Dilbeek is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. Dilbeek ligt in het Pajottenland en is vergroeid met de Brusselse agglomeratie, en bijgevolg ook sterk verstedelijkt. De gemeente heeft een oppervlakte van 4118 hectare en telt ruim 45.000 inwoners. Hiermee is Dilbeek, qua inwoneraantal, de derde grootste gemeente van Vlaams-Brabant (na Leuven en Vilvoorde).
Toponymie De naam van de gemeente komt voor het eerst voor onder de vorm de Delbeccha of de Dilbeccha (1075) en is mogelijk afgeleid van het prehistorische (Keltische of "Belgische") hydroniem Didilone, dat teruggaat op de Proto-Indo-Europese wortel *dʰeidʰ- ("schitterend"), enerzijds en het Oergermaanse *baki-z / *bakja-z ("beek") uit de PIE wortel *bʰog- ("beek") anderzijds. Andere – twijfelachtige – etymologieën herleiden de component dil- tot het Germaanse *dalą ("dal") of de eigennaam Theodulf.
Geschiedenis Dilbeek en zijn deelgemeenten behoorden sinds de Karolingische periode tot de Brabantgouw. Omstreeks 1085/1086 kwam dit landsgedeelte onder de graven van Leuven, voorvaderen van de hertogen van Brabant. Binnen het leenstelsel werd het gebied oorspronkelijk bestuurd door de Anderlechtse heren van Aa. Deze bezittingen gingen later over op onder anderen de heren van Zottegem, Gaasbeek en Kraainem. In de bestuurlijke geografie van het hertogdom Brabant maakte het tot het einde van het ancien régime deel uit van het kwartier Brussel. In de kerkelijke geografie behoorde Dilbeek tot 1559 tot het oude bisdom Kamerijk, nadien tot het bisdom Mechelen.
In de 15e eeuw werd in Dilbeek in grote hoeveelheden een witte, kalkhoudende zandsteen, Lediaan, gewonnen. De zandsteen diende niet alleen voor de bouw van enkele plaatselijke kerken, zoals de Sint-Ambrosiuskerk in Dilbeek en de Sint-Pieterskerk in Itterbeek, maar ook voor kerkelijke gebouwen van groot aanzien zoals de kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele in Brussel en de Sint-Baafskathedraal in Gent, alsook wereldlijke gebouwen zoals het stadhuis van Leuven en het stadhuis van Brussel. De voormalige steengroeve ("het Steenwerc van Dyelbeke") is nu een groot natuurgebied, de Wolfsputten.
Sinds de 16e eeuw is de geschiedenis van de deelgemeente Dilbeek nauw verweven met die van de andere deelgemeenten Itterbeek en Sint-Martens-Bodegem. Samen werden zij namelijk verenigd in het Nieuwe Land van Gaasbeek onder de heerschappij van de heren van Gaasbeek, met een eigen schepenbank en meier. Vanaf 1690 vormden deze gemeenten samen met andere Gaasbeekse lenen het graafschap Tirimont.
thumb|left|Sint-Alenatoren en gemeentehuis. Het gemeentehuis Kasteel de Viron, ontworpen door architect Jean-Pierre Cluysenaar, is een 19e-eeuws kasteel in neotudorstijl, met een park en vijver. Op het eilandje staat de middeleeuwse Sint-Alenatoren, die een restant is van het 13e- of 14e-eeuwse slot dat bewoond werd door de familie van Heetvelde en later door de bisschoppen van Kamerijk. Volgens de legende woonde de familie van vorst Levold, eind 7e eeuw, ook op deze plaats. Het waterslot werd evenwel verwoest tijdens de Negenjarige Oorlog, nadien gerestaureerd door de nieuwe eigenaar Jean Balthasar Malo (1714) en vervolgens gesloopt in 1862 door de familie de Viron.
Begin 20e eeuw bouwde de gemeente een eigen, zeer prestigieuze paardenrenbaan, gesitueerd in het noorden van de gemeente, vlak bij het station (gehucht Wolsem). De paardenrenbaan werd opgericht door Robert Dansaert. Het ingenieuze gebouw werd in 1951 echter gesloopt (en in 1964 ook de tribune) voor de aanleg van een nieuwe wijk: de Savio-wijk
In 1985 verbroederde Dilbeek met Dalton in de Amerikaanse staat Georgia.Vanhoutte, Thomas. "Dalton en Dilbeek: de geschiedenis", 11 maart 2013. Geraadpleegd op 4 juli 2015. Gearchiveerd op 6 juli 2015. De voormalige gemeente Schepdaal deed dit al in 1972 met het Oostenrijkse Obervellach (in Karinthië).Schoukens, Jean-Pierre. "Ondoofbare liefde voor Obervellach", De Standaard, 19 augustus 2002. Geraadpleegd op 4 juli 2015. Sinds 1998 is Dilbeek ook met Franschhoek (in Zuid-Afrika) verbroederd. Initiatiefnemer van deze verbroederingen is ereburgemeester Jef Valkeniers.
