duimnael|KI genereerde illustrasie van pogings om die digitale kloof aan te spreek. Die digitale kloof is die ongelykheid tussen mense, huishoudings, gemeenskappe, streke en lande ten opsigte van toegang tot, die gebruik van en die voordele verkry uit digitale tegnologie. Dit sluit nie slegs toegang tot die Internet en digitale toestelle in nie, maar ook die bekostigbaarheid en gehalte van verbindings, digitale vaardighede, toepaslike inhoud en die vermoë om tegnologie doelgerig te gebruik.
Die begrip word dikwels beskryf aan die hand van vier onderling verwante dimensies: motiverings-, materiële, vaardigheids- en gebruikstoegang. Die digitale kloof bestaan dus nie net tussen mense wat aanlyn en vanlyn is nie. Dit kom ook voor tussen gebruikers met vinnige, betroubare en onbeperkte toegang en dié wat slegs sporadies, teen hoë koste of deur middel van beperkte mobiele toestelle toegang het.
Digitale ongelykheid kan bestaande verskille in toegang tot onderwys, werk, finansiële dienste, gesondheidsorg, openbare dienste en politieke deelname verdiep. Namate meer dienste uitsluitlik of hoofsaaklik digitaal gelewer word, loop mense met onvoldoende toegang of vaardighede die gevaar om verder gemarginaliseer te word.
Dimensies Motivering en vertroue Motiveringstoegang verwys na ’n persoon se bereidwilligheid en vertroue om digitale tegnologie te gebruik. Sommige mense gebruik nie digitale dienste nie omdat hulle dit nie as toepaslik of nuttig beskou nie, omdat hulle min vertroue in tegnologie het, of weens kommer oor privaatheid, bedrog, kubermisdaad en aanlyn teistering. Ouderdom, opvoeding, vorige blootstelling aan tegnologie en kulturele houdings kan digitale deelname beïnvloed.
Materiële toegang Materiële toegang behels die beskikbaarheid van toestelle, elektrisiteit, telekommunikasie-infrastruktuur en ’n betroubare internetverbinding. Die besit van ’n selfoon beteken nie noodwendig dat iemand oor betekenisvolle internettoegang beskik nie. ’n Gebruiker kan byvoorbeeld slegs ’n basiese selfoon besit, ’n toestel met ander huishoudingslede deel, of nie genoeg data kan bekostig om video’s, opvoedkundige materiaal of regeringsdienste te gebruik nie.
In landelike en afgeleë gebiede word toegang dikwels beperk deur swak netwerkdekking, ’n onbetroubare elektrisiteitsvoorraad en die hoë koste van die oprigting en instandhouding van telekommunikasie-infrastruktuur.
Digitale vaardighede Vaardigheidstoegang verwys na die kennis wat nodig is om digitale toestelle en dienste doeltreffend en veilig te gebruik. Dit wissel van basiese handelinge, soos die gebruik van ’n soekenjin of die stuur van ’n e-pos, tot die beoordeling van aanlyn inligting, beskerming van persoonlike data, gebruik van kantoorsagteware en gevorderde vaardighede soos programmering.
Digitale geletterdheid sluit ook die vermoë in om verkeerde inligting, aanlyn bedrog en gemanipuleerde inhoud te herken. Toegang tot ’n toestel sonder die nodige vaardighede lei dus nie noodwendig tot volle digitale deelname nie.
Gebruik en voordele Gebruiksaanwending het betrekking op waarvoor, hoe gereeld en hoe doeltreffend digitale tegnologie gebruik word. Twee mense kan albei internettoegang hê, maar baie verskillende voordele daaruit verkry. Een persoon kan dit hoofsaaklik vir vermaak of boodskappe gebruik, terwyl ’n ander dit vir opleiding, werksoeke, banksake, ondernemingsontwikkeling en toegang tot openbare dienste aanwend.
Hierdie verskil word soms die tweedevlak-digitale kloof genoem. ’n Verdere onderskeid, die derdevlak-digitale kloof, verwys na ongelykhede in die tasbare maatskaplike, ekonomiese en politieke voordele wat mense uit hul gebruik van tegnologie verkry.
