ASEAN (Engels: Association of Southeast Asian Nations, "Assosiasie van Suidoos-Asiatiese Nasies") is 'n interregeringsforum van al elf state in Suidoos-Asië. Die organisasie konsentreer hoofsaaklik op die ekonomiese ontwikkeling van die streek, op vreedsame naasbestaan en op die nakoming van internasionale norme. ASEAN werk volgens die beginsel van konsensus en van respek vir nasionale soewereiniteit, wat beteken dat ASEAN as geheel nie 'n lidstaat kan dwing om sy binnelandse wette te verander nie.
ASEAN het 'n bevolking van meer as 680 miljoen mense en 'n bruto binnelandse produk, aangepas vir koopkragpariteit, van ongeveer 6,3 % van die wêreldtotaal. Die lidstate verteenwoordig 'n uiteenlopende stel ekonomieë, van minsontwikkelde lande soos Laos, deur opkomende ekonomieë soos Viëtnam, tot ontwikkelde ekonomieë soos Singapoer.
In diplomatieke opsig werk ASEAN volgens die beginsel van sentraliteit: alle vrae van ander lande of organisasies oor Suidoos-Asië behoort deur ASEAN te loop eerder as deur individuele state. Al die lande van die streek, baie groot moondhede en verskeie internasionale organisasies het toegewyde diplomatieke verteenwoordiging naby ASEAN se hoofkwartier in Djakarta.
ASEAN is 'n streeksorganisasie van die lande in Suidoos-Asië. ASEAN is op 8 Augustus 1967 deur Thailand, Indonesië, Maleisië, die Filippyne en Singapoer in Bangkok, Thailand, gestig en het uit die voormalige Assosiasie van Suidoos-Asië (ASA) van 1961 ontstaan.
duimnael|links|ASEAN+3 met Japan, Suid-Korea en die Volksrepubliek China duimnael|links|Lidlande van ASEAN: ASEAN-lidlande ASEAN-waarnemerlande ASEAN+3 Oos-Asiatiese Spitsberaad ASEAN-streeksforum Op 7 Januarie 1984 het Broenei, op 28 Julie 1995 Viëtnam, op 23 Julie 1997 Laos en Mianmar, op 30 April 1999 Kambodja en op 26 Oktober 2025 Oos-Timor by ASEAN aangesluit. Papoea-Nieu-Guinee is sedert 1976 'n waarnemerland en het formeel om lidmaatskap aansoek gedoen. Vryhandelsooreenkomste met Australië, Nieu-Seeland, Indië, Japan, Suid-Korea en die Volksrepubliek China is tussen 2008 en 2010 in werking gestel.
Geskiedenis Agtergrond en stigting Die voorganger van ASEAN was die Assosiasie van Suidoos-Asië (ASA), wat op 31 Julie 1961 deur Thailand, die Filippyne en Malaja gestig is. ASEAN self het op 8 Augustus 1967 tot stand gekom toe die ministers van buitelandse sake van vyf lande – Indonesië, Maleisië, die Filippyne, Singapoer en Thailand – die ASEAN-verklaring in die Saranrom-paleis in Bangkok onderteken het. Volgens die verklaring wil ASEAN die ekonomiese, maatskaplike en kulturele ontwikkeling van die streek versnel, streeksvrede bevorder, oor sake van gemeenskaplike belang saamwerk, en die studie van Suidoos-Asië bevorder.
Die stigting is aanvanklik gemotiveer deur die begeerte om die kommunisme in te perk, wat ná die Tweede Wêreldoorlog op die Asiatiese vasteland voet aan die grond gekry het met die vorming van kommunistiese regerings in Noord-Korea, China en Noord-Viëtnam, saam met die kommunistiese "noodtoestand" in Brits-Malaja en onrus in die pas gedekoloniseerde Filippyne. Dieselfde gebeure het ook die vroeëre stigting van die Suidoos-Asiatiese Verdragsorganisasie (SEATO) in 1954 aangemoedig, wat deur die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk en Australië gelei is as 'n oostelike weergawe van die NAVO. Die lidstate van ASEAN het egter groter samehang in die middel-1970's bereik, ná die verskuiwing in die magsbalans met die val van Saigon en die einde van die Viëtnamoorlog in April 1975 en die verval van SEATO.
ASEAN se eerste spitsberaad, in 1976 op Bali in Indonesië, het tot 'n ooreenkoms oor verskeie industriële projekte gelei en tot die ondertekening van die Verdrag van Vriendskap en Samewerking en 'n Verklaring van Eensgesindheid. Die einde van die Koue Oorlog het die lidlande in staat gestel om groter politieke onafhanklikheid in die streek uit te oefen, en in die 1990's het ASEAN as 'n leidende stem oor streekshandel en veiligheid na vore gekom. Op 15 Desember 1995 is die verdrag onderteken wat Suidoos-Asië in 'n kernwapenvrye sone omskep het; dit het op 28 Maart 1997 in werking getree en was ná die Filippyne se bekragtiging op 21 Junie 2001 volledig van krag.
