Carl Gerhardus Niehaus (gebore 25 Desember 1959) is 'n Suid-Afrikaanse politikus wat die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) in die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika verteenwoordig. Hy was voorheen nasionale woordvoerder van die African National Congress (ANC) en is in Desember 2022 weens wangedrag uit dié party gesit. Hy het in Desember 2023 by die EFF aangesluit en is in Mei 2024 tot die Nasionale Vergadering verkies.
Niehaus is in 'n Afrikanergesin in Wes-Transvaal gebore. Hy het as student by anti-apartheidsaktivisme betrokke geraak en in 1980 by die ANC se ondergrondse struktuur aangesluit. Tussen November 1983 en Maart 1991 is hy in die gevangenis aangehou op aanklagte van hoogverraad wat met sy aktivisme verband gehou het, en veral met 'n ANC-komplot om die Johannesburgse gasfabriek te saboteer.
Ná sy vrylating uit die gevangenis het hy 'n invloedryke figuur in die ANC geword. Nadat hy 'n tyd lank die party se woordvoerder tydens die oorgang ná apartheid was, was hy van 1994 tot 1996 lid van die Nasionale Vergadering, van 1996 tot 2000 Suid-Afrikaanse ambassadeur in Nederland en van 1994 tot 1997 lid van die ANC se Nasionale Uitvoerende Komitee. In November 2008 het hy as die party se nasionale woordvoerder na die ANC se mediakantoor teruggekeer. In Februarie 2009 het hy egter uit dié amp bedank en 'n reeks onreëlmatighede bely wat hy weens sy persoonlike finansiële probleme gepleeg het.
Hy het in 2017 na die politieke voorpunt teruggekeer as nasionale woordvoerder van die Umkhonto we Sizwe Militêre Veterane-vereniging. Van 2019 was hy ook in die Luthuli-huis werksaam as 'n personeellid in die kantoor van die ANC se sekretaris-generaal, Ace Magashule. In dié tydperk het hy gereeld met die ANC-leierskap gebots oor sy openlike steun aan die voormalige president Jacob Zuma en aan die Zuma-gerigte program van radikale ekonomiese transformasie (RET). Sy pro-Zuma-uitlatings in die openbaar het in Julie 2021 tot die skorsing van sy ANC-lidmaatskap gelei en uiteindelik, in Desember 2022, tot sy uitsetting uit die party. Daarna het hy sy eie kortstondige politieke platforms gestig – die Radical Economic Transformation Movement (RETMO) en die African Radical Economic Transformation Alliance (ARETA) – voordat hy in Desember 2023 by die EFF aangesluit het.
Vroeë lewe en aktivisme Niehaus is op 25 Desember 1959 in Zeerust, 'n dorpie in die voormalige Wes-Transvaal (nou deel van die provinsie Noordwes), gebore. Sy ouers, Carl Niehaus en Magrieta Arlow, was werkersklas-Afrikaners; sy pa was 'n spoorwegklerk. Volgens sy weergawe het hulle later die verregse Konserwatiewe Party gesteun, en hulle het hom Christelik in die Nederduitse Gereformeerde Kerk grootgemaak. Hy was inderwaarheid 'n tyd lank van voorneme om dominee te word.
Nadat sy gesin na Johannesburg verhuis het, het hy vrywilligerstoere van die kerk na Soweto onderneem, waar hy as tienerseun ontsteld was oor die swart inwoners se lewensomstandighede; hy het later gesê dat hy tot die oortuiging gekom het dat apartheid kettery was. Hy het as student aan die Randse Afrikaanse Universiteit, waar hy teologie studeer het, by anti-apartheidsaktivisme betrokke geraak. In sy finale studiejaar, in 1980, het hy die Nederduitse Gereformeerde Kerk verlaat as protes teen hul standpunt oor apartheid; hy het in die plek daarvan by die Nederduitse Gereformeerde Kerk in Afrika aangesluit en as diaken in die swart township Alexandra gedien. In Julie 1980 het hy by die ondergrondse struktuur van die African National Congress (ANC) aangesluit, wat destyds 'n verbode organisasie was. Daar is later gesê dat sy politieke styl "vreeslik radikaal, byna Stalinisties" was.
Kort voor sy finale eksamens in 1980 is Niehaus weens sy politieke bedrywighede uit die Randse Afrikaanse Universiteit gesit, onder meer omdat hy "Free Mandela"-plakkate op die kampus opgeplak het. Daarna het hy by die Universiteit van die Witwatersrand ingeskryf om sy graad te voltooi.