Oorsake en onderliggende faktore Die digitale kloof hou verband met verskeie oorvleuelende vorme van ongelykheid, waaronder:
inkomste en die bekostigbaarheid van toestelle en data; verskille tussen stedelike en landelike gebiede; ouderdom en opvoedingsvlak; geslag en maatskaplike norme; gestremdheid en die toeganklikheid van digitale dienste; die beskikbaarheid van elektrisiteit en telekommunikasie-infrastruktuur; taal en die beskikbaarheid van plaaslik toepaslike inhoud; politieke beperkings, sensuur en die doelbewuste afskakeling van internetdienste; en die gehalte, snelheid en betroubaarheid van verbindings.
Hierdie faktore werk dikwels saam. ’n Lae-inkomstegebruiker in ’n landelike gebied kan byvoorbeeld gelyktydig met swak netwerkdekking, duur data, ’n gebrek aan digitale vaardighede en min aanlyn inhoud in sy of haar huistaal gekonfronteer word.
Wêreldwye omvang Internetgebruik het wêreldwyd sterk toegeneem, maar groot ongelykhede bly bestaan. Volgens die Internasionale Telekommunikasie-unie (ITU) was byna driekwart van die wêreldbevolking in 2025 aanlyn, terwyl ongeveer 2,2 miljard mense steeds vanlyn was. Die meeste mense sonder toegang het in lae- en middelinkomstelande gewoon.
Hoewel mobiele breëbanddekking ’n groot deel van die wêreldbevolking bereik, beteken netwerkdekking nie dat almal die internet werklik gebruik nie. Bekostigbaarheid, die prys van slimfone, gebrek aan vaardighede en die afwesigheid van toepaslike inhoud veroorsaak ’n sogenaamde gebruikskloof. Verskille in die gehalte en snelheid van toegang het ook belangriker geword namate videodienste, afstandsonderrig, afstandswerk en kunsmatige intelligensie meer dataverbruik en rekenaarkrag vereis.
Afrika en die Globale Suide In baie lande van die Globale Suide is ’n selfoon die belangrikste of enigste manier waarop mense toegang tot die internet verkry. Mobiele verbinding het toegang vinnig uitgebrei, maar gebruikers is dikwels afhanklik van voorafbetaalde data, goedkoper toestelle en wisselende netwerkdekking. Hierdie vorm van toegang is nie altyd voldoende vir aanlyn onderrig, die voltooiing van werksaansoeke, die bestuur van ’n onderneming of die aflaai van groot dokumente nie.
Die digitale kloof in Afrika word verder beïnvloed deur lae huishoudelike inkomste, elektrisiteitstekorte, die koste van slimfone en beperkte vastebreëbandinfrastruktuur. Daar bestaan ook groot verskille tussen en binne lande. Stede en hoërinkomstegroepe het gewoonlik beter en goedkoper toegang as landelike en armer gemeenskappe.
Taal vorm ’n verdere dimensie van die kloof. Baie Afrika- en ander minderheidstale beskik oor relatief min digitale inhoud, terminologiese hulpbronne, elektroniese woordeboeke, spraakherkenningstelsels en taaldata. Gebruikers kan dus tegnies aanlyn wees, maar steeds nie digitale dienste ten volle in hul eie taal gebruik nie. Hierdie verskynsel staan ook as die digitale taalkloof bekend.
Suid-Afrika Suid-Afrika beskik oor ’n omvangryke mobiele netwerk en ’n groeiende veselnetwerk, maar toegang verskil groot volgens inkomste, ligging en provinsie. Die land se digitale kloof weerspieël breër historiese en ekonomiese ongelykhede tussen stedelike en landelike gebiede, welgestelde en arm huishoudings, en formeel en minder goed bediende nedersettings.
Volgens Statistiek Suid-Afrika se General Household Survey 2024 het 82,1% van huishoudings toegang tot die internet op minstens een plek gehad. Mobiele toestelle was verreweg die belangrikste toegangsmiddel en is deur 75,6% van huishoudings gebruik. Slegs 17,4% van huishoudings het egter oor ’n vaste internetverbinding tuis beskik.
Die provinsiale verskille was aansienlik. Vaste internettoegang tuis het gewissel van 44,9% van huishoudings in die Wes-Kaap en 25,8% in Gauteng tot 5,6% in Mpumalanga en 7,0% in Limpopo. Terwyl 27,2% van huishoudings in metropolitaanse gebiede tuisinternet gehad het, was die ooreenstemmende syfer vir landelike huishoudings slegs 2,7%.
Die statistiek toon waarom algemene syfers oor internettoegang die omvang van die kloof kan onderskat. ’n Huishouding word as verbind beskou indien minstens een lid op een plek toegang het, maar dit beteken nie noodwendig dat elke lid ’n geskikte toestel, voldoende data of ’n betroubare verbinding vir studie of werk het nie.