Uitbreiding Kambodja sou saam met Laos en Mianmar in 1997 aangesluit het, maar 'n staatsgreep in Kambodja daardie jaar en verdere binnelandse onstabiliteit het sy toetrede vertraag totdat sy regering gestabiliseer het. Oos-Timor het op 26 Oktober 2025 tydens die 47ste ASEAN-spitsberaad as elfde lid aangesluit en daarmee 'n toetredingsproses van twee dekades voltooi. In 2006 het ASEAN waarnemerstatus by die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies gekry, en die organisasie het op sy beurt aan die VN die status van "dialoogvennoot" toegeken.
Die ASEAN-handves Die ASEAN-handves is in November 2007 onderteken en op 15 Desember 2008 in Djakarta in werking gestel. Dit het ASEAN formeel as 'n regsentiteit gevestig met die doel om 'n enkele handelsblok vir die streek te skep en die organisasie nader aan 'n gemeenskap in die styl van die Europese Unie te bring. Die Indonesiese president Susilo Bambang Yudhoyono het dit 'n "gewigtige ontwikkeling" genoem en gesê dat Suidoos-Asië nie meer die bitter verdeelde, oorlogverskeurde streek van die 1960's en 1970's is nie.
Die finansiële krisis van 2008 is as 'n bedreiging vir die handves se doelwitte beskou en het ook die gedagte van 'n menseregteliggaam op die voorgrond gebring. Dit was omstrede, aangesien so 'n liggaam nie die mag sou hê om sanksies op te lê of lande te straf wat hul burgers se regte skend nie. Die ASEAN-interregeringskommissie oor menseregte is later in 2009 gestig en het in November 2012 die ASEAN-menseregteverklaring aanvaar. Dié verklaring is wyd gekritiseer: die VN se Hoë Kommissaris vir Menseregte het gesê dit is op maniere geformuleer wat nie maklik met internasionale norme versoenbaar is nie, en Human Rights Watch het opgemerk dat verskeie belangrike grondregte uitgelaat of nie duidelik vasgestel is nie.
Voorsitterskap Die voorsitterskap van ASEAN wentel jaarliks tussen die lidstate. Onlangse en beplande voorsitters is: + ASEAN-voorsitters Jaar Land Jaar Land 2019 2024 2020 2025 2021 2026 2022 2027 2023 2028 2029
Lidlande Datum Geskiedenis van ASEAN-lidmaatskap No. 8 Augustus 1967 , , , en 5 7 Januarie 1984 6 28 Julie 1995 7 23 Julie 1997 en 9 30 April 1999 10 26 Oktober 2025 11
Waarnemerlande
Die ASEAN-manier Die "ASEAN-manier" (The ASEAN Way) verwys na 'n benadering tot die oplos van vraagstukke wat Suidoos-Asië se kulturele norme respekteer. Dit is 'n informele en persoonlike werkstyl waarin beleidmakers deurlopend van kompromie, konsensus en oorlegpleging in 'n informele besluitnemingsproses gebruik maak, en waarin 'n konsensusgebaseerde, nie-konfronterende manier om probleme aan te pak bo alles voorop staan. Stille diplomasie stel die leiers in staat om met mekaar te kommunikeer sonder dat die gesprekke in die openbaar gevoer word, sodat lede die verleentheid vermy wat tot verdere konflik kan lei.
Kritici voer aan dat die klem op oorlegpleging, konsensus en nie-inmenging die organisasie dwing om slegs daardie beleide aan te neem wat die kleinste gemene deler bevredig, aangesien besluitneming by konsensus vereis dat al die lede saamstem voordat ASEAN oor 'n saak kan vorder. Die lede het ook nie noodwendig dieselfde opvatting van wat die ASEAN-manier beteken nie: Mianmar, Kambodja en Laos beklemtoon nie-inmenging, terwyl die ouer lidlande op samewerking en koördinasie konsentreer. Dié verskille bemoeilik pogings om gemeenskaplike oplossings te vind en om te bepaal wanneer gesamentlike optrede gepas is.
