Fiddle is die Engelse benaming vir 'n gestrykte snaarinstrument, meestal 'n viool of 'n basinstrument. Dit is 'n omgangstaalwoord vir die viool wat deur spelers in alle genres gebruik word, ook in die klassieke musiek. Hoewel violin en fiddle in baie gevalle in wese sinonieme is, kan die styl van die musiek wat gespeel word bepaalde bouverskille tussen fiddles en klassieke viole meebring. 'n Fiddle kan byvoorbeeld met 'n platter kam toegerus word om die omvang van die stokarm se beweging te verminder wat vir tegnieke soos die double shuffle nodig is – 'n vorm van bariolage waarby vinnig tussen pare aangrensende snare afgewissel word. Om 'n helderder toon te verkry as die diep klank van derm- of sintetiese snare, gebruik fiddlespelers dikwels staalsnare. Die fiddle is deel van baie tradisionele (volks-)style, wat tipies mondelinge tradisies is: dit word "op die oor" aangeleer eerder as uit bladmusiek.
Fiddling is die speel van die fiddle, en fiddlers is die musikante wat dit speel. Onder die musiekstyle is fiddlespel geneig om ritmes voort te bring wat op dans gerig is, met vinnige nootwisselings wat daarmee saamgaan, terwyl die klassieke musiek geneig is om meer vibrato en volgehoue note te bevat. Fiddlespel staan ook oop vir improvisasie en vir versiering na die speler se eie goeddunke, in teenstelling met orkesuitvoerings, wat hulle by die komponis se note hou om 'n werk getrou weer te gee. Dit kom minder algemeen voor dat 'n klassiek opgeleide violis volksmusiek speel, maar vandag het baie fiddlespelers – soos Alasdair Fraser, Brittany Haas en Alison Krauss – 'n klassieke opleiding.
In sommige kontekste of kulture kan enige strykinstrument wat vir volksmusiek gebruik word 'n fiddle genoem word, byvoorbeeld die tjello (big fiddle) of die kontrabas (bass fiddle). Die woord word veral gebruik om die viool in die Ierse en Britse tradisionele musiek, in die klezmermusiek en in die musiek van die Roma aan te dui.
Etimologie duimnael|regs|upright|Fiddlin' Bill Hensley Die etimologie van fiddle is onseker: dit is waarskynlik van die Latynse fidula afkomstig, die vroeë woord vir viool, of dit kan van Germaanse oorsprong wees.Fiddle. In: Oxford English Dictionary. Besoek op 28 Maart 2008. Die uiteindelike oorsprong is duister; die Germaanse woord toon 'n opvallende klankooreenkoms met sy Middeleeus-Latynse sinoniem vitula, vidula, waaruit Oudfrans viole en, deur ontlening daaruit, Italiaans, Spaans en Portugees viola kom. Volgens 'n ander uiteensetting stam die woord van die Angel-Saksiese fithele af, self van die Germaanse fiƿula – vergelyk Middelnederlands vedel, Nederlands veel, Oudhoogduits fidula, Duits Fiedel en Oudnoors fiðla. Die Middeleeus-Latynse fidula of vitula is dan beslis 'n ontlening uit die Germaans. Daar bestaan ook 'n verwantskap met die woorde vièle en viola, waaruit violino (viool) kom.
Die naam blyk verwant te wees aan Yslands fiðla en aan Oudengels fiðele. 'n Germaanse voorloper van fiddle sou selfs die voorouer van die vroeë Romaanse vorm van violin kon wees.Mario Pei: The Story of the English Language. Simon and Schuster, New York 1967, p. 109.
In die Middeleeue het fiddle ook na 'n voorloper van die hedendaagse viool verwys, die vedel. Soos die viool het dit gewoonlik vier snare gehad, maar dit het in 'n verskeidenheid vorme en groottes voorgekom. Nog 'n instrumentefamilie wat tot die ontwikkeling van die moderne viool bygedra het, is die viole (gambas), wat tussen die bene gehou en regop gespeel word en 'n toets met frette het.
In Duits het die Engelse term Fiddle, wat in die Middeleeue 'n vedel aangedui het, deur die verspreiding van country- en folkmusiek asook van western swing en jazz ingang gevind.
