Mekkaمكة 280px Kaart Wapen 180px|senter 75px|senter Vlag 90px|senter|border Land Provinsie Makkah Koördinate Stigting 4de eeu Oppervlakte: - Totaal 850 vk km Hoogte bo seevlak 277 m Bevolking: - Totaal (2022) 2 385 509 - Totaal (2007) 1 700 000 - Bevolkingsdigtheid 4 200/vk km Tydsone UTC +3 Burgemeester Osama Al-Bar Amptelike webwerf holymakkah.gov.sa
Mekka (Arabies: مكة, ook "Mekka, die Eerwaarde", مكة المكرّمة) is die heiligste stad van die Islam en lê in Saoedi-Arabië. Mekka het 'n bevolking van 1 700 000 (2007-sensus) en 'n oppervlakte van 850 km². Volgens die sensus van 2022 het die stad 2 385 509 inwoners gehad, wat dit ná Riaad en Djedda die derde grootste stad in Saoedi-Arabië maak. Die Kaäba in Mekka is die rigting, of kiebla, van die daaglikse islamitiese gebed. In 570 is Mohammed, die profeet van Islam, in Mekka gebore. In 610 begin die Islamitiese openbaring en Mekka is een van die twee stede waar Mohammed die Koran van Allah ontvang. Met die vlug van Mohammed na Medina in 622 begin die Islamitiese kalender. Tradisioneel is die stad vir nie-Moslems gesluit.
Die stad is die hoofstad van die provinsie Makkah en lê in die Hidjaz, die bergagtige streek langs die weskus van Saoedi-Arabië, sowat 70 km binneland toe vanaf die hawestad Djedda aan die Rooisee en 277 m bo seevlak. Die grot Hira op die berg Jabal al-Nour net buite die stad is volgens Moslems die plek waar die eerste woorde van die Koran aan Mohammed geopenbaar is. Die Groot Moskee van Mekka huisves die Kaäba, wat volgens Moslems deur Abraham en sy seun Ismael gebou is, en dit is die gebedsrigting van al die Moslems ter wêreld. Sowat 44,5 % van die inwoners is Saoedi-burgers en die res is Moslems uit ander lande.
Elke jaar vermeerder pelgrims die bevolking van die stad tot meer as drie keer sy gewone getal tydens die Hadj, die pelgrimstog wat in Dhoe al-Hidjdja, die twaalfde maand van die Islamitiese maankalender, plaasvind en wat vir elke Moslem 'n verpligting is wat minstens een keer in 'n leeftyd nagekom moet word. Met meer as 19,3 miljoen internasionale besoekers in 2024 was Mekka een van die vyf mees besoekte stede ter wêreld.
Moslemheersers in en om die streek het die stad eeue lank probeer beheer, en soos die grootste deel van die Hidjaz het Mekka verskeie regimewisselings gesien. Die stad is die laaste keer in 1925 verower, toe Ibn Saoed en sy bondgenote die Hidjaz ingeneem het. Sedertdien het Mekka geweldig in omvang en infrastruktuur uitgebrei, met moderne geboue soos die Abraj al-Bait-kloktoringkompleks, wat een van die hoogste geboue ter wêreld is. Nie-Moslems mag ingevolge Saoedi-Arabiese wetgewing nie die stad binnegaan nie.
Naam Die naam van die stad word op verskillende maniere weergegee, en die herkoms daarvan is – soos dié van baie Arabiese woorde – onseker. Die vorm Makkah is die amptelike transliterasie wat die Saoedi-Arabiese regering in die 1980's aanvaar het en staan nader aan die Arabiese uitspraak, hoewel dit nie wêreldwyd algemeen gebruik word nie. Die volledige amptelike naam is Makkah al-Mukarramah (مكة المكرمة, "Makkah die Eerwaarde"). Die vorm Makkah kom in die Koran in soera 48 (Al-Fath), vers 24, voor. Party navorsers meen dat die naam oorspronklik na die vallei self verwys het, terwyl Moslemgeleerdes dit gewoonlik gebruik vir die heilige gebied wat die Kaäba insluit en omring.
In Engels het die woord mecca 'n algemene betekenis gekry vir enige plek wat groot getalle mense aantrek, en juis daarom beskou sommige Engelssprekende Moslems dié spelling vir die stad self as aanstootlik.
