Die Voynich-manuskrip is ’n geïllustreerde kodeks wat deur ’n onbekende outeur in die 15de eeu geskryf is. Die teks, geskryf in ’n onbekende taal of kode, is teen 2026 nog nie ontsyfer nie.
Die teks het baie kriptograwe gefassineer, maar daar is nog nie ’n enkele woord ontsyfer nie. Die verskillende mislukte pogings het die Voynich-manuskrip tot die heilige graal van kriptografie gemaak, maar het ook die vermoede versterk dat dit niks anders is as ’n opeenvolging van betekenislose lettertekens nie.
Die boek is vernoem na die Pools-Amerikaanse boekhandelaar Wilfrid M. Voynich, wat dit in 1912 in die hande gekry het. Tans is dit die eiendom van die Yale-universiteit. Die eerste faksimilee-uitgawe is in 2005 gepubliseer.Le Code Voynich, die volledige manuskrip uitgegee met ’n kort aanbieding in Frans, red. Jean-Claude Gawsewitch, (2005)
Beskrywing Die boek bestaan uit sowat 240 blaaie vellum (perkament); daar is enkele gapings in die bladsy-nommering (wat blykbaar later bygevoeg is), wat aandui dat daar reeds ’n aantal bladsye ontbreek het toe Voynich die manuskrip in die hande gekry het. Die teks en die illustrasies is met ’n ganseveer gemaak. Die illustrasies is – moontlik later – met verf ingekleur.
Illustrasies Die illustrasies gee min duidelikheid oor die inhoud van die teks, maar wek die indruk dat die boek uit ses hoofstukke bestaan, elk met eie onderwerpe en ’n eie styl. Die afdelings word gewoonlik soos volg benoem:
Plantkundig – op elke bladsy is daar ’n plant (soms twee plante) en ’n paar paragrawe teks, iets wat ook algemeen was in die gedrukte planteboeke (herbaria) van daardie tyd. Sommige dele is groter kopieë van tekeninge in die farmaseutiese afdeling (sien hieronder). Astronomies – die tekeninge bestaan uit sirkelvormige diagramme, sommige met sonne, mane en sterre. Dit wek die indruk van astronomie of astrologie. ’n Reeks van twaalf diagramme toon die tradisionele tekens van die diereriem. Elk van hierdie simbole word omring deur presies dertig vrouefigure, meestal naak, wat ’n ster vashou. Die laaste twee blaaie van hierdie afdeling (met die Steenbok en die Waterdraer) het verlore gegaan, terwyl die Ram en die Bul in vier gepaarde diagramme verdeel is, met elk vyftien sterre. Sommige diagramme is op uitklapbladsye. Biologies – digbeskrewe bladsye afgewissel met beelde van meestal naakte vroue, in badkupe wat soms verbind is deur ’n uitgebreide netwerk van pype. Sommige van die pype lyk soos liggaamsorgane. Kosmologies – ronde diagramme met ’n onduidelike betekenis. Hierdie afdeling het vier uitklapbladsye; een daarvan is ses bladsye groot en vorm ’n soort kaart of diagram met nege eilande, verbind deur verhoogde paaie, met kastele en moontlik ’n vulkaan. Farmaseuties – baie gemerkte plantdele (blare, wortels ensovoorts). Langs die kantlyn is voorwerpe geteken wat soos aptekersvate lyk. ’n Paar paragrawe teks. Resepte – baie kort paragrawe, elk gemerk met ’n blom- of stervormige teken.
Teks duimnael|Die nooit-ontsyferde skrif van die Voynich-manuskrip. Die teks is duidelik van links na regs geskryf, soos gesien kan word aan die onreëlmatige regterkantlyn. Langer gedeeltes is in paragrawe verdeel, soms met opsommingstekens. Leestekens ontbreek. Die skrif is vloeiend, asof die skrywer ’n goeie beheersing van die onderwerp gehad het.
Die teks bestaan uit ongeveer 170 000 lettertekens, meestal van mekaar geskei deur ’n klein spasie. Die meeste lettertekens is met een of twee eenvoudige hale geskryf. Daar is twintig tot dertig verskillende lettertekens; die presiese aantal is onderwerp aan debat. Daarbenewens is daar ’n paar dosyn tekens wat slegs een of twee keer voorkom.
Die teks bevat ongeveer 35 000 woorde van verskillende lengtes. Die woorde lyk asof hulle fonetiese of spelreëls volg: sekere lettertekens moet in elke woord voorkom (soos elke woord in Afrikaans ’n klinker moet hê), sommige tekens kom nooit na ’n ander voor nie, sommige kan verdubbel word en ander nie.
