Die Straat van Hormoes (Arabies: مَضيق هُرمُز, Maḍīq Hoermoes; Persies: تنگه هرمز, Tangehyyeh Hormos, ) is 'n seestraat wat die Persiese Golf in die weste met die Golf van Oman in die ooste verbind en Iran in die noorde van die Arabiese Skiereiland in die suide skei. Aangrensende lande is Iran in die noorde, asook die Verenigde Arabiese Emirate en Oman se eksklawe Musandam in die suide. Die seestraat se nouste punt is sowat 55 km wyd.
duimnael|links|Kaart van die Straat van Hormoes Die Straat van Hormoes is van groot strategiese belang omdat hier 25% van die wêreld se ruolie vervoer word, die belangrike ruolielande Saoedi-Arabië, Iran, Irak en Koeweit se hawens kan slegs oor hierdie straat bereik word.
Op 3 Julie 1988 is die Iran Air-vlug 655 deur die Amerikaanse oorlogskip USS Vincennes oor die Straat van Hormoes afgeskiet, waarby al 274 passasiers en 16 bemanningslede dood is. Die USS Vincennes se bemanning het die Airbus A300 valslik as 'n vyandelike F-14 Tomcat geïdentifiseer wat besig was om die skip aan te val.
Agtergrond duimnael|links|Bandar Abbas aan die Straat van Hormoes Die seestraat bied die enigste seetoegang vanaf die Persiese Golf na die oop see en dit is een van die wêreld se mees strategies belangrike deurgange. Aan die noordkus lê Iran, en aan die suidkus lê die Musandam-skiereiland, gedeel deur die Verenigde Arabiese Emirate en Musandam-provinsie, 'n eksklawe van Oman. Die seestraat is ongeveer 167 km lank met 'n breedte wat wissel van ongeveer 39 tot 96 km.
'n Derde van die wêreld se vloeibare aardgas en byna 25% van die totale globale olieverbruik gaan deur die seestraat.
Daar is verskeie eilande in die nou seestraat: Hormoes, waarna die seestraat genoem is, asook Kisj, Qesjm, Aboe Musa, en die Groot en Klein Tunbs. Hierdie eilande het 'n belangrike strategiese posisie.
Die seestraat is ongeveer 54 kilometer breed op sy nouste punt. Skeepsverkeer op hierdie punt verdeel in twee roetes, wat elk drie kilometer breed is. Die weswaartse roete gaan deur Iran se gebiedswaters. Daar is 'n buffer van drie kilometer tussen die oos- en weswaartse roetes om botsings te voorkom. Die seestraat is diep genoeg vir die grootste olietenkskepe om deur te vaar.
Etimologie duimnael|Die Hormoes-eiland in die Straat van Hormoes In die eerste-eeuse seevaartgids, Petiplus of the Erytraen Sea, word na hierdie opening na die Persiese Golf verwys, maar nie 'n naam gegee nie:
"Aan die boonste punt van hierdie Calaei-eilande is 'n reeks berge genaamd Calon, en daar volg nie ver verder nie, die mond van die Persiese Golf, waar daar baie geduik word vir die pêrelmossel. Links van die seestraat is groot berge genaamd Asabon en regs styg daar in volle sig nog 'n ronde en hoë berg genaamd Semiramis; tussen hulle is die deurgang oor die seestraat omtrent seshonderd stadia; waarbuite daardie baie groot en breë see, die Persiese Golf, ver in die binneland strek. Aan die boonste punt van hierdie kloof is daar 'n markdorp wat deur wetgewing aangewys is genaamd Apologus, geleë naby Charaex Spasini en die Eufraatrivier."
In die 10de–17de eeue was die Koninkryk Ormoes, wat blykbaar sy naam aan die seestraat verleen het, hier geleë. Geleerdes, historici en taalkundiges ontleen die naam "Ormoes" aan die plaaslike Persiese woord هورمغ (hoermog) wat dadelpalm beteken. In die plaaslike dialekte van Hoermos en Minab word die seestraat steeds Hoermog genoem en het dit die voorgenoemde betekenis. Die ooreenkoms van hierdie woord met die naam van die Zoroastriese god هرمز (Hormos, 'n variant van Ahura Mazda) het gelei tot die algemene oortuiging dat hierdie woorde verwant is.
