thumb|Sint-Sulpitiuskerk
Diest is een stad in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Het is gelegen aan de Demer op de grens van het Hageland en de Kempen. De gemeente grenst in het oosten aan de provincie Limburg. Het stadscentrum gaat terug tot in de middeleeuwen. Diest is een Oranjestad door de historische band met het huis Nassau.Diest Oranjestad
Geschiedenis Oudheid Hoewel het moeilijk te bepalen is wanneer de eerste mensen zich in Diest bevinden, vindt men tal van gebruiksvoorwerpen uit het neolithicum (3000 tot 1500 voor Christus) in de bodem terug.
In de IJzertijd, de tijd van de Kelten in de streek, vinden de naam Diest en Demer hun oorsprong. De Indo-Germaanse stam "Dheus", hetgeen goddelijk of heilig betekent, en het achtervoegsel "-t", hetgeen nederzetting betekent, vormen Diest. Demer zou afkomstig zijn van het woord "tam", hetgeen donker betekent, en "ara", hetgeen water betekent. Opmerkelijk is het feit dat de bijrivieren van de Demer met hun naam ook verwijzen naar de donkere kleur van het water, het Zwartwater en de Zwartebeek.
Middeleeuwen Diest was een graafschap van het Karolingische rijk. De stad dankte haar groei aan haar gunstige ligging: Diest lag langs de handelsweg Brugge-Keulen en aan de rivier de Demer.
In 1229 kreeg Diest stadsrechten van hertog Hendrik I van Brabant.
In de 14e en 15e eeuw leefden de inwoners in grote welstand door een drukbezochte landbouwmarkt, graan- en veemarkten, maar vooral door de lakennijverheid en -handel. Het Diestse laken was op bijna alle grote West-Europese markten te koop. Willem II van Diest, telg uit het Brabants adellijk geslacht Diest, was bisschop in Straatsburg van 1393 tot 1439.
Oranje-Nassau Diest behoorde toe aan Maria van Loon-Heinsberg, die afstamde van de graven van Loon. Na haar huwelijk in 1440 met Jan IV van Nassau werd Diest deel van het graafschap Nassau-Dillenburg. In 1499 kwam Diest door ruil in het bezit van Engelbrecht II van Nassau, graaf van Nassau. Van zijn blijde intrede is een uitgebreide beschrijving bewaard.Mario Damen, "The Counts of Nassau and the Performance of Lordship in Late Medieval Brabant" in: Communities, Environment and Regulation in the Premodern World: Essays in Honour of Peter Hoppenbrouwers, eds. Claire Weeda, Robert Stein en Louis Sicking, 2022, p. 233-261. Een van zijn opvolgers, René van Chalon, voerde ook de titel Prins van Oranje. Zo bleef Diest bezit van het huis Oranje-Nassau tot 1795, toen de Zuidelijke Nederlanden bij Frankrijk werden aangehecht. De oudste zoon van Willem van Oranje, Filips Willem, ligt er begraven in de Sint-Sulpitiuskerk. Heden ten dage voert koning Willem-Alexander der Nederlanden nog steeds de adellijke titel Baron van Diest (zie Titels Nederlandse koninklijke familie).
Belegeringen Door haar ligging bij de Demer, op de grens van het hertogdom Brabant en het prinsbisdom Luik en de connecties met Oranje-Nassau werd de stad vaak belegerd, geplunderd en verwoest. In 1572 nam Willem van Oranje Diest in tijdens zijn tweede invasie, maar nog in hetzelfde jaar kreeg Don Frederik de stad weer in handen. In 1635 bezetten de Republiek der Verenigde Nederlanden en Frankrijk de stad, met de bedoeling de Zuidelijke Nederlanden onder elkaar te verdelen, maar dit mislukte. Tussen 1701 en 1705 kreeg Diest te maken met Franse, Staatse en Spaanse bezetting.
Oostenrijk en Frankrijk Onder de Oostenrijkers (1713-1790) herstelde de stad zich. Er werd weer volop handel gedreven en bier gebrouwen. Ook hier was de Habsburgse monarchie niet populair en zagen velen de Fransen in 1792 als bevrijders. Zij gingen nog veel verder dan de Oostenrijkers met de repressie van het katholicisme, het invoeren van de conscriptie en het afschaffen van het ancien régime. Als gevolg hiervan brak de Boerenkrijg uit in 1798.
Het boerenleger bezette vier dagen de stad die de Fransen omsingeld hielden. Het grootste deel van het boerenleger kon via een noodbrug over de Demer ontsnappen en het onverdedigde stadje werd nog maar eens, ditmaal door de Sansculotten, geplunderd.