Geskiedenis Die Middeleeuse vedel het in die 10de eeu in Europa te voorskyn gekom en is van die Bisantynse lira (Grieks: λύρα; Latyn: lira) afgelei, 'n strykinstrument van die Bisantynse Ryk en die voorouer van die meeste Europese strykinstrumente.Fiddle. In: Encyclopædia Britannica, 6 Maart 2009.
Die lira het wyd weswaarts na Europa versprei; in die 11de en 12de eeu gebruik Europese skrywers die terme fiddle en lira as sinonieme wanneer hulle na strykinstrumente verwys.
Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde violino en vyollon in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die Epitome musical van Jambe de Fer, wat in 1556 in Lyon gepubliseer is. Teen daardie tyd het die viool reeds deur Europa begin versprei. Die instrument was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning Karel IX het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel. Een van hierdie instrumente, die Charles IX, is die oudste viool wat behoue gebly het.
Oor die eeue heen het Europa twee onderskeie soorte strykinstrumente behou: die een, betreklik hoekig van vorm en in die arms gehou, het as die viola da braccio-familie ('armviool') bekend geword en het tot die viool ontwikkel; die ander, met afhellende skouers en tussen die knieë gehou, was die groep van die viola da gamba ('beenviool'). Gedurende die Renaissance was die gambas belangrike en elegante instrumente; hulle het uiteindelik veld verloor teenoor die luider viola da braccio-familie.
Verskille met die klassieke vioolspel duimnael|regs|upright|Die fiddlespeler Peter Stampfel Die reëls vir die speel, maar ook vir die aanleer van die fiddle is nie aan dieselfde konvensies gebonde as die klassieke vioolspel nie. Hoewel die fiddle meestal soos die viool onder die ken gehou word, kom ander houdings ook voor, byvoorbeeld in die elmboogholte of skuins afwaarts hangend sonder kontak met die ken. Hierdie houding stel die speler enersyds in staat om gelyktydig te sing; andersyds kry die linkerhand 'n vashoufunksie, waardeur die moontlikheid van posisiewisselings of van vibrato sterk beperk word. Baie fiddlespelers hou die strykstok nie, soos klassieke violiste dit doen, aan die onderste ent by die slof vas nie, maar 'n entjie hoër op. Hierdie houding vergemaklik ritmiese, vinnige spel, en by vinnige stukke is net 'n kort strykbeweging nodig.
In baie gevalle sien fiddlespelers van vibrato af, dit wil sê van die vinnige beweging van die vingers van die linkerhand wat 'n ligte skommeling van die toonfrekwensie voortbring. In die plek daarvan word die ritme van die spel veral met die regterhand, wat die strykstok vashou, bepaal.
Kenmerkend is verder ook die veelvuldige gebruik van dubbelgrepe (die gelyktydige stryk van twee snare), waarby veral die volkome konsonante van die kwart en die kwint graag gebruik word. Dikwels word dié deur die speler op 'n marcato-agtige wyse geaksentueer en/of volg hulle 'n kenmerkende, sinkopiese ritmisering. Soms word die dubbelgrepe boonop met portamento of bends gekombineer. Binne die volksmusiek word die fiddle dikwels met baie versierings bespeel, byvoorbeeld die roll en die dubbelgreep, wat veelvuldig in die Ierse volksmusiek gebruik word.McCarrick, T.: Tips and Techniques on Irish Fiddling, Part One (in Engels). Fiddle Sessions (geargiveer).
Baie fiddlespelers leer die fiddlespel nie aan die hand van bladmusiek aan nie; die stukke word op die oor nagespeel en van speler tot speler oorgedra. 'n Verdere moontlikheid van fiddlespel in die folk- en jazzmusiek is die variasie van temas en die begeleiding van die musiek uitsluitlik op die gehoor.
Bouwyses duimnael|regs|upright=0.7|'n Hardangerviool deur Knut Gunnarsson Helland gebou Hoewel enige viool as fiddle bespeel kan word, is daar bouvorme van die viool wat nie in die klassieke musiek voorkom nie en wat slegs as fiddle bespeel word. So het Amerikaanse fiddlespelers die kamme van hul viole, waarop die snare rus, besonder plat uitgevoer om daarmee dubbel- of drievoudige grepe moontlik te maak. Baie sogenaamde old-time-spelers gebruik ook scordatura (in die volksmusiek kruisstemming genoem), byvoorbeeld A–E–A–E, om bepaalde stukke makliker te kan speel.