Statistiese ontledings toon dat die teks patrone volg wat vergelykbaar is met dié in natuurlike tale. Byvoorbeeld: die woordfrekwensie toon ’n Zipf-verspreiding en die woordentropie (tien bisse per woord) is soortgelyk aan dié van byvoorbeeld Engels en Latyn. Sommige woorde kom slegs in sekere afdelings voor of op ’n klein aantal bladsye, ander deur die hele teks. Daar is baie min herhalings in die byskrifte van die tekeninge. In die plantkundige afdeling is elke eerste woord van ’n bladsy uniek en dui dit moontlik die naam van die plant aan.
Aan die ander kant verskil die teks in sekere opsigte sterk van Europese tale. Daar is byvoorbeeld byna geen woorde met meer as tien "letters" nie en ook byna geen woorde van een of twee letters nie. Die posisie van letters in woorde is ook opvallend. Sommige letters word net aan die begin van ’n woord gebruik, ander net aan die einde en weer ander net in die middel. ’n Soortgelyke patroon kom ook voor in Arabies (waar dieselfde letter verskillende vorme aanneem afhangend van sy posisie), maar nie in die Latynse of Cyrilliese alfabet nie.
In die teks kom meer woordherhalings voor as in Europese tale; ’n algemene woord word soms drie keer agtereenvolgens herhaal. Woorde wat net met een letter van mekaar verskil, kom ook dikwels langs mekaar voor. Die gebruikte "woordeskat" is kleiner as wat statisties verwag sou word.
thumb|Rudolf II, Keiser van die Heilige Romeinse Ryk en Koning van Boheme
Geskiedenis Tot vroeg in 2011 het die enigste bruikbare leidraad oor die ouderdom van die manuskrip in die illustrasies gelê, aangesien die teks nie ontcijfer is nie en die skrif nie op enigiets bekends lyk nie. Om dié rede is die datering gebaseer op die klere en haarstyle wat in die verskillende tekeninge in die manuskrip voorkom. Hierdie is almal tipies Europees en volgens die meeste kenners ooreenstemmend met die kleredrag uit die periode tussen 1450 en 1520. Hierdie datering is deur ander leidrade ondersteun. Op 9 Februarie 2011 het die Universiteit van ArizonaUA Experts Determine Age of Book 'Nobody Can Read' berig dat een van hul medewerkers ’n C14-datering op die perkament uitgevoer het. Volgens hierdie verslag dateer die materiaal uit die vroeë 15de eeu, ’n eeu vroeër as wat voorheen aanvaar is.
Die eerste persoon van wie dit bewys is dat hy die manuskrip besit het, was Georg Baresch (ook bekend as Georgius Barschius), ’n onbekende alchemis wat aan die begin van die 17de eeu in Praag gewoon het. Baresch was besonder gefassineer deur die boek, wat jare lank in sy biblioteek gelê het. Toe hy hoor dat Athanasius Kircher ’n Koptiese woordeboek gepubliseer het en beweer het dat hy Egiptiese hiërogliewe ontcijfer het, het hy ’n afskrif van ’n deel van die manuskrip aan hom gestuur. Die meegaande brief aan Kircher uit 1639 is die oudste bekende verwysing na die manuskrip.
Dit is nie bekend of Kircher op die brief gereageer het nie, maar hy was so geïnteresseerd in die manuskrip dat hy dit wou bekom. Baresch het egter geweier. Ná Baresch se dood het die manuskrip in die besit gekom van sy vriend Jan Marek Marci (Johannes Marcus Marci), die destydse rektor van die Karelsuniversiteit in Praag. Hy het dit onmiddellik na Kircher gestuur, met wie hy reeds lank bevriend was en gekorrespondeer het. Marci se meegaande brief uit 1666 is steeds aan die manuskrip geheg. In dié brief word onder andere vermeld dat keiser Rudolf II die manuskrip vir 600 dukate gekoop het en geglo het dat dit deur Roger Bacon geskryf is.
Dit is onduidelik wat in die volgende twee eeue met die manuskrip gebeur het. Dit is waarskynlik, saam met die res van Kircher se korrespondensie, in die biblioteek van die Pontificia Università Gregoriana bewaar. Dit het waarskynlik daar gebly totdat die troepe van Victor Emanuel II van Italië die stad in 1870 verower en die Kerkstaat beset het. Die nuwe Italiaanse regering het baie kerkeiendom gekonfiskeer, insluitend die biblioteek. Volgens navorsing deur Xavier Ceccaldi en ander is baie boeke net voor die konfiskasie na persoonlike biblioteke van die fakulteit verskuif, waar dit veilig was. Kircher se korrespondensie was deel hiervan, en klaarblyklik ook die Voynich-manuskrip, aangesien die ex libris van Peter Jan Beckx, die destydse rektor van die universiteit en hoof van die Jesuïete, steeds in die manuskrip voorkom.