19e en 20e eeuw Tussen 1815 en 1830 volgde de Nederlandse periode. Tussen 1837 en 1853 werd Diest voorzien van nieuwe wallen en versterkingen. Deze fortificaties waren al verouderd bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
Pas in 1929 kreeg de stad zeggenschap over de vroegere fortificaties. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel van het nog resterende gedeelte afgebroken. Beide wereldoorlogen veroorzaakten in Diest geen grote schade.
De Citadel van Diest huisvestte tijdens de Tweede Wereldoorlog een opleidingsschool van het Nationalsozialistische Kraftfahrkorps (NSKK), een paramilitaire vervoerorganisatie van de Duitse nazipartij. Niet alleen Vlaamse, maar ook Nederlandse vrijwilligers werden er opgeleid tot chauffeur of bijrijder.Alex Dekker, 'Ook gij behoort bij ons. Het NSKK in de Lage Landen', Meppel 2013
Van 1953 tot 2011 was het Eerste Bataljon Parachutisten gevestigd in de citadel.
Op 1 januari 1971 werd de gemeente Webbekom opgeheven en bij Diest gevoegd. Op 1 januari 1977 fuseerde Diest met Deurne, Kaggevinne, Molenstede en Schaffen.
Geografie Deelgemeenten De gemeente telt volgende deelgemeenten: # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Diest 3,28 9.643 2.942 24020A 2 Deurne 6,51 2.171 333 24020F 3 Kaggevinne 4,22 2.431 575 24020C 4 Molenstede 12,05 3.302 274 24020D 5 Schaffen 22,21 5.145 232 24020E 6 Webbekom 10,45 2.449 234 24020B
Aangrenzende gemeenten
Bezienswaardigheden thumb|Hof van Nassau thumb|Stadhuis met Stadsmuseum De Hofstadt thumb|Lindenmolen thumb|Schaffense Poort, Vestingwerken van Diest thumb|Refugehuis Het Spijker thumb|Ezeldijkmolen
De Gasthuisapotheek van het Sint-Elisabethgasthuis De Sint-Sulpitiuskerk De Onze-Lieve-Vrouwekerk De ruïne van de Sint-Janskerk met monumentale taxus en klimop. De Kruisherenkerk of Sint-Barbarakerk Het Stadsmuseum De Hofstadt, in de kelders van het stadhuis De Lakenhal Het Begijnhof van Diest (UNESCO-werelderfgoed) De Allerheiligenkapel De Onze-Lieve-Vrouw-van-Bijstandkapel Het Cellebroedersklooster Het Bogaardenklooster Het Grauwzustersklooster De vestingwerken van Diest, waaronder de citadel, het Leopoldfort en de Schaffense Poort Het Hof van Nassau nabij het Warandepark Refugehuis Het Spijker Het Refugehuis van Averbode Het Refugehuis De Witte Engel Het Refugehuis van de abdij van Rothem Het Refugehuis van de Oratorianen van Scherpenheuvel Het Refugehuis van de Teutoonse Orde Oude huizen zoals In de Palmboom en De Drie Kronen (Koning Albertstraat), Het Dambord (hoek Ketelstraat en Schotelstraat), De Fortuyn (Felix Moonsstraat) en De Roskam (hoek Allerheiligenberg en Egide Alenusstraat), Gildehuis De Keyzer (Markt)ROBTV De Ezeldijkmolen op de Demer De Lindenmolen, op de stadswallen Het Monument aan de Weerstand Het zwembad, oorspronkelijk het paviljoen van chocoladefabrikant Jacques op Expo 58 Een geklasseerde zomerlinde als kruispuntboom.
Natuur en landschap Diest ligt op de grens van Hageland en de Zuiderkempen. Ten noorden van Diest stroomt het Zwart Water en in Diest stroomt de Demer. De stad ligt op een hoogte van ongeveer 28 meter. In de omgeving vindt men enkele getuigenheuvels. Ten oosten van de kerk ligt het natuurgebied Webbekoms Broek.
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen: NIS; Opmerking: 1831 tot en met 1981=volkstellingen, 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 21.496 100,0 1993 21.506 100,0 1994 21.579 100,4 1995 21.636 100,7 1996 21.825 101,5 1997 21.894 101,9 1998 21.938 102,1 1999 22.046 102,6 2000 22.132 103,0 2001 22.249 103,5 2002 22.312 103,8 2003 22.383 104,1 2004 22.491 104,6 2005 22.551 104,9 2006 22.740 105,8 2007 22.845 106,3 2008 23.020 107,1 2009 23.069 107,3 2010 23.048 107,2 2011 23.150 107,7 2012 23.259 108,2 2013 23.271 108,3 2014 23.219 108,0 2015 23.429 109,0 2016 23.538 109,5 2017 23.612 109,8 2018 23.824 110,8 2019 23.998 111,6 2020 24.234 112,7 2021 24.370 113,4 2022 24.516 114,0 2023 24.677 114,8 2024 24.951 116,2 2025 25.141 117,0 2026 25.196 117,2
Sport KFC Diest was een voetbalploeg uitkomend in de nationale reeksen en speelde vroeger in de eerste klasse van België. In 2025 verdween de club.
