Die Wolga (Russies: Волга) is die langste rivier in Europa. Dit vloei deur die Europese deel van Rusland en word wyd beskou as die land se nasionale rivier. Van die twintig grootste stede in Rusland is elf in die Wolga se stroomgebied geleë – ook die hoofstad Moskou. Van die wêreld se grootste opgaardamme is aan die rivier geleë.
Die Wolga is 3 531 kilometer lank en het 'n opvanggebied van sowat 1 360 000 km². Dit is ook Europa se grootste rivier wat die gemiddelde afvoer by die delta betref – tussen 8 000 en 8 500 kubieke meter per sekonde – en die langste rivier ter wêreld wat in 'n geslote kom uitmond. Aangesien die Wolga in die Kaspiese See uitmond, wat 'n geslote waterliggaam is, is die rivier nie natuurlik met enige van die wêreld se oseane verbind nie.
Die rivier vloei deur woude, bosstepgebiede en steppes. Die veronderstelde ou Russiese staat, die Roes-Kaganaat, het omstreeks 830 n.C. langs die Wolga ontstaan, en die rivier het histories as 'n belangrike ontmoetingsplek van verskeie Eurasiese beskawings gedien. Die rivier het 'n simboliese betekenis in die Russiese kultuur: die Russiese letterkunde en volksoorlewering noem dit dikwels Wolga-matoesjka (Волга-матушка), "Moeder Wolga".
Name Die Russiese naam Wolga (Волга) is verwant aan die ou Mari-naam van die rivier: Wolgido, wat “helder” beteken. Die huidige Mari-naam is Joel (Юл), wat “weg” in Tataars beteken. Volgens die Russe is die naam afkomstig van die Slawiese woorde ‘‘wlaga’’ en ‘‘wologa’’ (влага, волога) vir “natheid” of “humiditeit”.
Die antieke en moderne Mordwiense naam vir die rivier, Raf (Рав), kom skynbaar van die antieke Skitiese naam Rha, wat glo verwant is aan die antieke Avestiese en Sanskrit-name Rañha en Rasah vir ’n mitiese rivier wat veronderstel was om om die aarde te vloei.Lebedynsky, Iaroslav. Les Sarmates: Amazones et lanciers cuirassés entre Oural et Danube. Paris: Editions Errance, 2002. Sommige mense glo die naam vir die Russe self is afgelei van Rasah/Rosah, die Irannese naam van die Wolga. Hierdie Irannese woorde het almal te doen met “dou”, “vloeistof” en “nattigheid”.
Die Skitiese naam vir die Wolga was Rahā, wat letterlik "nattigheid" beteken en verwant is aan die Avestiese naam vir 'n mitiese stroom, Raŋhā, wat uit die Proto-Indo-Europese stam *h₁res- of *h₁ers- afgelei is. Dié naam kan met verskeie Indo-Iranse woorde vergelyk word, soos die Persiese rag ("aar") en die Vediese Sanskrit rasā́ ("dou, vloeistof, sap; 'n mitiese rivier"). Die Skitiese naam oorleef in die moderne Moksja-taal as Raw (Рав).
Die Griekse skrywer Herodotos het twee verdere ou Iranse name vir die Wolga aangeteken: Oaros, wat van die Skitiese *Varu ("breed") afgelei is, en Araxes.
Die Turkiese volke wat langs die rivier gewoon het, het dit vroeër Itil of Atil genoem. In die moderne Turkse tale staan die Wolga bekend as İdel in Tartaars, Atăl in Tsjoewasj, Iźel in Basjkiers, Edıl in Kazaks en İdil in Turks. Dié name gaan terug op die ou Turkse vorm Etil/Ertil, waarvan die oorsprong en betekenis nie duidelik is nie. Die Turkse volke het die Itil se oorsprong met die Kama verbind: 'n linkersytak van die Kama is die Aq Itil ("Wit Itil") genoem, wat by Oefa met die Kara Itil ("Swart Itil") saamvloei. In Asië was die rivier ook onder die Turkse naam Sarı-su ("geel water") bekend, terwyl die Oirate hul eie naam, Ijil mörön, gebruik het.
Beskrywing Die Wolga is die langste rivier in Europa. Dit behoort tot die geslote kom van die Kaspiese See. Dit ontspring in die Waldai-heuwels noordwes van Moskou en suidoos van Sint Petersburg. Dan vloei dit oos verby die Sterzjmeer, Twer, Doebna, Ribinsk, Jaroslawl, Nizjni Nowgorod en Kazan. Daarna draai dit suid en vloei verby Oeljanofsk, Toljatti, Samara, Saratof en Wolgograd tot in die Kaspiese See onder Astrachan.