Struktuur Die staatshoofde van die lidlande het in 1997, tydens die organisasie se dertigste herdenking in Kuala Lumpur, die ASEAN-visie 2020 aanvaar. As middel tot die verwesenliking van 'n enkele ASEAN-gemeenskap het dié visie voorsiening gemaak vir vrede en stabiliteit, 'n kernwapenvrye streek, nouer ekonomiese integrasie, menslike en volhoubare ontwikkeling, kulturele erfenis en die omgewing. Die visie is in 2003 met die Bali-eensgesindheid II geformaliseer en omvattend gemaak.
Drie hoofpilare van 'n enkele ASEAN-gemeenskap is toe vasgestel: die Politiek-Veiligheidsgemeenskap (APSC); die Ekonomiese Gemeenskap (AEC); die Sosiaal-Kulturele Gemeenskap (ASCC).
Bloudrukke vir die eerste en die derde pilaar is in 2009 in Cha-am in Thailand aanvaar. Die ASEAN-gemeenskap, wat oorspronklik teen 2020 sou begin, is tydens die twaalfde spitsberaad in Cebu in 2007 versnel en het op 31 Desember 2015 in werking getree. Die ASEAN-sekretariaat, met die sekretaris-generaal aan die hoof, is in Suid-Djakarta gesetel.
Ekonomie Die lidstate van ASEAN verteenwoordig van die uiteenlopendste ekonomieë ter wêreld, van Singapoer met een van die hoogste bruto binnelandse produkte per kop tot Mianmar, Kambodja en Oos-Timor met die laagste. Indonesië is met verre die grootste ekonomie van die blok en maak ongeveer 'n derde van die gesamentlike bruto binnelandse produk uit.
+ Bevolking en bruto binnelandse produk van die lidstate (2026, IMF-skattings) Land Bevolking(miljoen) BBP nominaal(miljard $) BBP per kop($) BBP (KKP) per kop(int. $) 285,7 1 539,9 5 362 18 973 5,9 659,6 107 758 173 708 71,2 580,0 8 105 27 441 101,6 527,3 5 115 19 649 116,8 512,2 4 443 13 639 36,0 516,4 15 085 46 986 54,9 83,8 1 519 5 315 17,8 52,4 2 902 8 890 7,9 19,0 2 403 10 964 0,5 16,9 36 288 97 858 1,4 2,2 1 520 5 270 ASEAN 704,8 4 509,7 6 398 20 258
Vryhandel In 1992 is die skema vir 'n gemeenskaplike effektiewe voorkeurtarief aanvaar as 'n tydskedule om tariewe af te skaf en so die streek se mededingende voordeel as produksiebasis vir die wêreldmark te verhoog. Dié reëling het as raamwerk gedien vir die ASEAN-vryhandelsgebied (AFTA), wat op 28 Januarie 1992 in Singapoer onderteken is. Vryhandelsinisiatiewe binne die blok word vandag deur die ASEAN-ooreenkoms oor handel in goedere en die ooreenkoms oor doeanesake gedryf.
ASEAN het in Augustus 2007 aangekondig dat dit vryhandelsooreenkomste met Japan, Suid-Korea, Indië, Australië, Nieu-Seeland en China teen 2013 wou voltooi. Die ooreenkoms met Australië en Nieu-Seeland is op 27 Februarie 2009 onderteken, en dié met China, Indië en Suid-Korea het op 1 Januarie 2010 in werking getree. In November 2020 het die tien lidlande van destyds saam met Australië, China, Japan, Nieu-Seeland en Suid-Korea die Regionale Omvattende Ekonomiese Vennootskap onderteken, die grootste vryhandelsblok ter wêreld gemeet aan bevolking.
Die binnemark ASEAN het beoog om teen die einde van 2015 'n enkele mark te vestig wat op vier vryhede gebou is: die vrye vloei van goedere, dienste, geskoolde arbeid en kapitaal. Die ASEAN-ekonomiese Gemeenskap is in 2015 gevorm, maar die blok het sowat 20 % van die harmoniseringsbepalings wat vir 'n gemeenskaplike mark nodig is, uitgestel en 'n nuwe mikpunt van 2025 gestel. In Mei 2025 is 'n nuwe Gemeenskapsvisie 2045 en 'n strategiese plan vir 2026 tot 2030 aanvaar, met die enkele mark steeds as doelwit.
Die ASEAN-raamwerkooreenkoms oor handel in dienste is in Desember 1995 in Bangkok aanvaar. Kragtens dié ooreenkoms neem die lidstate aan opeenvolgende rondtes onderhandelinge deel om die handel in dienste te liberaliseer. Ooreenkomste oor wedersydse erkenning is vir agt beroepe beding – geneeshere, tandartse, verpleegkundiges, argitekte, ingenieurs, rekenmeesters, landmeters en toerismekundiges – sodat lede van dié beroepe sedert die einde van 2015 in enige lidstaat kan werk.