Wemmel is een plaats en faciliteitengemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De gemeente telt ruim 18.000 inwoners. Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen. De gemeente Wemmel ligt in de Vlaamse Rand en grenst aan de Brusselse deelgemeente Laken, de Brusselse gemeente Jette, aan Relegem (Asse), aan Hamme en Brussegem, deelgemeenten van Merchtem, aan Meise en ten slotte aan Strombeek-Bever (Grimbergen).
Wemmel maakt deel uit van het kanton Meise en de kieskring Vlaams-Brabant. Haar patroonheilige is Sint-Servaas. De inwoners van Wemmel zijn de Wemmelaars en het traditionele dialect is het Wemmels. Ongeveer de helft van de inwoners is Franstalig. De gemeente wordt gerekend tot de streek der Brabantse Kouters en is vergroeid met de Brusselse agglomeratie.
Geschiedenis
In januari 2026 werden de overblijfselen van een Romeinse villa, onderdeel van een zomerverblijf, ontdekt. Het complex bestond uit een grote hal en een constructie met portieken, met een lange zuilenrij langs de gevel. De villa is omgeven door kanalen die parallel lopen aan de festiviteiten ten noorden van de vindplaats. Het ontwerp van talrijke objecten, waaronder aardewerk met stempels, amforen en latere broches, is gebaseerd op de geschiedenis van de villa.
Daar verjoegen de Franken omstreeks 370 de Romeinse overheersers die er zich reeds voor de 2de eeuw gevestigd hadden.
De oorsprong van de huidige dorpskom ligt rondom de Sint-Servaaskerk waar de beste landbouwgrond te vinden was. De heerlijkheid Wemmel ressorteerde van oudsher onder het hertogdom Brabant.
Eén der eerste heren waarvan sprake in de dorpsgeschiedenis, was maarschalk Goswinus van Wembelne die leefde in het begin van de 12de eeuw. Zijn nageslacht bleef heersen over Wemmel tot op het einde van de 12de eeuw, toen Isabella van Wambelne trouwde met Aernout II van Kraainem. De heerlijkheid Wemmel werd een deel van het reeds grote bezit van de Kraainems. Uit dit edele geslacht sproten een aantal beroemde telgen, zoals Aernout III, die sneuvelde in de Guldensporenslag bij Kortrijk aan de zijde van de Lelieaards. Zijn zoon Leo was een handig diplomaat die in 1336 de vrede mede ondertekende tussen de hertog van Brabant en de graaf van Vlaanderen in de twist omtrent de heerlijkheid Mechelen.
Leo’s kleindochter huwde met Gyselbrecht Taye, heer van Elewijt, en opnieuw kreeg Wemmel een andere heerser, die behoorde tot de bekende Brusselse Coudenbergh-familie. Zij zouden de heerlijkheid Wemmel besturen tot 1792.
left|miniatuur|Portret van Engelbert Taye, baron van Wemmel door Antoon van Dyck, verzameling te Liechtenstein.
Intussen was Wemmel eerst tot baronie, later tot markgraafschap verheven. Juridisch viel dit markgraafschap binnen de meierij van Merchtem, in het kwartier van Brussel., Ch. (an VII). Wemmel. In Le département de la Dyle ou première partie du dictionnaire géographique et topographique des neuf départemens de la Belgique. (p. 181). Bruxelles: Armand Gaborria. Door huwelijk met één der laatste vrouwelijke erfgenamen van de Tayes verwierf Jan-Antoon Van der Noot de titel. Zijn familieleden zouden later een beslissende rol spelen in de Brabantse omwenteling.
Na de annexatie bij Frankrijk werd Wemmel als gemeente bij het kanton Grimbergen van het Dijledepartement ingedeeld.
In 1838 werden alle familiebezittingen in Wemmel verkocht aan de graaf Willem Bernard de Limburg-Stirum, die burgemeester was geworden. Twee van zijn dochters bleven tot 1926 op het kasteel wonen. Hun erfgenamen schonken het kasteel daarna aan de gemeente dat vanaf toen dienstdoet als gemeentehuis. Het werd volledig gerenoveerd in 1992-1993.C. Andries - Wemmel, een dorp tussen grootstad en platteland.