'n Besondere fiddlebouvorm is die vyfsnarige fiddle, wat benewens die vier snare van die viool (G–D–A–E) 'n C-snaar het en daarmee die toonomvang van die altviool sowel as dié van die viool dek. Sommige spelers eksperimenteer ook met ses- of sewesnarige instrumente. Die Hardangerviool uit Noorweë besit naas die vier snare wat gestryk word, verdere meeklinkende snare, wat aan hierdie instrument 'n eiesoortige klank verleen.
Ensembles duimnael|links|Fiddlespelers by 'n session in 'n kroeg in Ierland By uitvoerings is 'n enkele fiddlespeler, of een of twee saam met 'n groep ander instrumentaliste, die norm, hoewel spel met twee fiddles in sommige Noord-Amerikaanse, Skandinawiese, Skotse en Ierse style verteenwoordig word. Ná die volksmusiekherlewings van die tweede helfte van die 20ste eeu het dit algemeen geword om in minder formele omstandighede groot groepe fiddlespelers saam te sien speel – byvoorbeeld die Calgary Fiddlers, die Sweedse spelmanslag-volksmusiekklubs en die wêreldwye verskynsel van die Ierse sessions.
Orkesviole word daarenteen gewoonlik in afdelings gegroepeer. Hierdie teenstellende tradisies is moontlik oorblyfsels van historiese uitvoeringsomstandighede: groot konsertsale waar viole gespeel is, het – voor elektroniese versterking – meer instrumente vereis as die meer intieme danssale en huise waarin fiddlespelers gespeel het.
Die verskil is waarskynlik versterk deur die verskillende klanke wat van vioolmusiek en van fiddlemusiek verwag is. Histories was die meerderheid fiddlemusiek dansmusiek, terwyl vioolmusiek óf uit die dansmusiek gegroei het óf iets heeltemal anders was. Vioolmusiek het mettertyd 'n gladheid begin waardeer wat die fiddlespel, met sy duidelike dansgedrewe polsslag, nie altyd gevolg het nie. Die verskillende fiddletradisies heg aan verskillende dinge waarde.
Skots, met tjello Heel aan die einde van die 20ste eeu het 'n paar kunstenaars die Skotse tradisie van viool en "big fiddle" (tjello) met welslae herskep. Bekende opnames sluit in dié van Iain Fraser en Christine Hanson, die Bonnie Lasses van Amelia Kaminski en Christine Hanson, Fire and Grace van Alasdair Fraser en Natalie Haas, en The Wilds van Tim Macdonald en Jeremy Ward.
Balkan, met kontra Hongaarse, Sloweense en Roemeense fiddlespelers word dikwels begelei deur 'n driesnarige variant van die altviool – die kontra – en deur die kontrabas, met die cimbalom en die klarinet as minder standaardagtige, dog steeds algemene toevoegings tot so 'n groep. In Hongarye vorm 'n driesnarige altvioolvariant met 'n plat kam, die kontra of háromhúros brácsa, deel van 'n tradisionele ritmeafdeling in die Hongaarse volksmusiek. Die plat kam laat die musikant toe om drieklanke oor drie snare te speel. 'n Driesnarige variant van die kontrabas word ook gebruik.
Style In 'n groter mate as die klassieke vioolspel word fiddlespel gekenmerk deur 'n groot verskeidenheid etniese of volksmusiektradisies, elk met sy eie kenmerkende klank.
Europa Groot-Brittanje Fiddlespel in die Engelse volksmusiek, onder andere: die Northumbriese styl, wat "seconding" bevat – 'n geïmproviseerde harmoniestem wat deur 'n tweede fiddlespeler gespeel word; die fiddlespel van Lakeland of Cumbria, waarvan die repertoire grotendeels op hornpipes berus, maar wat ook reels en jigs insluit; die Yorkshire-fiddlespel, 'n kombinasie van twee hoofbenaderings: 'n duidelik gefraseerde en geartikuleerde uitvoering met min bindings, maar soms met bourdons op los snare, soortgelyk aan die spel van Cotswold-morrisspelers en musikante van die Suid-Engelse landsdanse; vir noteryker wysies 'n vloeiender styl met onreëlmatige bindings wat die aksent tussen die polsslae en die teenslae verskuif, soortgelyk aan die Northumbriese fiddlemusiek. Skotse fiddlespel, onder andere: