Jharkhand (útspr. likernôch "dzj'har-k'hand") is in dielsteat yn it easten fan Yndia. De namme betsjut letterlik "Lân fan 'e Wâlden" (fan it Sanskryt Jhari foar bosk en Khand foar lân). De steat waard yn 2000 ôfspjalte fan 'e súdlike dielen fan Bihar. Jharkhand stiet bekend om de grutte foarrieden oan mineralen en syn grutte oantal fan lânseigen stammen, de saneamde Adivasi.
Geografy Jharkhand leit op it Chota Nagpur-plato en hat tichte wâlden, heuvelrêgen en djippe dellingen. De steat wurdt begrinzge troch Bihar yn it noarden, West-Bingalen yn it easten, Orissa yn it suden en Chhattisgarh en Uttar Pradesh yn it westen. thumb|left|Parasnath. De wichtichste rivieren binne de Damodar, de Subarnarekha en de Brahmani (as de Súd Koel en de Sankh). It heechste punt fan 'e steat is de Parasnath-berch (1366 m), in wichtich pylgersplak foar Jaïnisten. Jharkhand hat in tropysk klimaat mei hite simmers en in krêftige moessonperioade.
Skiednis De skiednis fan Jharkhand is nau ferbûn mei de striid fan 'e stammen foar autonomy. Yn 'e tiid fan it Mogolryk en letter de Britske oerhearsking wiene der ferskate opstannen fan 'e Adivasi tsjin de útlânske machtshawwers en lânhearen.
Birsa Munda en de autonomy De meast ferneamde frijheidsstrider fan Jharkhand wie Birsa Munda (1875–1900), in jonge stamlieder dy't in grutte opstân tsjin de Britten late. Hy wurdt hjoed-de-dei as in godheid fereare. Sûnt de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 wie der in konstante politike druk foar in eigen steat. De Adivasi fûnen dat harren grûnstoffen brûkt waarden foar de yndustrialisaasje fan Yndia, wylst de lokale befolking yn earmoede efterbleau.
Op 15 novimber 2000 (de bertedei fan Birsa Munda) waard Jharkhand de 28e dielsteat fan 'e Yndiaaske uny.
Befolking Neffens de sifers fan 2011 hie Jharkhand hast 33 miljoen ynwenners. Foar 2026 wurdt it ynwennertal rûsd op likernôch 41 miljoen. Jharkhand hat in jonge befolking, mar ek te krijen mei útdagings op it mêd fan ûnderwiis en sûnenssoarch op it plattelân.
De befolking is in mozayk fan ferskate etnyske groepen. De lânseigen stammen (foaral de Santhal, Munda en Oraon) foarmje sa'n 26% fan de befolking.
+ Religy yn Jharkhand Religy % (2001) (2011) Ferskil Karakteristyk Hindoeïsme 68,57% 67,83% -0,74% De grutste groep. Islam 13,85% 14,53% +0,68% Fral yn 'e stêden en it noardeasten. Sarnaïsme (Stammegodstsjinsten) 13,04% 12,82% -0,22% Tradisjonele natoerferearing fan 'e Adivasi. Kristendom 4,05% 4,30% +0,25% Sterk fertsjintwurdige ûnder bepaalde stammen. Oars (û.o. Sikhisme en Boedisme) 0,49% 0,52% +0,03%
Kultuer thumb|Sohrai skilderwuk oan muorren. Op it mêd fan byldzjende keunst is de Sohrai-Paitkar skilderkunst hiel lânseigen. Dat binne muorreskilderingen mei natuerlike pigminten dy't tradisjoneel troch froulju op 'e muorren fan harren liemen huzen oanbrocht wurde as de rispinge fierd wurdt.
+ Befolkingsûntwikkeling fan Jharkhand (1901–2011) Jier 1901 1911 1921 1931 1941 1951 1961 Ynwennertal 6.068.233 6.747.122 6.767.410 7.908.737 8.843.802 9.697.254 11.606.489 Groei — +11,2% +0,3% +16,9% +11,8% +9,6% +19,7% Jier 1971 1981 1991 2001 2011 Ynwennertal 14.227.133 17.612.069 21.844.911 26.945.829 32.988.134 Groei +22,6% +23,8% +24,0% +23,4% +22,4%
Grutste stêden De measte stedsbewenners konsintrearje har om de stiel- en koalstêden lykas Jamshedpur, Dhanbad en Bokaro. Dy stêden binne letterlik om de fabriken en minen hinne boud. In soad Adivasi-mienskippen wenje noch yn lytse doarpen yn 'e tichte wâlden. Troch de mynbou en it ferlies fan lânbougrûn lûke hieltyd mear jonge minsken nei de stêden foar wurk. Yn 1951 wenne noch likernôch 9-10% fan 'e befolking yn in stêd, hjoed-de-dei is dat neffens rûzing al 30%.
Rang Stêd Ynwennertal (2011) Karakter en bysûnderheden 1 Jamshedpur 1.339.438 De "Stielstêd fan Yndia"; thúsbasis fan Tata Steel. 2 Dhanbad 1.162.472 Sintrum fan 'e koalminen. 3 Ranchi 1.073.427 De haadstêd en in groeiend ûnderwiis- en IT-sintrum. 4 Bokaro Steel City 414.820 Ien fan 'e wichtichste sintra foar de swiere yndustry (steats-stielfabriken).
Ekonomy De steat wurdt faak de "Mineraalsteat" neamd om't it mear as 40% fan 'e totale minerale foarrieden fan Yndia ûnder de grûn lizzen hat. De steat is de grutste produsint fan koal, izererts en koper yn Yndia.