De gemeente haalde aan het einde van de jaren 1970 het nationale nieuws met haar actie Dilbeek, waar Vlamingen thuis zijn, als protest tegen de vestiging van Franstaligen vanuit Brussel. Men plaatste borden met deze tekst langs de uitvalswegen. Deze zijn nog altijd aanwezig, ondanks het feit dat de borden regelmatig worden beklad of vernield. Een gedeelte van het publiek ervaart de borden als ongastvrij.VRT Nieuws - Borden met slogan "Dilbeek, waar Vlamingen thuis zijn" worden vernieuwd. Gearchiveerd op 13 november 2021. Er bestaat overigens wel degelijk een Franstalige minderheid in Dilbeek, die met twee zetels in de gemeenteraad vertegenwoordigd is.
Sinds enige tijd noemt de gemeente zich voor toeristische doeleinden "Poort van het Pajottenland".
Geografie Kernen Naast Dilbeek zelf (met zijn gehucht Wolsem) telt de gemeente 5 deelgemeenten. Met name Groot-Bijgaarden, Itterbeek (met gehucht Sint-Anna-Pede), Schepdaal (met gehucht Sint-Gertrudis-Pede), Sint-Martens-Bodegem en Sint-Ulriks-Kapelle.
Tabel # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Dilbeek 11,43 20.377 1.782 23016A 2 Groot-Bijgaarden 5,69 8.694 1.529 23016C 3 Itterbeek 5,42 4.926 909 23016D 4 Schepdaal 8,32 6.376 767 23016E 5 Sint-Martens-Bodegem 5,73 2.745 479 23016F 6 Sint-Ulriks-Kapelle 4,89 1.951 399 23016B
Bezienswaardigheden
Het Kasteel de Viron: 19e-eeuws kasteel, met geïntegreerde jaarkalender, sinds 1923 gemeentehuis De Sint-Alenatoren: restant van het 14e-eeuwse slot van de familie van Heetvelde Het Koetshuis de Viron: in de 19e eeuw ontworpen door architect Cluysenaar voor baron de Viron De Kasteelhoeve de Laiterie De IJskelder: hoort bij het kasteel, 19e-eeuws De Sint-Ambrosiuskerk: gotische, 15e-eeuwse kerk met 13e-eeuwse toren De Sint-Theresiakerk in de wijk Kaudenaarde Het complex Maria Assumpta Het Kasteel Winssinger Het Kasteel Steenpoel Het Hof te Elegem Het Spaanse Huisje: restant van een 16e-eeuwse hoeve Het Neerhof: hoeve uit de 17e en 18e eeuw, destijds eigendom van de Abdij van Vorst, nu een kinderboerderij Het cultureel centrum Westrand Het Huisje Mostinckx
Natuur en landschap Dilbeek is een sterk verstedelijkte plaats die vastgebouwd is aan de Brusselse agglomeratie. De hoogte bedraagt 30-82 meter.
Belangrijke natuurgebieden zijn de Wolfsputten ten noorden van de kom en de Thaborberg in het oosten. Meer naar het oosten, in Itterbeek, vindt men het Begijnenborrebos.