Beurtkrag en ander onderbrekings in elektrisiteitsvoorsiening kan digitale toegang verder ontwrig. Die koste van data en toestelle, uiteenlopende digitale vaardighede en die beperkte beskikbaarheid van digitale dienste in al die land se amptelike tale bly ook struikelblokke.
Gevolge Die digitale kloof kan ongelykhede op verskeie terreine versterk:
Onderwys: Leerders sonder toestelle, data of ’n geskikte studieplek het minder toegang tot digitale handboeke, aanlyn klasse en opvoedkundige hulpbronne. Werk: Werksaansoeke, opleiding en toenemend ook die werk self word digitaal verrig. Ekonomiese deelname: Klein ondernemings sonder digitale toegang kan sukkel om elektroniese betalings, aanlynbemarking en elektroniese handel te benut. Gesondheidsorg: Telemedisyne, elektroniese rekords en digitale gesondheidsinligting is minder toeganklik vir mense wat vanlyn is. Openbare dienste: Die digitalisering van regeringsdienste kan toegang verbeter, maar kan mense uitsluit indien nie-digitale alternatiewe verdwyn. Burgerlike deelname: Beperkte toegang kan deelname aan openbare debat, nuus, verkiesingsinligting en politieke organisering benadeel. Kunsmatige intelligensie: Mense sonder verbindings, digitale vaardighede of ondersteunde tale kan uitgesluit word van die voordele van KI-gebaseerde dienste.
Die Covid-19-pandemie het hierdie verskille sigbaar gemaak toe onderwys, werk, handel en openbare dienste vinnig aanlyn verskuif het. Huishoudings met betroubare tuisinternet kon makliker aanpas as dié wat van gedeelde toestelle of duur mobiele data afhanklik was.
Pogings om die kloof te verklein Maatreëls om digitale ongelykheid te verminder, sluit in:
uitbreiding van vesel-, mobiele en satellietinfrastruktuur; bekostigbare toestelle en datapakkette; gratis of goedkoop openbare Wi-Fi; betroubare elektrisiteitsvoorsiening; opleiding in digitale en mediageletterdheid; toeganklike tegnologie vir mense met gestremdhede; die ontwikkeling van inhoud en sagteware in plaaslike tale; die beskikbaarstelling van rekenaars en verbindings by skole en biblioteke; en behoud van nie-digitale toegang tot noodsaaklike openbare dienste.
Daar word toenemend voorkeur gegee aan die begrip betekenisvolle verbinding. Dit behels meer as bloot netwerkdekking en sluit gereelde toegang tot ’n geskikte toestel, voldoende data, ’n veilige verbinding en die vaardighede in om digitale dienste produktief te gebruik.
Kritiek op die begrip Die beeld van ’n enkele “kloof” kan die indruk skep dat die samelewing bloot uit twee groepe bestaan: dié met en dié sonder tegnologie. In werklikheid vorm digitale ongelykheid ’n veranderende spektrum van insluiting en uitsluiting, wat onder meer toegang tot toestelle en verbindings, digitale vaardighede en die maniere waarop tegnologie gebruik word, omvat. ’n Persoon kan byvoorbeeld toegang tot ’n boodskapdiens hê, maar nie tot ’n rekenaar, vaste breëband, digitale bankdienste of gevorderde KI-stelsels nie.
Die kloof verander ook wanneer nuwe tegnologieë ontstaan. Selfs waar basiese internettoegang algemeen word, kan nuwe ongelykhede ontwikkel in toegang tot hoëspoedverbindings, wolkrekenaarkunde, digitale data en kunsmatige intelligensie. Navorsing deur die OESO toon byvoorbeeld dat KI teen verskillende snelhede deur lande, streke, bedryfsektore en ondernemings aanvaar word, en dat die vinnigste aanvaarding dikwels plaasvind waar tegnologiese en ekonomiese vermoëns reeds sterk ontwikkel is. Die digitale kloof is daarom nie noodwendig ’n tydelike probleem wat verdwyn sodra infrastruktuur beskikbaar is nie, maar kan met elke nuwe tegnologiese ontwikkeling ander vorme aanneem.
Sien ook Digitale taalkloof Inligtingstegnologie Kennisekonomie
Verwysings
Kategorie:Digitale tegnologie Kategorie:Internet Kategorie:Maatskaplike ongelykheid Kategorie:Ekonomiese ontwikkeling