Op sy mees strategiese punt draai dit in die rigting van die Don ("die groot draai"), waar die twee riviere op hul naaste sowat 60 kilometer van mekaar af is en vandag deur die Wolga–Don-kanaal verbind word. Wolgograd, voorheen Stalingrad, is hier geleë.
Die Wolga het baie sytakke, waarvan die Kama, Oka, Wetloega en Soera die belangrikstes is. Die Wolga en sy sytakke vloei deur ’n gebied van sowat 1,35 miljoen vierkante kilometer in die digsbevolkte dele van Rusland. Die Wolgadelta is sowat 160 kilometer lank en sluit tot 500 kanale en kleiner riviere in. Die grootste deel van die rivier is in die winter sowat drie maande lank gevries.
Die Wolga verskaf water aan die grootste deel van Wes-Rusland. Sy talle groot opgaardamme verskaf besproeiing en waterkrag. Met sy begaanbare kanale verbind dit Moskou aan die Witsee, Oossee, Kaspiese See, See van Azof en die Swartsee. Hoë vlakke van chemiese besoedeling is tans rede tot kommer.
Die vrugbare riviervallei verskaf groot hoeveelhede graan en is ook vol minerale. Dit is die kern van ’n groot petroleumnywerheid. Ander minerale sluit in gas, sout en potas. Hengel is gewild en Astrachan is die kern van die kaviaarnywerheid.
duimnael|Die Wolgadelta soos gesien vanaf die Internasionale Ruimtestasie. Hoewel die Wolga die langste rivier in Europa is en sy opvanggebied byna heeltemal binne Rusland lê, is die langste rivier in Rusland self die Ob–Irtisj-stelsel. Die bron van die Wolga lê in die dorpie Wolgowerchowje in die Twer-oblast, in die Waldai-heuwels op sowat 225 meter bo seevlak, en die rivier mond 28 meter onder seevlak in die Kaspiese See uit – die grootste hoogteverskil verklaar waarom die stroom oor die grootste deel van sy loop stadig en breed is.
Die Wolgadelta, met 'n lengte van sowat 160 kilometer en tot 500 kanale en kleiner riviere, is die grootste estuarium in Europa en die enigste plek in Rusland waar pelikane, flaminke en lotusblomme aangetref word.
Die Wolga-bekken dien ook as 'n belangrike invalsroete vir waterorganismes. Onlangse studies dui daarop dat die aandeel uitheemse vissoorte in die totale vangs sterk oor die bekken wissel en in die Saratof- en Koeibisjef-opgaardamme 36 tot 47 persent bereik. 'n Tweerigting- maar ongelyke uitbreiding word waargeneem: "suidelike" Ponto-Kaspiese soorte beweeg aktief noordwaarts in die reeks opgaardamme in, terwyl "noordelike" soorte se verspreidingsgebied krimp, vermoedelik weens klimaatsverwarming en stygende watertemperature.
Die grootste stede aan die Wolga
Sytakke (van stroomaf tot stroomop) duimnael|280px|Rzjef is aan die bopunt van die Wolga geleë (foto uit c. 1910). Achtoebarivier (naby Wolzjski) – eintlik ’n afsplitsing van die Wolga eerder as ’n sytak Samararivier (in Samara) Kamarivier (suid van Kazan) Kazankarivier (in Kazan) Swijagarivier (wes van Kazan) Wetloegarivier (naby Kozmodemjansk) Soerarivier (in Wasilsoersk) Kerzjenetsrivier (naby Liskowo) Okarivier (in Nizjni Nowgorod) Oezolarivier (naby Balachna) Oenzjarivier (naby Joerjewets, Iwanowo-oblast) Kostromarivier (in Kostroma) Kotoroslrivier (in Jaroslawl) Sjeksnarivier (in Tsjerepowets) Mologarivier (naby Wesjegonsk) Kasjinkarivier (naby Kaljazin) Nerlrivier (naby Kaljazin) Medweditsarivier (naby Kimri) Doebnarivier (in Doebna) Sjosjarivier (naby Konakowo) Twertsarivier (in Twer) Wazowzarivier (in Zoebtsof) Selizjarofkarivier (in Selizjarowo)
Opgaardamme (stroomaf tot stroomop) ’n Paar groot waterkragdamme is in die Sowjettyd in die Wolga gebou. Hulle is: Iwankowo-opgaardam Oeglitsj-opgaardam Ribinsk-opgaardam Gorki-opgaardam Tsjeboksari-opgaardam Koeibisjef-opgaardam – die dam met die grootste oppervlak in Europa Saratof-opgaardam Wolgograd-opgaardam
Die Wolga–Kama-reeks Die damme op die Wolga en die Kama vorm saam die Wolga–Kama-reeks, een van die grootste waterkragstelsels ter wêreld. Die bou daarvan het in 1937 met die Iwankowo-opgaardam begin en is deur die Tweede Wêreldoorlog onderbreek: die Oeglitsj- en Ribinsk-damme is eers in die 1940's en 1950's voltooi, die Koeibisjef-dam in Mei 1957, die Wolgograd-dam in 1960 en die Saratof-dam in 1968, terwyl die Tsjeboksari-dam die reeks in 1981 voltooi het.
Die reeks het die Wolga in 'n ketting stuwaters omskep en die rivier se natuurlike lentevloed byna heeltemal uitgewis. Dit het die skeepvaart en die kragvoorsiening baie verbeter, maar teen 'n hoë prys: die stuwaters het uitgestrekte laagliggende landbougrond, woude en dorpe onder water gesit, die vloedvlaktes wat die visse laat kuit het, vernietig en die vervoer van sediment en nutriënte na die Kaspiese See onderbreek.
Die sytakkestelsel Die Wolga se belangrikste sytak is die Kama, wat by die Koeibisjef-opgaardam suid van Kazan aansluit. By die samevloeiing dra die Kama byna soveel water as die Wolga self, en party geograwe – en die Turkse volke van die streek – het die Kama daarom histories as die eintlike bolope van die rivier beskou. Die tweede grootste sytak is die Oka, wat by Nizjni Nowgorod aansluit en die water van die Moskou-streek – ook dié van die Moskwarivier – aandra; die res van die grootste sytakke, waaronder die Wetloega en die Soera, kom van die woudgebiede in die noorde.
Die Wolga en sy sytakke vorm saam die Wolga-rivierstelsel, wat 'n gebied van sowat 1,35 miljoen vierkante kilometer dreineer – ongeveer 'n derde van die Europese deel van Rusland. Dié uitgestrekte stelsel het die rivier sedert die middeleeue tot 'n natuurlike hoofweg tussen die noordelike woude en die suidelike steppes gemaak.
Hidrologie duimnael|Die bo-Wolga naby Staritsa, gefotografeer in 1912. Die Wolga word deur drie bronne gevoed: smeltwater van sneeu, wat sowat 60 persent van die jaarlikse afvoer verskaf, grondwater (sowat 30 persent) en reënwater (sowat 10 persent). Die natuurlike, ongereguleerde stelsel is dus deur 'n hoë lentevloed gekenmerk. Voor die rivier deur opgaardamme gereguleer is, het die jaarlikse skommeling in die watervlak op die bo-Wolga tussen 7 en 11 meter, op die middel-Wolga tussen 12 en 14 meter en op die benede-Wolga tussen 3 en 15 meter gewissel.
Sedert die bou van die Wolga–Kama-reeks opgaardamme is dié natuurlike vloedpuls byna heeltemal uitgewis, en die rivier is vandag in baie opsigte eerder 'n ketting groot mere as 'n vloeiende stroom. Die grootste deel van die rivier is elke jaar sowat drie maande lank gevries, en die ysbedekking het 'n groot uitwerking op die skeepvaart, wat gewoonlik van November tot April stilstaan.
Brûe en oorgange duimnael|Die Saratof-brug oor die Wolga in die nag. Die Wolga is oor sy hele loop lank 'n hindernis vir die vervoer oos-wes gewees, en die brûe daaroor is van die grootste bouwerke in Rusland. Die Presidentsbrug by Oeljanofsk, wat op 24 November 2009 geopen is, is met 'n lengte van 5,825 kilometer – of 12,98 kilometer as die aansluitpaaie ingesluit word – die tweede langste brug in Rusland en een van die langstes in Europa. Dit het 25 oorspanne van 221 meter elk en 'n kapasiteit van meer as 40 000 voertuie per dag. Die brug is gebou omdat die ou Oeljanofsk-brug, wat tussen 1913 en 1916 opgerig is, nie meer die groeiende verkeer kon hanteer nie.
Verder stroomaf en stroomop is daar onder meer die Saratof-brug, die Stroomboonste Wolga-brug by Twer en die Kostroma-spoorbrug, en die krone van verskeie damme dien self as padoorgange. Waar daar geen brug is nie, word veerbote gebruik, en in die winter word ystrekke op party plekke as tydelike paaie oor die bevrore rivier ingerig.
Geskiedenis duimnael|regs|200px|Baie Ortodokse heiligdomme en kloosters staan langs die oewers van die Wolga. Die Wolga–Oka-gebied is minstens 9 000 jaar lank bewoon en het 'n bedryf onderhou wat pyl- en spiespunte, dolke, jagmesse en priemme uit been en horing gemaak het; die makers het ook plaaslike kwarts en ingevoerde vuursteen gebruik.