Skuldigbevinding aan hoogverraad en aanhouding
In Augustus 1983 is Niehaus en sy meisie, Jansie Lourens, gearresteer en op aanklagte van hoogverraad en verwante politieke misdade aangekla. Weens die beskuldigdes se agtergrond het die saak "vyandigheid, verbystering en aansienlike belangstelling" onder wit gehore ontlok.
Tydens hul verhoor in die Hooggeregshof was die staat se hoofgetuie Robert Whitecross, Niehaus en Lourens se medehuisbewoner. In sy getuienis het hy aan die lig gebring dat hy in 1980 deur Craig Williamson vir die Veiligheidstak gewerf is en dat hy in werklikheid 'n polisieadjudant-offisier was. Whitecross kon onder meer uitvoerige getuienis lewer dat Niehaus by verkenning van die Johannesburgse gasfabriek betrokke was, klaarblyklik as deel van 'n ANC-komplot om sabotasie daar te pleeg. Whitecross het Niehaus op 'n verkenningstog vergesel wat deur ander polisiebeamptes afgeneem is; Niehaus het ook die foto's wat hy van die terrein geneem het aan Whitecross gegee.
Niehaus het onskuldig gepleit op die aanklag van hoogverraad, maar in die hof het hy openlik sy steun aan die ANC verklaar en was hy verder onboetvaardig. Die hof het bevind dat Niehaus, benewens die verkenning by die gasfabriek, politieke pamflette versprei het, ANC-lede gehelp het om die land onwettig te ontvlug en gekodeerde boodskappe tussen ANC-lede vervoer het. Op 25 November 1983 is hy skuldig bevind en tot vyftien jaar gevangenisstraf gevonnis. Volgens die verslaggewer Allister Sparks, wat in die hofsaal was, het Niehaus Amandla! uitgeroep voordat hy in aanhouding weggelei is. Hy is in die Pretoria-Sentraal-gevangenis aangehou en het meer as sewe jaar van sy vonnis uitgedien voordat hy op 20 Maart 1991 vrygelaat is.
In 2008 het LitNet 'n blog deur Niehaus gepubliseer – geskryf in die vorm van 'n oop brief aan sy jong dogter – waarin hy beskryf het hoe hy die nag voordat die Hooggeregshof hom in 1983 skuldig bevind het, deur ander aangehoudenes groepsverkrag is. Joernaliste het dié weergawe sedertdien bevraagteken weens 'n gebrek aan ondersteunende bewyse. In Februarie 2021 het Niehaus by die geregtelike doodsondersoek na Neil Aggett se dood in aanhouding getuig; hy is kruisondervra oor die inhoud van 'n beëdigde verklaring wat hy oor sy ervaring van marteling in aanhouding ingedien het.
Opleiding Terwyl hy in die gevangenis was, het Niehaus per korrespondensie teologie deur die Universiteit van Suid-Afrika gestudeer en sowel 'n baccalaureusgraad as 'n honneursgraad voltooi. Volgens berigte was hy die beste student in sy honneursklas.
Tot 2009 het Niehaus se curriculum vitae en amptelike profiel ook beweer dat hy sy eerste baccalaureusgraad voor sy arrestasie aan die Universiteit van die Witwatersrand voltooi het en dat hy later 'n meesters- en 'n doktorsgraad in teologie aan die Universiteit Utrecht verwerf het. Joernaliste het ontdek dat hy nie een van hierdie grade voltooi het nie.
Loopbaan in die African National Congress
Demokratiese oorgang: 1991-1994 Ná sy vrylating uit die gevangenis het Niehaus aktief geword in die African National Congress (ANC), wat kort tevore deur die apartheidsregering ontban is tydens die onderhandelinge om apartheid te beëindig. Volgens sy amptelike biografie is hy aangestel in die ANC se Provinsiale Uitvoerende Komitee in PWV, in sy Onderhandelingskommissie en aan die hoof van sy nasionale mediaskakeleenheid, waar hy as woordvoerder van Nelson Mandela gedien het.
Vroeë demokratiese tydperk: 1994-2009 In Suid-Afrika se eerste demokratiese verkiesing in April 1994 is Niehaus verkies om die ANC in die Nasionale Vergadering, die laerhuis van die nuwe Suid-Afrikaanse Parlement, te verteenwoordig. Hy was voorsitter van die Parlement se Portefeuljekomitee oor Korrektiewe Dienste tydens die Eerste Parlement. Daarby het hy in Desember 1994 die ANC se 49ste Nasionale Konferensie bygewoon, waar hy vir 'n termyn van drie jaar tot die party se Nasionale Uitvoerende Komitee verkies is; volgens die aantal stemme wat hy ontvang het, was hy 20ste uit die 60 kandidate wat tot die komitee verkies is.