Beckx se privaatbiblioteek is later verskuif na die Villa Mondragone in Frascati, ’n groot paleis naby Rome wat in 1866 deur die Jesuïete aangekoop is en as hoofkwartier van die Collegio Ghisleri gedien het.
In 1912 het die Collegio Romano waarskynlik geld benodig en besluit om baie diskreet sommige items uit die biblioteek te verkoop. Wilfrid Voynich het dertig manuskripte gekoop, insluitend dié een wat nou sy naam dra. Ná sy dood in 1930 het sy weduwee, Ethel Lilian Voynich, dit geërf. Sy is in 1960 oorlede en het dit aan haar vriendin Anne Nill nagelaat. In 1961 het sy dit aan die boekhandelaar Hans P. Kraus verkoop. Omdat hy nie ’n koper kon vind nie, het hy dit in 1969 aan die Yale-universiteit geskenk.
thumb|Roger Bacon thumb|John Dee thumb|Rafael Mišovský
Hipoteses oor die outeurskap Daar is baie name genoem vir die outeurskap. Hieronder volg die belangrikste.
Roger Bacon In die brief van Marci aan Kircher skryf hy dat die boek volgens sy vriend Rafael Mišovský vir 600 dukate gekoop is deur keiser Rudolf II van Boheme (1552–1612). Volgens die brief het Rudolf (of moontlik Raphael) geglo dat die werk geskryf is deur die Franciskaan en homo universalis Roger Bacon (1214–1294).
Hoewel Marci geskryf het dat hy sy oordeel nog oorweeg, het Voynich dit baie ernstig opgeneem en probeer om dit te verifieer. Sy oortuiging het vir tagtig jaar ’n groot invloed gehad op pogings om die manuskrip te ontcijfer. Kenners wat die manuskrip bestudeer het en vertroud was met Bacon se werk, het Bacon as outeur uitgesluit. Dit is belangrik om te besef dat Rafael Mišovský in 1644 oorlede is en dat die transaksie plaasgevind het vóór Rudolf se afsetting in 1611, minstens 55 jaar voordat Marci sy brief geskryf het.
John Dee Die aanname dat Roger Bacon die outeur was, het Voynich tot die gevolgtrekking gebring dat dit John Dee, ’n wiskundige en astroloog aan die hof van koningin Elisabeth I, was wat die manuskrip aan Rudolf verkoop het. Dit is bekend dat John Dee ’n groot aantal werke van Roger Bacon in sy besit gehad het. Hy en sy assistent in okkulte sake, Edward Kelley, het ’n paar jaar in Boheme gewoon, in die hoop om hul dienste aan die keiser te verkoop. Die dagboeke wat John Dee noukeurig bygehou het, maak egter geen melding van die manuskrip nie, wat die hipotese onwaarskynlik maak. Indien die outeur nie Roger Bacon is nie, verdwyn John Dee ook uit beeld, tensy hy dit self geskryf het en die gerug versprei het dat dit van Roger Bacon afkomstig is.
Edward Kelley thumb|Edward Kelley|left Die metgesel van John Dee in Praag, Edward Kelley, was ’n alchemis wat beweer het dat hy koper in goud kon verander met behulp van ’n geheime poeier wat hy uit die graf van ’n biskop in Wallis opgegrawe het. Hy het ook beweer dat hy engele kon oproep met ’n kristalbol en lang gesprekke met hulle gevoer het wat deur John Dee opgeteken is. Die taal van die engele het hy Enochies genoem, na Henog, die Bybelse vader van Metusalem. Volgens oorlewering is Henog deur engele weggeneem en het hy daar ’n boek geskryf, die Boek van Henog.
Daar is voorgestel dat Kelley, indien hy John Dee kon mislei met verhale oor engele, ook die manuskrip kon geskryf het om die keiser te mislei. As Roger Bacon egter nie die outeur is nie, is die verband tussen Kelley en die manuskrip nie duidelik nie.
Wilfrid Voynich Voynich is dikwels daarvan verdink dat hy die manuskrip self vervaardig het. As handelaar in antieke boeke het hy waarskynlik die nodige kennis en middele gehad. ’n Verlore boek van Roger Bacon sou hom waarskynlik ’n fortuin besorg het. Die ontdekking in 1999 van die brief van Baresch aan Kircher sluit hierdie moontlikheid egter uit.