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwonertal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 37.183 100,0 1993 37.115 99,8 1994 37.298 100,3 1995 37.418 100,6 1996 37.352 100,5 1997 37.521 100,9 1998 37.499 100,8 1999 37.584 101,1 2000 37.722 101,4 2001 37.818 101,7 2002 38.326 103,1 2003 38.716 104,1 2004 39.058 105,0 2005 39.288 105,7 2006 39.412 106,0 2007 39.585 106,5 2008 39.660 106,7 2009 39.742 106,9 2010 39.998 107,6 2011 40.201 108,1 2012 40.388 108,6 2013 40.737 109,6 2014 41.034 110,4 2015 41.243 110,9 2016 41.450 111,5 2017 42.024 113,0 2018 42.434 114,1 2019 42.847 115,2 2020 43.423 116,8 2021 43.732 117,6 2022 44.095 118,6 2023 44.650 120,1 2024 44.878 120,7 2025 45.069 121,2 2026 45.111 121,3
Politiek Burgemeesters Tijdspanne Meier 1491 Nicolas Van NispenOplijsting meiers Dilbeek – ancien regime; delbeccha.be 1510 Jan vander Meren 1601 Jan Huwel 1634 Renier Lefebuer 1635 Jan de Wege 1646 Nicolas Batens 1653 Gabriël Nicolaes 1653 Roger Heuze 1653 Van Ghindertaelen 1669 Jan Nicolaes 1669 Jooris de Mesmaecker 1711 Henricus vanden Kerckhoven 1712 Judocus Nicolaes 1714 M. de Commines 1720 Joannes Franciscus Ignatius Lindemans 1730 Guillielmus Plas 1731 Guillielmus Josephus Lindemans 1739 Joos Roobaert 1747 Henricus van Campenhout 1747 Petrus Arnoldus Lindemans 1786 Antonius Coenraets 1789 Jan Jozef Thomas Tijdspanne Burgemeester 1793 - 1796 P.Fr LindemansOplijsting burgemeesters Dilbeek – Frans tijdvak; delbaccha.be Tijdspanne Burgemeester 1800 - 1803 Jan Baptiste Baeyens 1803 - 1812 Petrus Van Laethem 1812 - 1814 Guillaume de Viron 1814 - 1818 Petrus Van LierdeOplijsting burgemeesters Dilbeek – Hollandse periode; delbeccha.be 1818 - 1830 Jean Bernard de Viron 1830 - 1838 Guilielmus WautersOplijsting burgemeesters en schepencolleges Dilbeek – België; delbeccha.be 1838 - 1890 Egidius Franciscus Verheyden 1891 - 1909 Henri Moeremans 1909 - 1912 Guilielmus Leonard Verheyden 1913 - 1929 Robert de Viron 1929 - 1938 Livinus Walravens 1938 - 1947 Robert Verheyden 1943 - ? Victor Van Malder (waarnemend) 1944 Emiel De Ridder (oorlogsburgemeester) 1946 - 1947 Victor Van Malder (waarnemend) 1947 - 1957 Herman Vergels (CVP) 1957 - 1967 Georges Mot (CVP) 1967 - 1982 Philip Vergels (CVP) 1983 - 1988 Jef Valkeniers (VolksVolks is een coalitie tussen Volksunie en onafhankelijken, zie: Volks voelt zich thuis in Dilbeek; De Standaard; 7 september 2000). Gearchiveerd op 4 december 2020.) 1988 Jef De Ridder (Volks, waarnemend) 1989 - 1991 Stefaan Platteau (PVV) 1992 - 1994 Jan De Craen (CVP) 1995 - 2012 Stefaan Platteau (VLD) 2013 - 2025 Willy Segers (N-VA) 2025 - heden Stijn Quaghebeur (N-VA)
Bestuur 2024-2030 Burgemeester is Stijn Quaghebeur (N-VA-LvBurgemeester). Hij volgde Willy Segers op vanaf 1 september 2025 en leidt een coalitie bestaande uit N-VA-LvBurgemeester en het liberale Blauw Dilbeek. Samen vormen ze een meerderheid van 18 op 35 zetels.Dilbeek heeft coalitie: Willy Segers blijft burgemeester in krappe meerderheid met Blauw Dilbeek, VRT NWS, 29 oktober 2024.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-200614-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen201214-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %31%33%33%33%33%33%35%35%35 PVDA - - - - -- - - - - -- --5,01 SP1/ Groen!-sp.a-SpiritA / Groen-sp.aC/ Vooruit2 7,17118,85125,78113,98103,69108,38A19,71C210,66C14,821 Agalev1/ Groen!-sp.a-SpiritA/ Groen-sp.aC/Denk DilbeekE- - 3,89104,94117,441211225,3E10 CVP1/ CD&V-N-VA-DNA!B/ CD&V-DNA!D/CD&V2/ Denk DilbeekE38,4111434,0011229,1711125,2411021,431828,98B619,44D614,5725 CD&V-N-VA-DNA!B/ CD&V-DNA!D/ DNA!1/Denk DilbeekE- - - - - 216,8612 VOLKS1/ VU2/ CD&V-N-VA-DNA!B/ N-VA3/ N-VA LvBurgemeester4 30,3711129,811128,8921112,02148,2212223,443824,5141025,1310 PVV1/ VLD2/ LvBurgemeester-VLD3/LVBurger Open-VLD4/Blauw Dilbeek56,131112,861416,571529,0721136,5721434,6331333,0631326,7841121,158 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang2/ Vernieuwing3- - 1,19105,03118,381213,23242,34305,45219,223 RB-GB1/ LD-VD2/ UNION3/ UF414,621412,362414,513516,223614,274514,794412,014410,39437,042 Anderen(*)3,29 0 2,13 0 - 3,51 0 -- -- -- 0,7802,60Totaal stemmen 22716 2557326505266982659227802269182781018406Opkomst % 94,5393,3492,0792,8189,8690,7058,9Blanco en ongeldig %3,17 4,133,113,242,582,952,833,701,3 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. De zetels van de bestuursmeerderheid staan vet afgedrukt. De grootste partij is in kleur.