Geografie Hydrografie Wemmel wordt bevloeid door drie beken: De Amelvonnebeek (soms ook Amelvonnesbeek) is een beek die behoort tot het stroomgebied van de Schelde. De Amelvonnebeek ontspringt te Relegem-Asse en stroomt via Hamme-Merchtem naar Wemmel en vormt daar de grens tussen Wemmel en Hamme. Verder ligt zij precies op de gemeentegrens tussen Wemmel en Meise. Ter hoogte van de Amelgemmolen verlaat deze beek het Wemmels grondgebied om dan dwars door de Plantentuin in Meise verder naar Grimbergen te stromen waar zij uitmondt in de Maalbeek. De Maalbeek ontspringt in Asse-Kobbegem stroomt naar Relegem en komt ter hoogte van het einde van de Motte Wemmel binnen. Zij volgt het tracé van de Tennisdreef, de Maalbeeklaan, de Vanden Broeckstraat en stroomt dan verder via het Beverbos richting Grimbergen.
Topografie Wemmel heeft een heuvelachtig karakter; het reliëf wordt grotendeels bepaald door drie heuvelruggen die de gemeente van west naar oost doorkruisen: de Windberg, de Obberg en de hoogte aan de Romeinse steenweg, die tevens de grens met het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (Jette en Laken), vormt.
Demografische ontwikkeling
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 13.863 100,0 1993 13.866 100,0 1994 13.796 99,5 1995 13.761 99,3 1996 13.738 99,1 1997 13.773 99,4 1998 13.824 99,7 1999 13.872 100,1 2000 13.932 100,5 2001 14.066 101,5 2002 14.256 102,8 2003 14.308 103,2 2004 14.499 104,6 2005 14.645 105,6 2006 14.774 106,6 2007 14.996 108,2 2008 14.904 107,5 2009 15.026 108,4 2010 15.156 109,3 2011 15.288 110,3 2012 15.341 110,7 2013 15.507 111,9 2014 15.586 112,4 2015 15.721 113,4 2016 16.059 115,8 2017 16.130 116,4 2018 16.347 117,9 2019 16.491 119,0 2020 16.814 121,3 2021 17.013 122,7 2022 17.182 123,9 2023 17.743 128,0 2024 18.179 131,1 2025 18.292 131,9 2026 18.270 131,8
Bezienswaardigheden
De Sint-Servaaskerk met zijn sterke toren (13e eeuw) De Sint-Engelbertuskerk De LaermansmuurDe Laermansmuur De oude Pastorij (17de eeuw) Het Kasteel van Wemmel, later ook gemeentehuisHet kasteel-gemeentehuis (17e-18e eeuw) De Amelgemmolen Het Hooghuis De Zandloper, opgebouwd als een Brabantse vierkantshoeve De banbrouwerij de KamDe banbrouwerij de Kam (eerste helft van de 18de eeuw)
Natuur, landschap en milieu Wemmel behoort tot het Brabants Plateau. De gemeente wordt gevormd door een grillige dubbele heuvelrug, de Hasseltberg (ook Asselenberg of Windberg) in het noorden en noordwesten (hoogste punt 72 m) en de Keienberg (hoogste punt 80 m) in het zuiden. De dorpskern situeert zich in het tussenliggende dal dat zich uitstrekt van het westen (hoogste punt 40 m) naar het noordoosten (grens, 30 m) waarin ook de Land- of Maalbeek langzaam afdaalt.
Natuurgebieden het Beverbos het Hollandbos het Laarbeekbos de Wemmelse Motte de Plantentuin Meise
Cultuur Uitgaan GC de Zandloper is een van de zeven gemeenschapscentra van vzw De Rand. Deze vzw werd opgericht bij decreet met als doel het Nederlandstalig karakter van de Vlaamse rand rond Brussel te ondersteunen. Het Gemeenschapscentrum heeft tot missie bij te dragen tot de groei van een open en verdraagzame leefgemeenschap, die het Vlaamse karakter van de Vlaamse Rand respecteert, uitstraalt en dus versterkt. Het GC De Zandloper ondersteunt het plaatselijk verenigingsleven en biedt een kwaliteitsvolle culturele programmering aan die ook erg aantrekkelijk is voor de talrijke internationale en anderstalige inwoners van de rand.
Evenementen Lentekermis, weekend na de feestdag van Sint-Servaas (13 mei). Halfoogstkermis en jaarmarkt de 1ste maandag na Maria-Tenhemelopneming.
Geschiedenis van de parochie De parochie Wemmel ressorteerde tot 1559 onder het bisdom Kamerijk. In de late Middeleeuwen maakte het eerst deel uit van het aartsdiaconaat Brabant, dan van het aartsdiaconaat Brussel, waartoe naast Brussel zelf ook Asse en Aalst behoorden. De oorsprong van de parochie is te plaatsen tussen de IXde en de XIde eeuw volgens R. Dessaer in zijn publicatie uit 1945 “Wemmel - Uitstekende Brabantsche Hoek”. In 1132 werd van Wamblinis ook Wamblen of Wembelne melding gemaakt als centrale parochie waartoe ook behoorden: Sint-Agatha-Berchem, Ramsdonk en Relegem.