Die Koran gebruik ook ander name vir die stad. In 6:92 word dit Umm al-Qura (أم القرى, "moeder van alle nedersettings") genoem, en in soera 3 (Al Imran), vers 96, word na die stad as Bakkah verwys: "Waarlik, die eerste huis [van aanbidding] wat vir die mensdom opgerig is, was dié in Bakkah." Volgens die oorlewering was dit die naam van die stad in die tyd van Abraham. 'n Verdere naam wat histories gebruik is, is Tihamah, en volgens 'n Islamitiese verklaring is die naam Faran dieselfde as die woestyn Paran wat in Genesis 21:21 vermeld word; die Siries-Arabiese geograaf Yaqut al-Hamawi het in die 12de eeu geskryf dat Faran "'n verarabiseerde Hebreeuse woord, een van die name van Mekka wat in die Tora genoem word", is.
Die geograaf Ptolemeus noem in die 2de eeu n.C. 'n plek Macoraba in Arabië, en sedert 1646 word geredeneer dat dit na Mekka verwys. Die tradisionele verklaring is dat die naam van die Ou-Suid-Arabiese stam M-K-R-B, "tempel", afgelei is, maar meer onlangse studies bevraagteken die gelykstelling met Mekka.
Ligging en klimaat Ligging en topografie duimnael|links|'n Uitsig oor Mekka Die heilige stad Mekka (in Arabies Makkah) lê 277 m bo seespieël in die droë beddings van die Wadi Ibrahim en 'n paar van sy kort sytakke naby die weskus (Rooisee) van Saoedi-Arabië. Mekka word omring deur die Siratbergreeks en in een van die pieke, die Jabal Hira, is die grot waar Mohammed hom afgesonder en visioene gehad het voordat hy profeet geword het. Die nag is bekend as Lailat al-'Kadr.
Die stad lê in die Hidjaz, 'n strook berge sowat 200 km breed wat die Nafudwoestyn van die Rooisee skei, en is een van die laagste stede van dié streek, al bereik party bergpieke binne die stadsgebied 'n hoogte van sowat 1 000 m. Die middedorp lê in 'n gang tussen die berge wat dikwels die "holte van Mekka" genoem word en waarin die valleie al-Taneem, Bakkah en Abqar lê; dié bergagtige ligging het die uitbreiding van die moderne stad bepaal. Mekka is in 34 wyke verdeel en die totale oppervlak van die moderne stad is meer as 1 200 km².
Die stad se middelpunt is die Haramgebied waarin die Groot Moskee staan. Rondom die moskee lê die ou stad met sy bekendste wyk, Ajyad, en die hoofstraat wat na die moskee lei, is die Ibrahim al-Khalil-straat, wat na Abraham vernoem is. Tussen die moderne hotelle en winkelkomplekse staan daar in die middestad steeds tradisionele huise van twee tot drie verdiepings wat van plaaslike klip gebou is.
Waterbronne duimnael|Die mondstuk van die Zamzambron Weens die klimaat was water deur die hele geskiedenis van die stad 'n knelpunt. Voor die moderne tyd was Mekka op 'n paar hoofbronne aangewese, waaronder plaaslike putte soos die Zamzambron, waarvan die water taamlik brak is. Die eerste groot poging om 'n volhoubare bron vir die vaste bevolking en die jaarlikse stroom pelgrims te vind, is in die Abbasidiese tyd deur Zubaida, die vrou van die kalief Haroen ar-Rasjid, onderneem. Sy het geld geskenk om die Zamzambron te verdiep en 'n groot bouprojek gefinansier wat waarskynlik 1,75 miljoen gouddinars gekos het. Dit het 'n ondergrondse akwaduk van die bron van Hunayn na Mekka ingesluit, sowel as 'n waterwerk op die berg Arafat wat as die Ayn Zubayda bekend staan.
Die stelsel het met verloop van tyd verval, en in 1245, 1361, 1400, 1474 en 1510 het verskillende heersers groot herstelwerk laat doen. Toe die probleme bly voortduur, het die Ottomaanse sultan Süleyman die Grote in 1525 'n projek begin om die akwaduk in sy geheel te herbou; die werk is eers in 1571 voltooi. 'n Ander bron wat af en toe water gelewer het, was reënval, wat in klein opgaardamme en sisterne gestoor is. Volgens die geskiedskrywer al-Kurdi was daar teen 1965 al 89 vloede in die stad; die ergste in die vorige eeu was dié van 1942, waarna damme gebou is om die probleem te verminder. Vandag word die stad deur watersuiwerings- en ontsoutingsaanlegte van drinkwater voorsien.
Klimaat Die stad het deur die jaar hoë temperature, met somertemperature van tot 45 °C. Ondanks die lae reënval (minder as 120 mm per jaar), wat hoofsaaklik in die winter val, bestaan die gevaar van seisoenale oorstromings wel omdat Mekka so laag geleë is.