Diest kent ook twee voetbalclubs gelegen in de deelgemeenten die uitkomen in de provinciale reeksen: SK Deurne en Sparta Schaffen.
De atletiekclub ROBA heeft een kern gelegen in Diest.
De Koninklijke Tennisclub is een tennisclub gelegen in Diest.
Het Stedelijk Sportstadion De Warande is gebouwd in 1946 en biedt plaats voor 8000 toeschouwers. Het was de thuisbasis van voetbalclub KFC Diest en de Diestse Atletiekclub.
Cultuur en vrije tijd thumb|Grote Markt met Sint-Sulpitiuskerk, de wekelijkse markt op woensdag. In Diest bevindt zich het cultureel centrum Den Amer, waar onder andere veel professionele theatergezelschappen optreden bij hun tournees. Nabij het Webbekoms Broek bevindt zich het Provinciaal Recreatiedomein De Halve Maan.
Evenementen 's Woensdags is er op de Grote Markt en in de Koning Albertstraat van 8 uur tot 12.30 uur een markt. Elke eerste zondag van de maand is er boekenbeurs op het Begijnhof. Op Hemelvaartsdag gaat er op het Begijnhof een antiek- en curiosamarkt door. Op 1 november jaarmarkt en Allerheiligenbegankenis. Op 11 november opendeurdag van het Fort Leopold.
Politiek Burgemeesters Periode Burgemeester ca. 1600 Adriaan van den Hove ... 1800 - 1809 Jean Joseph Adam Cantillion 1809 - 1817 Rochus-Felix Tielens 1817 - 1826 Guillaume François van den Hove 1826 - 1830 Henri van den Hove 1830 - 1836 Jan Schenaerts 1836 - 1843 Jean André François Cantillion 1843 - 1849 Louis Smackers (Katholiek) 1849 - 1867 Jean-Henri Peeters-Lowet (LP) 1867 - 1904 Michel Theys (LP)Vrienden van het Stedelijk Museum en Archief Diest: Diest in de vorige eeuw, Leuven:Orientaliste 1986. 1904 Peters (dienstdoend) 1904 - 1920 Eduard Robeyns (Kath. Partij) 1921 - 1926 Oscar Nihoul Periode Burgemeester 1927 - 1940 Egide Alenus (Kath. Partij) 1940 - 1941 EggenNieuwstijdingen (p.2), Het Nieuws van den Dag, 13 juli 1940De verjonging en zuivering van de openbare besturen: Burgemeesters, schepenen en gemeentesecretarissen die zestig jaar oud zijn (p.2), Het Algemeen Nieuws, 25 maart 1941 (dienstdoend) 1941 - 1944 Jules Vertessen (VNV, oorlogsburgemeester) 1944 - 1946 Fernand Hermans (CVP) 1946 - 1955 Omer Vanaudenhove (LP) 1955 - 1958 Louis Grootjans (LP, dienstdoend) 1958 - 1963 Gérard Hanssen (PVV) 1964 - 1976 Gilbert Cluckers (CVP) 1976 - 1978 Omer Vanaudenhove (PVV) 1979 - 1988 Jean Van de Kerckhof (PVV) 1989 - 2000 Hugo Marsoul (CVP) 2001 - 2006 Tony Smets (VLD) 2007 - 2018 Jan Laurys (DDS) 2019 - 2024 Christophe De Graef (Open Diest) 2024 - heden Geert Cluckers (DDS)
Gemeentebestuur 2013-2018 Het college van burgemeester en schepenen bestond uit de burgemeester en 7 schepenen. Burgemeester was Jan Laurys (DDS). De coalitie bestond uit DDS en sp.a-Groen. Samen vormden ze de meerderheid met 14 op 27 zetels. Voorzitter van de gemeenteraad was Jan Laurys (DDS) (2007-2018).
2019-2024 Het college van burgemeester en schepenen bestond uit de burgemeester en 6 schepenen. Burgemeester was Christophe De Graef (Open Diest). De coalitie bestond uit DDS en Open Diest. Samen vormden ze de meerderheid met 16 op 27 zetels. Voorzitter van de gemeenteraad was Erwin Jennes (DDS) (2019-2024).