mini|Die Außenseiten der beiden Bronzetäfelchen

Das Militärdiplom für Gemellus Breuci filius ist eine Urkunde, bestehend aus zwei Bronzetäfelchen. Das Militärdiplom wurde am 17. Juli 122 n. Chr. für den Soldaten Gemellus, Sohn des Breucus, ausgestellt, der 25 Jahre in einer Auxiliareinheit der römischen Armee gedient hatte.

Allgemeines Das Militärdiplom wurde beim ehemaligen Legionslager Brigetio auf dem Gebiet der nordungarischen Stadt Komárom (Komitat Komárom-Esztergom) gefunden; es wurde 1930 vom British Museum erworben, wo es sich noch heute befindet und auch ausgestellt ist (Inventarnummer: 1930,0419.1, ausgestellt: Room 69 – Greek and Roman Life, Display Case 17). Es wurde in den Band 16 des Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) unter der Nr. 69 aufgenommen.

Es besteht aus zwei Bronzetäfelchen (fachsprachlich tabellae genannt); die Täfelchen haben eine Höhe von jeweils 16,50 und eine Breite von jeweils 14,80 cm. Die Täfelchen waren ursprünglich durch einen Draht, der durch zwei Löcher in der Mitte der beiden tabellae geführt wurde, fest miteinander verbunden. Ein Siegel sorgte dafür, dass die Innenseiten nur dann zugänglich waren, wenn das Siegel aufgebrochen wurde, so dass der Draht gelöst werden konnte. Eine Abdeckung sorgte für den Schutz des Siegel. Sowohl die Abdeckung als auch das Siegel sind heute nicht mehr vorhanden.

Jedes Militärdiplom stellt eine Abschrift einer speziellen Entscheidung (constitutio) des Kaisers dar, die in Rom auf einer Bronzetafel veröffentlicht wurde. Auf der Außenseite von Tabella I steht der gesamte Text des Diploms; dieser Text ist dann auf den beiden Innenseiten (mit Abweichungen) ein weiteres Mal eingraviert. Das entspricht dem Prinzip von Doppelurkunden; der rechtlich gültige Text ist der Text auf der Innenseite. Auf der Außenseite von Tabella II stehen die Namen der sieben Zeugen.

Inhalt Das Diplom geht auf eine Konstitution des Kaisers Hadrian (117–138) zurück, mit der den peregrinen Soldaten, die in den Auxiliareinheiten der römischen Armee in der Provinz Britannia gedient hatten, nach ihrer ehrenvollen Entlassung die Verleihung des römischen Bürgerrechts sowie des Eherechts (conubium) bestätigt wurde. Es sind noch zwei weitere (nur bruchstückhaft erhaltene) Diplome bekannt, die auf diese Konstitution zurückgehen.

Hadrian hatte dem Erlass zugestimmt, als er die tribunicia potestas zum sechsten Mal innehatte und zum dritten Mal Konsul war; dies war vom 10. Dezember 121 bis zum 9. Dezember 122 der Fall. Durch die Tagesangabe beim Konsulat (ante diem XVI Kalendas Augustas) ist das exakte Tagesdatum bestimmt; das Diplom wurde am 17. Juli 122 n. Chr. ausgestellt, als Tiberius Iulius Candidus Capito und Lucius Vitrasius Flamininus als Suffektkonsuln amtierten.

Es sind 13 Alae und 37 Kohorten angegeben, aus denen Reiter und Fußsoldaten entlassen wurden, die 25 Jahre gedient hatten. Diese Einheiten waren unter dem Statthalter Aulus Platorius Nepos in der Provinz Britannia stationiert; in dem Diplom ist der Spezialfall festgehalten, dass die Soldaten bereits von seinem Vorgänger als Statthalter, Quintus Pompeius Falco, ehrenvoll entlassen worden waren.

Das Diplom wurde für den Soldaten Gemellus, Sohn des Breucus (Gemellus Breuci filius) ausgestellt, der in der Ala I Pannoniorum Tampiana gedient hatte, die an dem oben angegebenen Tagesdatum unter dem Kommando von Fabius Sabinus stand. Gemellus war 25 Jahre zuvor, im Jahr 97, rekrutiert worden, vermutlich, als eine Vexillation der Ala in die Provinz Pannonia abgeordnet war; er gehörte dem Volkstamm der Pannonier an und hatte in seiner Einheit zuletzt den Rang (bzw. die Besoldungstufe) eines Sesquiplicarius.