Jamshedpur wie de earste plande yndustrystêd fan Yndia. De swiere yndustry (stiel, masines, semint) foarmet de rêchbonke fan 'e ekonomy.
Nettsjinsteande de grutte rykdom oan grûnstoffen is Jharkhand ien fan 'e dielsteaten mei de measte earmoede. Dy earmoede feroarsaket faak sosjale ûnrêst en de opgong fan 'e naksalistyske rebellen yn 'e tichte wâlden. Naksalistysk ferwiist nei in radikale maoïstyske guerrillabeweging yn Yndia en is ôflaat fan it doarpke Naxalbari yn West-Bingalen, dêr't yn 1967 in wapene boere-opstân begûn.
Bestjoer De steat wurdt bestjoerd fanút de haadstêd Ranchi. Foar in effisjint bestjoer is Jharkhand opdield yn fiif divyzjes (regio's) en 24 distrikten.
thumb|300px|Kaart fan 'e 24 distrikten fan Jharkhand. Distrikt Haadplak Ynwennertal (2011) Rûzing (2026) Groei (%) South Chotanagpur Divyzje Ranchi Ranchi 2.914.253 3.650.000 +25,2% Gumla Gumla 1.025.213 1.280.000 +24,8% Khunti Khunti 531.885 665.000 +25,0% Lohardaga Lohardaga 461.790 575.000 +24,5% Simdega Simdega 599.578 750.000 +25,1% North Chotanagpur Divyzje Dhanbad Dhanbad 2.684.487 3.320.000 +23,7% Bokaro Bokaro 2.062.330 2.580.000 +25,1% Giridih Giridih 2.445.474 3.100.000 +26,8% Hazaribagh Hazaribagh 1.734.495 2.180.000 +25,7% Chatra Chatra 1.042.886 1.320.000 +26,6% Koderma Koderma 716.259 920.000 +28,4% Ramgarh Ramgarh 949.443 1.190.000 +25,3% Kolhan Divyzje East Singhbhum Jamshedpur 2.293.919 2.850.000 +24,2% West Singhbhum Chaibasa 1.502.338 1.880.000 +25,1% Seraikela Seraikela 1.065.056 1.340.000 +25,8% Santhal Pargana Divyzje Dumka Dumka 1.321.442 1.650.000 +24,9% Deoghar Deoghar 1.492.073 1.910.000 +28,0% Godda Godda 1.313.551 1.660.000 +26,4% Sahibganj Sahibganj 1.150.456 1.460.000 +26,9% Pakur Pakur 900.422 1.160.000 +28,8% Jamtara Jamtara 791.042 1.010.000 +27,7% Palamu Divyzje Palamu Daltonganj 1.939.869 2.450.000 +26,3% Garhwa Garhwa 1.322.784 1.690.000 +27,8% Latehar Latehar 726.978 935.000 +28,6% Totaal Jharkhand 32.988.134 ~41.500.000 +25,8% Natoer Fanwegen it heuvelachtige lânskip fan it Chota Nagpur-plato hat Jharkhand in oerfloed oan natoer. Wetterfallen Ranchi stiet ek wol bekend as de "Stêd fan 'e Wetterfallen". De bekendste binne: thumb|Dassam wetterfal. Hundru wetterfal: hjir falt de Subarnarekha-rivier fan in hichte fan 98 meter nei ûnderen. Dassam wetterfal: in prachtige wetterfal dêr't it wetter yn tsien streamen delkomt. Jonha wetterfal: ek wol de Gautamdhara neamd, om't der in Boedistyske timpel njonken stiet. Floara en Fauna De steat hat ferskate beskerme gebieten dêr't de natuerlike rykdom bewarre wurdt: thumb|Wyldreservaat Dalma. Nasjonaal Park Betla is ien fan 'e earste parken yn Yndia dat ûnder it Project Tiger foel. Njonken tigers libje hjir ek oaljefanten, loaihoarsen en harten. It Wyldreservaat Dalma is in reservaat dat bekend stiet om 'e grutte populaasje wylde oaljefanten. It Wyldreservaat Hazaribagh is in boskgebiet dêr't it ekosysteem fan it plato goed te sjen is.
Miljeu thumb|left|Iepen minen yn Jharia. De natoer fan Jharkhand stiet ûnder grutte druk troch de yntensive mynbou. Fral de iepen koalminen soargje foar grutskalige ûntbosking en fersmoarging fan it grûnwetter. Stêden lykas Jharia en Dhanbad hearre ta de meast fersmoarge plakken fan 'e wrâld. Dat komt net allinnich troch de yndustry, mar foaral troch de ûndergrûnske koalbrannen dy't al desennia lang giftige gassen en reek útstjitte.
De rivier de Damodar, dy't troch it koalgebiet streamt, is ien fan 'e meast fersmoarge rivieren fan Yndia. Giftich ôffal fan minen en gemyske yndustry komt faak fuortendaliks yn it wetter telâne, wat it drinkwetter foar de lokale befolking yn gefaar bringt.
Troch de grutskalige iepen mynbou wurde hiele heuvels en wâlden ferwidere. It lân dat nei de mynbou efterbliuwt, is faak ûnfruchtber en net mear te brûken foar lânbou.
Tusken natoerbeskermers en de Adivasi-mienskippen oan 'e iene kant en de grutte mynboubedriuwen oan 'e oare kant binne geregeldwei konflikten.
Kategory:Steat yn Yndia Kategory:Bestjoerlike ienheid oprjochte yn 2000