Uttar Pradesh is in dielsteat yn it noarden fan Yndia. De namme betsjut letterlik "Noardlike Provinsje". Mei hast 200 miljoen ynwenners (neffens de folkstelling fan 2011) is it de meast folkrike subnasjonale ienheid yn 'e wrâld. De steat foarmet it politike en kulturele hert fan 'e saneamde "Hindy-gurdle" en spilet in wichtige rol yn de Yndiaaske polityk.
Geografy Uttar Pradesh leit foar it grutste part yn 'e fruchtbere flakte fan 'e Ganges en de Yamuna. It lânskip is oer it algemien hiel flak.
De steat wurdt yn it noarden begrinzge troch Nepal en de steat Uttarakhand. Yn it westen leit Haryana en it federaal territoarium Delhi. Yn it suden leit Madhya Pradesh en yn it easten Bihar.
Yn it hege noarden fan 'e steat, tsjin de grins mei Uttarakhand en Nepal oan, lizze de Shivalik-heuvels, dy't it begjin fan 'e Himalaya foarmje. De heuvels binne 300 oant 600 meter heech, mar guon útrinders sitte dêr noch boppe. Foardat Uttarakhand yn 2000 in eigen steat waard, leine de echt hege piken fan 'e Himalaya ek yn Uttar Pradesh. thumb|left|Lânbou yn Uttar Pradesh. It grutste part fan 'e steat is flakte dy't hiel stadich ôfrint fan it noardwesten nei it súdeasten. Yn it westen by Delhi en Saharanpur leit de grûn op sa'n 275 meter boppe seenivo, wylst yn it easten by Varanasi en de grins mei Bihar dat sakke is nei mar 60 oant 80 meter.
Yn it suden begjint it Vindhya-berchtme en dêr leit in plato mei heuvelrêgen en djippe dellingen.
Troch de steat streamt de Ganges. Oare wichtige rivieren binne de Yamuna, de Gomti en de Ghaghara. Dy rivieren soargje foar de oanfier fan slibôfsettings dy't fan 'e grûn ien fan 'e fruchtberste fan 'e wrâld meitsje.
Skiednis thumb|left|Kleaster en Dhamek stûpa, Sarnath, dêr't Gautama Boeda foar it earst preke. Yn 'e 6e en iere 5e iuw f.Kr. libbe en wurke Gautama Boeda foar in grut part fan syn libben yn it gebiet dat no Uttar Pradesh is. By Sarnath, net fier fan Varanasi, hold er nei syn ferljochting syn earste preek.
Yn 'e 3e iuw f.Kr. liet keizer Ashoka yn 'e hiele regio monuminten en stiennen pylders oprjochtsje om it boedisme te fersprieden. It ferneamde liuwekapiteel fan Ashoka yn Sarnath is tsjintwurdich it nasjonale embleem fan de Republyk Yndia.
Uttar Pradesh wie yn 'e Aldheid in wichtich part fan wat bekend stie as de Madhyadesha (it “middenlân”) fan Noard-Yndia. Dizze regio hie in grutte kulturele en politike betsjutting en wie it machtssintrum fan ûnder oaren it Maurya-ryk en it Gupta-ryk. thumb|left|Muorren fan it Agra Fort. Sûnt de 16e iuw waard de regio in kearngebiet fan it Mogolryk. De keizers ferhûzen harren haadstêden tusken Delhi en Agra. Ut dy perioade stamme de meast ferneamde bouwurken fan 'e steat, lykas de Taj Mahal en it Agra Fort.
Yn de Britske tiid kaam de regio stadichoan ûnder Britsk bewâld. Sûnt 1902 stie it bekend as de United Provinces of Agra and Oudh, letter koartwei de United Provinces. Uttar Pradesh wie ek it toaniel fan 'e Yndiaaske Opstân fan 1857 (ek wol de Sepoy-opstân neamd), dy't yn Meerut begûn.
Nei de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 bleau de namme earst noch United Provinces, mar yn 1950 waard de steat omneamd ta Uttar Pradesh. Yn 1991 kaam de Bharatiya Janata-partij (BJP) oan de macht yn de dielsteat, al wiksele de macht dêrnei geregeld tusken ferskate partijen. In wichtich spearpunt fan 'e BJP is de Hindutva-ideology, dy't de hindoeïstyske identiteit fan Yndia sintraal stelt. Dit spitste him ta op de stêd Ayodhya, dêr't de 16e-iuwske Babrimoskee stie. In soad hindoes leauden dat de moskee boud wie op it berteplak fan de god Rama. Op 6 desimber 1992 kaam it ta in útbarsting doe't in grutte mannichte de moskee bestoarme en ôfbruts. Dat ynsidint hie grutte gefolgen en late ta religieuze ûnrêst yn hiel Yndia; dêrnei spile religy in noch gruttere rol yn 'e polityk en de ferkiezings.
In oare wichtige ûntwikkeling wie de opkomst fan de Bahujan Samaj Party (BSP). Yn 1995 skreau de steat skiednis doe't Mayawati de earste Dalit-froulike chief minister (regearingslieder) waard. De Dalits (foarhinne bekend as de “ûnoanreitsberren”) foarmje in grutte groep dy't histoarysk faak eftersteld en ûnderdrukt waard.
Yn 2000 waard it bercheftige noarden fan de steat ôfsplitst om de nije dielsteat Uttarakhand te foarmjen.