Tabella I Die auf den beiden Täfelchen eingravierten Buchstaben sind im folgenden als Großbuchstaben angegeben, die ergänzten Buchstaben (in Klammern) als Kleinbuchstaben; zu sonstigen Zeichen, wie z. B. {} oder <a=E> siehe Leidener Klammersystem. Der hier angegebene Text für die Außen- und Innenseiten von Tabella I und II folgt dem Text des Diploms bei der Epigraphik-Datenbank Clauss-Slaby.

Außenseite mini|Die Außenseite von Tabella I (links)

Auf der Außenseite von Tabella I steht der gesamte Text des Militärdiploms.

Text der Außenseite IMP(erator) CAESAR DIVI TRAIANI PARTHICI F(ilius) DIVI NERVAE NEPOS TRA IANUS HADRIANUS AUGUSTUS PONTIFEX MAXIMUS TRIBU NIC(ia) POTESTAT(e) VI CO(n)S(ul) III PROCO(n)S(ul) EQUITIB(us) ET PEDITIB(us) QUI MILITAVERUNT IN ALIS DECEM ET TRIB(us) ET COH(or) TIB(us) TRIGINTA ET SEPTEM QUAE APPELLANTUR I PANNONIOR(um) SABINIAN(a) ET I PANNON(iorum) TAMPIAN(a) ET I HISPAN(orum) ASTUR(um) ET I TUNGROR(um) ET II ASTUR(um) ET GALLOR(um) PICENTIANA ET GALLOR(um) ET THRAC(um) CLASSIANA C(ivium) R(omanorum) ET GALLOR(um) PETRIANA C(ivium) R(omanorum) ET GALLOR(um) SEBOSIANA ET VETTON(um) HISPAN(orum) C(ivium) R(omanorum) ET AGRIPPIANA MINIATA ET AUG(usta) GALLOR(um) ET AUG(usta) VOCONTIOR(um) C(ivium) R(omanorum) ET I NERVIA GERMAN(orum) ET I CELTIBEROR(um) ET I THRAC(um) ET I AFROR(um) C(ivium) R(omanorum) ET I LINGON(um) ET I FIDA VARDULLOR(um) C(ivium) R(omanorum) ET I FRISIAVON(um) ET I VANGION(um) ET I HAMIOR(um) SAGITT(aria) ET I D<a=E>LMAT(arum) ET I AQUITAN(orum) ET I ULPIA TRAIA NA CUGERN(orum) C(ivium) R(omanorum) ET I MORIN(orum) ET I MENAPIOR(um) ET I SUNUCOR(um) ET I B(a)ETA SIOR(um) ET I BATAVOR(um) ET I TUNGROR(um) ET I HISPAN(orum) ET II GALLOR(um) ET II VASCON(um) C(ivium) R(omanorum) ET II THRAC(um) ET II LINGON(um) ET II ASTUR(um) ET II D<a=E>LMATAR(um) ET II NERVIOR(um) ET III NERVIOR(um) ET III BRACAROR(um) ET III LINGON(um) ET IIII GALLOR(um) ET IIII BREUCOR(um) ET IIII D<a=E>LMATAR(um) ET V RAETOR(um) ET V GALLOR(um) ET VI NERVIOR(um) ET VII THRAC(um) QUAE SUNT IN BRITAN NIA SUB A(ulo) PLATORIO NEPOTE QUINQUE ET VIGINTI STIPENDI(i)S EMERITIS DIMISSIS HONESTA MISSIONE PER POMPEIUM FALCONEM QUORUM NOMINA SUBSCRIPTA SUNT IPSIS LIBE RIS POSTERISQ(ue) EORUM CIVITATEM DEDIT ET CONUB(ium) CUM UXO RIB(us) QUAS TUNC HABUISSENT CUM EST CIVITAS IIS DATA AUT SI QUI CAELIBES ESSENT CUM IIS QUAS POSTEA DUXIS SENT DUMTAXAT SINGULIS SINGULAS A(nte) D(iem) XVI K(alendas) AUG(ustas) TI(berio) IULIO CAPITONE L(ucio) VITRASIO FLAMININO CO(n)S(ulibus) ALAE I PANNONIOR(um) TAMPIANAE CUI PRAE(e)ST FABIUS SABINUS EX SESQUIPLICARIO GEMELLO BREUCI F(ilio) PANNON(io) DESCRIPTUM ET RECOGNITUM EX TABULA AENEA QUAE FIXA EST ROMAE IN MURO POST TEMPLUM DIVI AUG(usti) AD MINERVAM