Jodocus Hondius benoem die Straat Basora fretum ("Straat van Basra") op sy 1606-kaart van die Ottomaanse Ryk.
Navigasie duimnael|Dorpie in die Omaanse eksklawe Musandam aan die Straat van Hormoes duimnael|Irannese skepe digby die USS Port Royal in 2008 Om die risiko van botsing te verminder, volg skepe wat deur die Straat beweeg 'n Traffic Separation Scheme (TSS): inkomende skepe gebruik een baan, uitgaande skepe 'n ander, elke baan is twee myl breed. Die bane word geskei deur 'n twee myl-wye "mediaan".
Om die Straat te deurkruis, gaan skepe deur die territoriale waters van Iran en Oman onder die transito-bepalings van die Verenigde Nasies se Konvensie oor Seereg. Alhoewel nie alle lande die konvensie bekragtig het nie, aanvaar die meeste lande, insluitend die Verenigde State, hierdie gebruiklike navigasiereëls soos in die konvensie.
In April 1959 het Iran die wettige status van die seestraat verander deur sy territoriale see na 22 km uit te brei en te verklaar dat dit slegs transito sal erken met onskuldige deurgang deur die nuut uitgebreide gebied.
In Julie 1972 het Oman sy territoriale see per dekreet ook na 22 km uitgebrei. Gevolglik was die Straat van Hormoes teen middel 1972 heeltemal "gesluit" deur die gekombineerde territoriale waters van Iran en Oman. Gedurende die 1970's het nóg Iran nóg Oman gepoog om die deurgang van oorlogskepe deur die seestraat te belemmer nie, maar in die 1980's het albei lande eise aangevoer wat verskil van die gewoontereg. By bekragtiging van UNCLOS in Augustus 1989 het Oman verklarings ingedien wat sy koninklike besluit van 1981 bevestig dat slegs onskuldige deurgang deur sy territoriale see toegelaat sou word.
Die verklarings het verder beweer dat vooraf toestemming vereis word voordat buitelandse oorlogskepe deur Oman se territoriale waters kon vaar. Met die ondertekening van die konvensie in Desember 1982 het Iran 'n verklaring aangegaan wat verklaar "dat slegs state wat partye by die Seeregkonvensie was, geregtig sal wees om voordeel te trek uit die kontraktuele regte wat daarin geskep is", insluitend "die reg van transito deur seestraat wat gebruik word vir internasionale navigasie".
In Mei 1993 het Iran 'n omvattende wet op maritiemegebiede ingestel, waarvan verskeie bepalings bots met UNCLOS-bepalings, insluitend 'n vereiste dat oorlogskepe, duikbote en kernkrag-aangedrewe skepe toestemming moet verkry voordat hulle onskuldige deurgang deur Iran se territoriale waters mag uitoefen. Die Verenigde State erken nie enige van die eise deur Oman en Iran nie en het elkeen van hulle betwis.
Oman het 'n radarwebwerf Link Quality Indicator (LQI) om die TSS in die Straat van Hormoes te monitor. Hierdie terrein is op 'n klein eiland op die piek van die Musandam-provinsie.
Ná die ontwrigting van skeepsverkeer deur die Straat van Hormoes tydens die aanvalle op Iran in 2026 het oliepryse skerp gestyg. Tydens dié konflik het Amerikaanse intelligensiebronne berig dat Iran begin het om seemyne in die straat te lê. Die Amerikaanse president Donald Trump het woedend gereageer en belowe dat enige Irannese mynleggingsvaartuie vernietig sal word indien die mynlegging voortgaan. Trump het ook gesê dat hy dit oorweeg om die seestraat “oor te neem” om dit oop te hou, maar kenners sê die VSA kan dit nie wettiglik beset sonder die toestemming van Iran en Oman nie.
Sien ook Suezkanaal Panamakanaal Straat van Malakka
Verwysings
Eksterne skakels
Kategorie:Geografie van Iran Kategorie:Geografie van Oman Kategorie:Geografie van die Verenigde Arabiese Emirate Kategorie:Seestrate Kategorie:Seë van Asië Kategorie:Seë van die Indiese Oseaan