Laat in 1996, voor die einde van die parlementêre termyn, het president Mandela Niehaus aangestel om Zach de Beer as Suid-Afrikaanse ambassadeur in Nederland op te volg. Terwyl hy in Nederland was, was hy hoof van die Suid-Afrikaanse afvaardiging na die Organisasie vir die Verbod op Chemiese Wapens in Den Haag. Aan die einde van sy diplomatieke diens in die middel van 2000 het koningin Beatrix van Nederland hom tot Ridder Grootkruis in die Orde van Oranje-Nassau geslaan. Hy het ook die Universiteit Utrecht se Internasionale Medalje ontvang.
Ná sy terugkeer na Suid-Afrika het Niehaus met ingang van 1 Junie 2000 uitvoerende direkteur van die Nasionale Instituut vir Misdaadvoorkoming en die Herintegrasie van Oortreders (Nicro) geword. Op Versoeningsdag 2000 het Niehaus en Mary Burton tydens 'n byeenkoms in die St. George's-katedraal in Kaapstad die Home For All-inisiatief van stapel gestuur, wat wit Suid-Afrikaners opgeroep het om tot nasionale versoening by te dra deur die skade van apartheid in die openbaar te erken en te herstel. Niehaus en Burton was medeskrywers van 'n "Verklaring van Verbintenis deur Wit Suid-Afrikaners" in dieselfde gees. Hoewel dit deur meer as 900 prominente wit Suid-Afrikaners onderteken is, Alternatiewe URL is dit deur ander heftig verkleineer. Niehaus het later gesê dat die ontvangs van die inisiatief – "verwerping en 'n hele klomp bespotting" – 'n groot rol gespeel het in "die verharding van my sienings oor die kwessie van wit rassisme".
In 2001 het Niehaus Nicro verlaat om 'n vennoot te word by die professionele-dienstefirma Deloitte & Touche, wat destyds 'n Nederlandse toonbank van stapel gestuur het. Hy het in 2003 uit dié pos bedank en daarna 'n reeks kortstondige poste beklee: die Suid-Afrikaanse Presidensie het hom gekontrakteer om in 2004 aan sy Dekade van Demokrasie-vierings te werk; hy was uitvoerende hoof en woordvoerder van Ray McCauley se Rhema-kerk van 2004 tot sy bedanking in 2005; en laastens was hy vir die laaste sewe maande van 2005 uitvoerende hoof van die Gauteng Economic Development Agency (GEDA), 'n departement van die Gautengse provinsiale regering.
In November 2008, tydens die ANC se veldtog vir die algemene verkiesing van 2009, het Niehaus na die ANC se kommunikasiedepartement teruggekeer toe hy as die party se tweede nasionale woordvoerder aangestel is, waar hy saam met Jessie Duarte gewerk het. Volgens berigte is hy vir die pos deur die ANC se sekretaris-generaal, Gwede Mantashe, gewerf. Die Daily Maverick het gesê dat hy "volgens byna alle weergawes baie goed" in die werk was. Hy was egter net iets meer as drie maande in die pos: op 13 Februarie 2009 het die pers die berig oor Niehaus se finansiële probleme en verwante bedrog gepubliseer (sien hieronder), en Mantashe het aangekondig dat die party Niehaus se bedanking as woordvoerder aanvaar het.
Steun vir RET: 2017-2022 Niehaus was die grootste deel van die volgende dekade weg van die politieke voorpunt; volgens sy weergawe het hy konsultasiewerk gedoen en sy oorblywende skuld bestuur. In 2017 het hy weer op die voorgrond getree as nasionale woordvoerder van die ANC-geaffilieerde Umkhonto we Sizwe Militêre Veterane-vereniging (MKMVA) en as 'n gereelde kommentator op ANN7. Hy het ook 'n belangrike lobbyis geword in Nkosazana Dlamini-Zuma se veldtog om as ANC-president verkies te word. Dlamini-Zuma het by die ANC se 54ste Nasionale Konferensie in Desember 2017 teen Cyril Ramaphosa verloor, maar Niehaus is nietemin 'n rol in Ramaphosa se nuwe administrasie gegee: van Januarie 2019 het hy in die Luthuli-huis in die kantoor van die ANC se sekretaris-generaal, Ace Magashule, gewerk.