Übersetzung des Textes

(Der) Imperator Caesar, Sohn des vergöttlichten Traianus Parthicus, Enkel des vergöttlichten Nerva, Traianus Hadrianus Augustus, Pontifex Maximus, zum sechsten Mal mit der tribunicia potestas ausgestattet, Consul zum dritten Mal, Proconsul, den Reitern und Fußsoldaten, die in den 13 Alae und 37 Kohorten ihren Militärdienst geleistet haben, die (wie folgt) genannt werden, Ala I Pannoniorum Sabiniana und Ala I Pannoniorum Tampiana und Ala I Hispanorum Asturum und Ala I Tungrorum und Ala II Asturum und Ala Gallorum Picentiana und Ala Gallorum et Thracum Classiana cR und Ala Gallorum Petriana cR und Ala Gallorum Sebosiana und Ala Vettonum Hispanorum cR und und Ala Agrippiana Miniata und Ala Augusta Gallorum und Ala Augusta Vocontiorum cR und Cohors I Nervia Germanorum und Cohors I Celtiberorum und Cohors I Thracum und Cohors I Afrorum cR und Cohors I Lingonum und Cohors I Fida Vardullorum cR und Cohors I Frisiavonum und Cohors I Vangionum und Cohors I Hamiorum sagittaria und Cohors I Delmatarum und Cohors I Aquitanorum und Cohors I Ulpia Traiana Cugernorum cR und Cohors I Morinorum und Cohors I Menapiorum und Cohors I Sunucorum und Cohors I Baetasiorum und Cohors I Batavorum und Cohors I Tungrorum und Cohors I Hispanorum und Cohors II Gallorum und Cohors II Vasconum cR und Cohors II Thracum und Cohors II Lingonum und Cohors II Asturum und Cohors II Delmatarum und Cohors II Nerviorum und Cohors III Nerviorum und Cohors III Bracarorum und Cohors III Lingonum und Cohors IIII Gallorum und Cohors IIII Breucorum und Cohors IIII Delmatarum und Cohors V Raetorum und Cohors V Gallorum und Cohors VI Nerviorum und Cohors VII Thracum, die in (der Provinz) Britannia stationiert sind, unter (dem Statthalter) Aulus Platorius Nepos, mit 25 abgeleisteten Dienstjahren, ehrenvoll entlassen durch Quintus Pompeius Falco, deren Namen unten verzeichnet sind, (hat er) ihnen selbst, ihren Kindern und deren Nachkommen das Bürgerrecht gegeben und das Recht auf eine rechtmäßige Ehe mit den Frauen, die sie zu der Zeit hatten, als ihnen das Bürgerrecht verliehen wurde, oder, falls einige unverheiratet sein sollten, mit den Frauen, die sie danach heiraten würden, jedoch jeweils nur mit einer einzigen Frau, den 16. Tag vor den Kalenden des August, Tiberius Iulius Candidus Capito und Lucius Vitrasius Flamininus, Consuln, in der Ala I Pannoniorum Tampiana unter der Leitung von Fabius Sabinus, dem ehemaligen Sesquiplicarius Gemellus, Sohn des Breucus, Pannonier abgeschrieben und überprüft anhand der Bronzetafel, die in Rom befestigt ist, an der Mauer hinter dem Tempel des vergöttlichten Augustus, nahe beim Heiligtum der Minerva.

Innenseite mini|Die Innenseite von Tabella I

Auf der Innenseite von Tabella I steht der erste Teil des Textes, der auf der Außenseite von Tabella I steht; der Text ist jetzt aber um 90 Grad zum Text der Außenseite gedreht. Er ist auch anders auf die Zeilen verteilt, außerdem können die Abkürzungen anders sein.