Befolking thumb|Minskemassa's yn Kumbh Mela. Mei hast 200 miljoen ynwenners yn 2011 is Uttar Pradesh de meast folkrike subnasjonale ienheid yn 'e wrâld. Foar 2026 wurdt it ynwennertal rûsd op likernôch 241 oant 245 miljoen. De befolkingstichtens is mei mear as 800 ynwenners de kante kilometer tige heech. De steat hat in tige jonge befolking en de groei bliuwt oanhâldend heech, wat in grutte druk leit op de lânbougrûn en de ynfrastruktuer.
+ Religy yn Uttar Pradesh Religy % (2001) % (2011) Ferskil Karakteristyk Hindoeïsme 80,61% 79,73% -0,88% De grutste groep; konsintrearre om hillige stêden. Islam 18,50% 19,26% +0,76% Benammen yn 'e stêden en it westen fan 'e steat. Sikhisme 0,41% 0,32% -0,09% Fral yn 'e grensgebieten mei Pûndjaab/Haryana. Boedisme 0,18% 0,10% -0,08% Histoarysk belang (Sarnath, Kushinagar). Kristendom 0,13% 0,18% +0,05% Lytse mienskip, fral yn stedske kearnen. Oars (û.o. Jaïnisme) 0,17% 0,41% +0,24%
Kultuer thumb|Koper út Moradabad De kultuer fan Uttar Pradesh is in mjuks fan Hindoeïstyske tradysjes en Perzysk-Islamityske ynfloeden fan it Mogol-tiidrek (de Ganga-Jamuni tehzeeb). De steat is it berteplak fan 'e klassike dûns Kathak en stiet bekend om syn ambachtlike produkten, lykas it koperwurk út Moradabad en de side út Varanasi.
+ Befolkingsûntwikkeling fan Uttar Pradesh (1901–2011) Jier 1901 1911 1921 1931 1941 1951 1961 Ynwennertal 48.625.301 48.152.411 46.669.865 49.776.754 56.511.233 63.215.742 73.746.401 Groei — -1,0% -3,1% +6,7% +13,5% +11,9% +16,7% Jier 1971 1981 1991 2001 2011 Ynwennertal 88.341.144 110.862.013 132.062.801 166.197.921 199.812.341 Groei +19,8% +25,5% +19,1% +25,8% +20,2% Grutste stêden De measte grutte stêden yn Uttar Pradesh hawwe in lange histoarje as hannelsknooppunten of religieuze sintra. De ûntwikkeling fan 'e miljoenestêden fynt foaral plak yn 'e fruchtbere Ganges-flakte en yn 'e regio om Delhi hinne.
Rang Stêd Ynwennertal (2011 UA) Karakter en bysûnderheden 1 Kanpur 2.920.496 Grutste yndustrystêd; thúsbasis fan lear- en tekstylfabriken. 2 Lucknow 2.902.920 De haadstêd; ferneamd om syn histoaryske arsjitektuer en bestjoer. 3 Ghaziabad 2.375.820 Hurdgroeiende yndustrystêd en foarstêd fan Delhi. 4 Agra 1.760.285 Wrâldferneamd fanwegen de Taj Mahal; eardere haadstêd fan 'e Mogols. 5 Varanasi 1.432.280 Hillige stêd oan 'e Ganges; it spirituele hert fan it Hindoeïsme. 6 Meerut 1.420.902 Belangryk militêr en yndustrieel sintrum yn it westen. 7 Prayagraj 1.212.395 Earder Allahabad. Sit fan it Hegegerjochtshôf en it plak fan it Kumbh Mela-feest. 8 Bareilly 985.752 Belangryk hannelssintrum; bekend om de meubelyndustry en kosmetika. 9 Aligarh 911.223 Universiteitsstêd. 10 Moradabad 887.871 Bekend as de "Pital Nagri" fanwegen de grutte eksport fan koper- en messing.
Ekonomy thumb|Varanassi. Uttar Pradesh hat de op ien nei grutste ekonomy fan alle Yndiaaske dielsteaten. Troch de fruchtbere grûn fan 'e Ganges-flakte is de steat de grutste produsint fan lânbouprodukten. De steat produsearret it measte sûkerreid, de measte weet en de measte molke fan hiel Yndia. Mei hûnderten sûkerfabriken is dit in krúsjale sektor foar de wurkgelegenheid op it plattelân.
De Taj Mahal yn Agra en de hillige stêd Varanasi lûke miljoenen toeristen út de hiele wrâld, wat in wichtige boarne fan ynkomsten is.
Njonken de tradisjonele lear- en tekstylsektor yn Kanpur, groeit it westen fan 'e steat (Noida en Greater Noida) as in sintrum foar elektroanika en IT.
Bestjoerlike yndieling Uttar Pradesh wurdt fanút de haadstêd Lucknow bestjoerd. De steat hat in dielsteatparlemint mei twa keamers (it Vidhan Sabha en it Vidhan Parishad). De Gûverneur wurdt beneamd troch de presidint fan Yndia, mar de deistige útfierende macht leit by de Chief Minister.
Fanwegen it ûnbidige ynwennertal hat de steat de measte sitten yn it nasjonale parlemint fan Yndia. Dêrom wurdt der faak sein dat de politike koers fan Uttar Pradesh de takomst fan hiel Yndia bepaalt.
De steat is ferdield yn 18 divyzjes (regionale bestjoerslagen dy't út ferskate distrikten besteane) en 75 distrikten.
It Heechgerjochtshôf fan 'e steat sit yn Prayagraj, mei in ekstra ôfdieling yn Lucknow.
Bestjoerlike yndieling