Mekka het 'n warm woestynklimaat (BWh in die Köppen-klimaatklassifikasie). Soos die meeste Saoedi-Arabiese stede bly die temperature selfs in die winter warm: dan wissel dit van sowat 19 °C in die nag tot 30 °C in die middag. Somertemperature oorskry gereeld 40 °C in die middag en daal teen die aand tot sowat 30 °C, terwyl die humiditeit betreklik laag bly, op 30 tot 40 %. Reën val meestal in klein hoeveelhede tussen November en Januarie, en swaar donderstorms kom in die winter voor. Die af en toe somerreën van die afgelope jare word met die noordwaartse beweging van die intertropiese konvergensiesone verbind.
Geskiedenis Vroegste geskiedenis duimnael|'n Ottomaans-Turkse kaart van 1787 van die Groot Moskee en verwante heilige plekke Die vroeë geskiedenis van Mekka is grootliks in duisternis gehul weens 'n gebrek aan duidelike bronne. Die stad lê in die binneland van die middelste deel van wes-Arabië, waarvan daar min geskrewe of argeologiese bronne bestaan – in teenstelling met die noordelike en suidelike dele van wes-Arabië, waar historici oor inskripsies, oorblyfsels van heiligdomme en waarnemings van Grieks-Romeinse skrywers beskik. Die deel van die Hidjaz rondom Mekka was afgeleë, klipperig en onherbergsaam en kon net klein gevestigde bevolkings in verspreide oases onderhou. Een studie, gegrond op vroeë Islamitiese genealogiese optekeninge, skat dat die bevolking van Mekka in die tyd van Mohammed sowat 550 was, terwyl Moslemgeleerdes wat op tradisionele bronne steun die getal soms so hoog as 10 000 stel.
Die eerste ondubbelsinnige verwysing na Mekka in nie-Islamitiese letterkunde verskyn in 741, lank ná Mohammed se dood, in die Bisantynse-Arabiese kroniek. Vroeër verwysings is onseker: die Griekse geskiedskrywer Diodorus Siculus skryf in die 1ste eeu v.C. oor 'n heiligdom in Arabië wat "baie heilig en buitengewoon vereer deur alle Arabiere" is, maar die ligging wat hy beskryf, lê in noordwes-Arabië. Ptolemeus se Macoraba word sedert die 17de eeu met Mekka verbind, hoewel navorsers soos Patricia Crone dié gelykstelling verwerp en ander, soos Glen Bowersock, dit steun.
In die Islamitiese siening word die begin van Mekka aan Bybelse figure toegeskryf: Adam sou die eerste huis van God in Mekka gebou het volgens 'n hemelse voorbeeld, maar dié gebou is in die sondvloed verwoes. Die beskawing van Mekka het volgens die oorlewering begin nadat Abraham sy seun Ismael en Ismael se moeder Hagar op Allah se bevel in die vallei gelaat het. Mense van die Jemenitiese stam Jurhum het by hulle kom woon, en minstens een man van die Jurhum het Ismael en sy vader gehelp om die Kaäba te bou.
Onder die Koeraisj Ergens in die 5de eeu was die Kaäba 'n plek van aanbidding vir die gode van Arabië se heidense stamme; Mekka se belangrikste heidense godheid was Hubal, wat deur die heersende stam, die Koeraisj, daar geplaas is en tot die verowering van die stad deur Mohammed daar gebly het. In dieselfde eeu het die Koeraisj beheer oor Mekka verkry en bekwame handelaars geword. In die 6de eeu het hulle by die winsgewende speseryhandel aangesluit, aangesien oorloë elders die handelsroetes van gevaarlike seeroetes na veiliger landroetes verskuif het. Mekka se belang as handelsentrum het dié van Petra en Palmira oortref.
Teen die middel van die 6de eeu was daar drie groot nedersettings in noord-Arabië, almal langs die suidwestelike kus by die Rooisee. Al was die omgewing van Mekka heeltemal dor, was dit die rykste van die drie, met volop water uit die beroemde Zamzambron en 'n ligging op die kruispad van die groot karavaanroetes. Die harde toestande van die Arabiese Skiereiland het byna deurlopende twis tussen die plaaslike stamme beteken, maar een keer per jaar is 'n wapenstilstand afgekondig en het hulle vir 'n jaarlikse pelgrimstog op Mekka saamgetrek. Tot in die 7de eeu was dié reis vir die heidense Arabiere 'n godsdienstige plig om hulle heiligdom te vereer en van die Zamzamwater te drink, maar dit was ook die tyd van die jaar waarin dispute besleg, skuld vereffen en handel op die Mekkaanse markte gedryf is. Dié jaarlikse gebeure het die stamme 'n gevoel van gemeenskaplike identiteit gegee en Mekka 'n brandpunt van die skiereiland gemaak.