Text der Innenseite IMP(erator) CAESAR DIVI TRAIANI PARTHICI F(ilius) DIVI NERVAE NEPOS TRAIANUS HADRIANUS AUGUSTUS PONTIFEX MAXIMUS TRIBUNICIA POTESTATE VI CO(n)S(ul) III PROCO(n)S(ul) EQUITIBUS ET PEDITIBUS QUI MILITAVERUNT IN ALIS DECEM ET TRIBUS ET COHORTIBUS TR(i)GINT(a) ET SEPTE(m) QUA(e) APPEL(l)ANTUR I PANNONIORU(m) SABINIAN(a) ET I PANNO(nio)RUM TAMPIAN(a) ET I HISPANORUM ASTURU(m) ET I TUNGRORU(m) ET II ASTURUM ET GALLORUM PICENTIAN(a) ET GALL(o) RUM ET THRACUM CLAS(s)IAN(a) CIVIU(m) ROMANOR(um) SEB(o)SIANA ET VETTONUM HISPANORUM CIVIUM ROMANOR(um) ET AGRIPPI(a)N(a) M(i) NIATA ET AUGUSTA GAL(l)ORU(m) ET AUGUS(ta) VOCONTIORU(m) CIVIU(m) RO MANORUM ET I FRISIAVONUM ET I VANGIONUM MIL{L}IARIA ET I CELTIB<e=I>RORUM ET I THRACUM ET I AFRORUM CIVIUM ROMANORU(m) ET I NERVIA GERMANOR(um) MILIARIA ET I (h)AMIONU(m!) SAGITTARIA E(t) I D<a=E>LMATARU(m) ET I AQUITANOR(um) ET I ULPIA TRAIAN(a) CUGERN(orum) CIVIUM ROMANORU(m) ET I MORINORUM ET I MENAPIORUM ET I SUNUCORUM ET I BETASIORU(m) ET I BATAVOR(um) ET I TUNGRO(rum) ET I HISPANORU(m) ET II GALLORUM ET II <V=B>ASCONUM CIVIUM ROMANORUM ET II THRACUM E(t) II LINGONUM ET II ASTURUM ET II D<a=E>LMATARUM ET II NERVIORUM ET III BRACARORUM ET III LINGON(um) ET IV GAL(L)ORUM ET IV LINGONUM ET IV BREUCORUM ET IV D<a=E>LMA TARUM ET V RAETORUM ET V GALLORUM ET VI NERVIORUM ET VII THRACUM QUAE SUNT IN BRIT{T}ANNIA SUB A(ulo) PLATORIO NEPO TE QUINQUE ET VIGINTI STIPENDIIS EMERITIS DIMISSIS HONESTA MISSIONE PER POMPEIUM FALCONE(m) QUORUM

Tabella II Innenseite Auf der Innenseite von Tabella II folgt der restliche Teil des Textes der Außenseite von Tabella I.

Text der Innenseite NOMINA SUBSCRIPTA SUNT IPSIS LIBERIS POSTERISQU(e) EORUM CIVITATEM DED(it) ET CONUBIU(m) CUM UXORIBU(s) QUA(s) TUN(c) HABUISSEN(t) CUM EST CIVITA(s) IIS DAT(a) AUT SI QUI CAELIB(es) ESSENT CUM IIS QUAS POSTEA DUXISSENT DUMTAXA(t) SINGULI(s) SINGULAS A(nte) D(iem) XVI K(alendas) AUG(ustas) TI(berio) IULIO CAPITONE L(ucio) VITRASIO FLAMININO CO(n)S(ulibus) ALA(e) I PANNONIORUM TAMPIANA(e) CUI PRAE(e)ST FABIUS SABINUS EX SESQUIPLIC{I}ARIO GEMELLO BREUCI F(ilio) PANNON(io)

Außenseite mini|Die Außenseite von Tabella II mit den Namen der Zeugen

Auf der Außenseite von Tabella II stehen die Namen der sieben Zeugen, die mit ihrem Siegel die Gültigkeit der Abschrift der Diplome von der tabula aenea, dem Original, das in Rom aufgestellt wurde, bezeugten.

Text der Außenseite TI(beri) CLAUDI MENANDRI A(uli) FULVI IUSTI Ti(beri) IULI URBANI