels als vergelding voor het verzet van een Belgische vrijwilligersgroep onder leiding van burgemeester Edgard de Caritat de Peruzzis. De kastelen van de Caritat de Peruzzis en Alicebourg werden toen opgeblazen.
Op 10 mei 1940 bombardeerden Duitse vliegtuigen de kazerne de Caritat de Peruzzis, waarbij kapitein-commandant Henri Giddelo en vijf andere militairen omkwamen.
Om onderzoek mogelijk te maken en de beroepsziekten, vooral stoflong, van de mijnwerkers van het Kempens steenkoolbekken te bestrijden richtten de Limburgse mijnen in 1957 het Sint-Barbaraziekenhuis op in Lanaken.
Op 1 januari 1977 fuseerde Lanaken met de omliggende gemeenten Gellik, Neerharen, Rekem en Veldwezelt tot de huidige fusiegemeente Lanaken.
Kernen Deelgemeenten Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Lanaken 22,73 13.560 597 73042A 2 Rekem 15,68 4.507 287 73042B 3 Neerharen 3,47 1.696 489 73042C 4 Veldwezelt 8,00 4.020 502 73042D 5 Gellik 9,07 2.650 292 73042E
Nabijgelegen kernen Kesselt, Smeermaas, Zutendaal
Demografie Demografische ontwikkeling voor de fusie
Bronnen:NIS 1831 t/m 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal per 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie1992=1001992 100,01993 100,71994 101,51995 101,91996 102,51997 103,71998 103,81999 104,82000 104,82001 105,92002 107,22003 108,32004 108,92005 109,02006 109,22007 110,32008 111,22009 111,92010 113,02011 113,72012 114,22013 114,52014 115,02015 114,72016 115,02017 115,12018 115,12019 115,22020 115,42021 115,62022 116,72023 117,22024 117,62025 118,02026 118,2
Politiek Structuur De gemeente Lanaken ligt in het kieskanton Maasmechelen en het provinciedistrict Maasmechelen, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).
Lanaken Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Tongeren Lanaken BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring LimburgHasselt-Tongeren-Maaseik Maasmechelen MaasmechelenLanakenVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
(Voormalige) burgemeesters Tijdspanne Burgemeester 1908 - 1914 Edgard de Caritat de Peruzzis ... 1952 - 1972 Xavier de MerodeWaterburcht officieel open; Het Belang van Limburg; 29 maart 2010 ... 1987 - 1995 Alex Vangronsveld (CVP) 1995 - 2000 Guido Willen (Open Vld) 2001 - 2006 Alex Vangronsveld (CVP / CD&V) 2007 - 2011 Guido WillenGuido Willen geeft sjerp door aan Marino Keulen; deredactie.be; 30 december 2011. Gearchiveerd op 11 april 2017. 2011 - heden Marino KeulenMarino Keulen legt eed af als burgemeester van Lanaken; Het Belang van Limburg; 15 december 2011 (Open Vld)
Legislatuur 2024 - 2030 Burgemeester is Marino Keulen (Team Burgemeester). Hij leidt een coalitie bestaande uit het liberale Team Burgemeester en het socialistische Vooruit. Samen vormen ze de meerderheid met 16 op 29 zetels.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024Stemmen / Zetels%25%27%27%27%27%27%29%29%29 CVP1/ CD&V+N-VAA/ CD&V2/ cd&vplus3 50,811452,9811756,8511741,7711237,4911129,18A923,542722,52722,037 CD&V+N-VAA/ N-VA1 - - - - - 15,831412,21311,013 PVV1/ VLD2/ VLD-VIVANT3/ Open Vld4/ Team Burgemeester5 12,41128,671112,21331,092937,9521139,6331342,3341439,241344,6515 SP1/ INZET2/ sp.a3/ sp.a-GroenB/ Vooruit-GroenC 11,031212,081314,921324,052615,48249,693211,35B315,1B410,9C1 Verdi&Groen!1/ sp.a-GroenB/ Vooruit-GroenC - - - - - 3,57101 Vlaams Blok1 / Vlaams Belang2- - - 3,1107,551112,73236,952111,02210,022 CFP25,76721,66616,034- - - -- - Anderen (*)- 4,62 0- - 1,52 05,200- - 1,60Totaal stemmen 11563 12761 13875 13956 14855 16105 15574 15437 10283Opkomst % 96,495,6294,7795,4992,7492,5 63,4Blanco en ongeldig %2,62 3,974,243,73,173,052,373,3 0,6 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen bij elke verkiezing opkwamen.De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur. (*) 1982: JONG / 2000: VIVANT / 2006: Onbegrensd Lanaken / 2024: PDG
Mobiliteit
Wegen Door Lanaken rijden geen autosnelwegen, maar wel een paar gewestwegen. Hieronder een opsomming van de gewestwegen:
N2 Brussel - Leuven - Diest - Hasselt - Lanaken - Maastricht N77 Genk - Zutendaal - Lanaken - Smeermaas N77a Lanaken (vertakking N77) - Lanaken (gemeentehuis) N77b Lanaken (gemeentehuis) - Lanaken (kruispunt N78) N78 Kessenich - Maaseik - Dilsen-Stokkem - Maasmechelen - Lanaken - Vroenhoven N78a Lanaken (rotonde Europalaan-Koning Albertlaan) - Lanaken (Pyxiscollege) via centrum N766 Lanaken - Smeermaas - Maastricht
Bus Door Lanaken rijden vier streekbussen en acht schoolbussen. Er is geen stadslijn. Alle buslijnen worden geëxploiteerd door vervoersmaatschappij De Lijn. Op dinsdag kan iedereen gratis de bus nemen naar de weekmarkt met een speciaal ticket dat je moet activeren in de De Lijn-app of via sms. Lanaken zit in de flexgebieden Limburg-Zuid en Limburg-Oost.