De bisschop van Kamerijk, Liethard, stelde Wemmel onder geestelijk beleid van de jonge abdij van Grimbergen. De norbertijnen, die energieke betwisters waren van de vervalsing van de christelijke leer, stelden hier een andere ketterbevechter, Sint-Servaas, tot patroonheilige der parochie aan. Op 16 augustus 1663 vond de wijding van de dorpskerk plaats met toewijding aan Sint-Servaas. Dit was meteen de datum van het ontstaan van de kermis en jaarmarkt. Wemmel was op geestelijk gebied geheel schatplichtig aan de abdij van Grimbergen. Het merendeel van de pastoors waren paters Norbertijnen waarvan er meerdere nadien tot abt van de abdij van Grimbergen werden verkozen.
Door de toenemende verstedelijking werd in 1936 overgegaan tot het oprichten van een hulpparochie met een kapel toegewijd aan Sint-Engelbertus gelegen aan de J. De Ridderlaan.
Mobiliteit Openbaar vervoer Verschillende buslijnen van de vervoersmaatschappij De Lijn verbinden de gemeente met haar buurgemeenten en Brussel. Met name: Lijn R10 (UZ Brussel – Halle) - langs Steenweg op Brussel Lijn R20 (UZ Brussel – Luchthaven Zaventem) - langs Romeinsesteenweg Lijn R40 (Brussel Noord – Wemmel Markt) - langs de Limburg Stirumlaan Lijn R41 (Brussel Noord – Drijpikkel) - langs De Limburg Stirumlaan Lijn R45 (Brussel Noord – Dendermonde) - langs Steenweg op Brussel
Wegennet Verschillende gewestwegen en autostrades doen de gemeente aan: De Brusselse Ring R0, met afritten 8 en 9 op Wemmels grondgebied. De A12 met op- en afritten op de N276 en N277, grondgebied Meise en Strombeek De N277 Brussel-Wolvertem (parallelweg A12) aansluiting ter hoogte van de Drypikkel De gewestweg Brussel-Merchtem De Romeinsesteenweg die de grens vormt tussen Wemmel en Laken/Jette De lokale weg van Strombeek-Drypikkel naar Zellik (Robbrechtstraat) De lokale weg vanuit het centrum van Wemmel naar Laken/Brussel (Limburg-Stirumlaan)
Wandel- en fietsroutes Wemmel wordt doorkruist door verscheidene fiets-en wandelroutes: De Laermans wandeling (9 km) Wandeling van Meise/Drypikkel naar Relegem (6,4 km) De Taye fietsroute (Wemmel-Meise-Grimbergen- Wemmel-37 km)
Politiek Lijst van burgemeesters'Twee eeuwen Wemmel' - Marcel De Doncker Naam Duur mandaat Politieke partijHendrik Coosemans (meyer)1826-1830Graaf Amédée de Beauffort1831-1848Hendrik Coosemans1848-1853Louis Rampelberg1853-1854Henri Van Lint1855-1866Graaf Leopold de Beauffort1867-1881Pierre De Vleminck1882-1887Graaf Engelbert de Limburg Stirum1888-1907Charles De Raedemaeker1908-1921Hilaire Follet1921-1938Jan Thyssen1938-1939Remi Balcaen1939-25/05/1939François Thomas26/05/1939-02/10/1939Henri De Keersmaeker03/10/1939-08/07/1940François Thomas09/07/1940-1947 Henri De Keersmaeker 1947-1964 Jozef Geurts1965-2000Marcel Van Langenhove2001-2010Christian Andries2010-2012 Walter Vansteenkiste 2013-heden W.E.M.M.E.L./LB Wemmel
Schepencollege 2024-2030 burgemeester: Walter Vansteenkiste (LB Wemmel) eerste schepen: Erwin Ollivier (LB Wemmel) tweede schepen: Roger Mertens (IC-GB) derde schepen: Raf De Visscher (LB Wemmel) vierde schepen: Christian Andries (Wemmel Plus!) vijfde schepen: Marc Joseph (LB Wemmel)
Politieke situatie Wemmel is een Nederlandstalige gemeente met taalfaciliteiten voor Franstaligen. Omdat bij de laatste volks- en talentelling het aandeel Franstaligen boven de 30 % lag, werden na de vastlegging van de taalgrens faciliteiten ingesteld voor de Franstalige minderheid. Wemmel is vermoedelijk de enige van de zes faciliteitengemeenten in de Brusselse Rand waar Franstaligen geen (duidelijke) meerderheid vormen.
Gemeenteraadsverkiezingen van 2006