Het enige busstation in Lanaken is Lanaken Cultureel Centrum. Deze bestaat uit vier perrons en er rijden twaalf buslijnen door dit busstation (dus alle lijnen). Het bevindt zich in het centrum langs de N77b (Jan Rosierlaan). De streekbussen blijven op perrons 2-4, terwijl alle schoolbussen op perron 1 staan. Hieronder alle buslijnen die via Lanaken rijden. +De Lijn-bussen LanakenLijnTrajectFrequentiePerronOpmerkingen20bLanaken - Bilzen - Diepenbeek - Hasselt30'3rijdt om de 60' in het weekend, maar elke 30' tussen Hasselt en Bilzen op zaterdag45Genk - Zutendaal - Lanaken - Maastricht30'4rijdt om de 60' op zondag63Maaseik - Dilsen-Stokkem - Maasmechelen - Lanaken - Maastricht30'2rijdt om de 60' op zondag66Lanaken - Rekem OPZ60'3rijdt niet op zondag458Rekem - Lanaken - Zutendaal - Genk/1rijdt enkel tijdens de spitsuren617Riemst - Kesselt - Hees - Veldwezelt - Lanaken/1rijdt enkel tijdens de spitsuren618Riemst - Kesselt - Hees - Veldwezelt - Lanaken - Maasmechelen - Eisden/1rijdt enkel tijdens de spitsuren619Lanaken - Veldwezelt - Hees - Kesselt - Lafelt - Vlijtingen - Riemst - Tongeren/1rijdt enkel tijdens de spitsuren634Lanaken - Smeermaas - Rekem - Uikhoven - Boorsem - Kotem - Maasmechelen/1rijdt enkel tijdens de spitsuren636Lanaken - Maasmechelen - Eisden - Dilsen-Stokkem - Maaseik/1rijdt enkel tijdens de spitsuren637Lanaken - Maasmechelen - Eisden - Dilsen-Stokkem - Maaseik/1rijdt enkel tijdens de spitsuren639Lanaken - Smeermaas - Rekem - Uikhoven - Boorsem - Kotem - Maasmechelen/1rijdt enkel tijdens de spitsurenFlexbusFlexgebied Limburg-Zuid, Flexgebied Limburg-Oost/4rijdt enkel op aanvraag
Bezienswaardigheden thumb|De Sint-Ursulakerk thumb|Gezicht op de Maas en Maastricht vanuit Smeermaas
Het Kasteel Pietersheim en de aanpalende Waterburcht Pietersheim behoren tot de meest bezienswaardige historische gebouwen van de gemeente. Ze liggen in het 80 hectare groot domein Pietersheim, samen met een kinderboerderij. Het bezit een bezoekerscentrum voor het Nationaal Park Hoge Kempen en is een van de zes toegangspoorten van dit park. Van de voormalige cisterciënzer abdij van Hocht resten in een ommuurd domein van ruim 9 ha nog enkele opmerkelijke gebouwen. De Sint-Ursulakerk is de neogotische parochiekerk van Lanaken uit 1864 De Heidemolen is een watermolen op de Molenbeek, die een aftakking is van de Asbeek.
Natuur en landschap Lanaken wordt gekenmerkt doordat het aan de zuidrand van het Kempens Plateau is gelegen, door het Albertkanaal afgescheiden van de zuidelijker gelegen streek Haspengouw. In het zuidoosten wordt Lanaken door het Kanaal Briegden-Neerharen afgesneden van Smeermaas en het Maasbekken. Lanaken zelf ligt op een hoogte van ongeveer 60 meter, naar het noordwesten toe vindt men steilranden naar het plateau, dat hoogten tot 100 meter bereikt, en de diep uitgesneden dalen van Asbeek en Ziepbeek. Dit gedeelte, dat onderdeel uitmaakt van het Nationaal Park Hoge Kempen , kent drassige laagten, heidevelden, en bossen, bestaande uit naaldbos, ooit aangeplant voor de productie van mijnhout, en gemengd bos. De bekendste gebieden zijn Pietersembos en Asbroek.
Zowel bij het Kasteel Pietersheim als bij de parkeerplaats nabij het Sint-Barbaraziekenhuis, starten gemarkeerde wandelingen door dit gebied.
Economie