Tervuren is een plaats en gemeente in de provincie Vlaams-Brabant in België. De gemeente ligt in de Vlaamse Rand rond Brussel en is vergroeid met de Brusselse agglomeratie. Tervuren telt ruim 23.000 inwoners. De gemeente ligt in de landstreek Dijleland en de Druivenstreek.
Tervuren wordt bewoond door Nederlandstaligen, met een aanzienlijke Franstalige minderheid.In 2021 berekende de Association pour la Promotion de la Francophonie en Flandre op basis van cijfers van Kind en Gezin dat 39,4% van de jonge moeders in Tervuren Frans tegen hun kind praten: Tevens kent Tervuren minderheden uit velerlei landen, waaronder Britten en Amerikanen, die onder andere worden aangetrokken door de British School of Brussels, die in de gemeente gevestigd is. Veel buitenlanders werken hier tijdelijk voor internationale bedrijven en organisaties.
Geschiedenis In Tervuren staat het AfricaMuseum (tot 2018 het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika) met een vijverpark, het vroegere jachtdomein van de hertogen van Brabant nabij het Zoniënwoud. Door Tervuren stroomt het riviertje de Voer waaraan de gemeente haar naam dankt. left|thumb|Tervuren in het midden van de zeventiende eeuw (afbeelding uit Chorographia Sacra Brabantiae van Antonius Sanderus - 1659)Soms wordt aangenomen dat Tervuren dezelfde plaats is als "Fura", waar de heilige Hubertus in 727 stierf. Nadien is het enkele eeuwen stil rond Tervuren, tot een document uit 1213 de aanwezigheid van de hertog Hendrik I van Brabant in Tervuren meldt. Hieruit kan men afleiden dat de hertog een verblijf had in Tervuren, misschien in de vorm van een houten burcht. Ook de Sint-Jan Evangelistkerk dateert van de dertiende eeuw.
De burcht groeide uit tot het kasteel van Tervuren, verblijfplaats van de Brabantse hertogen in de veertiende en vijftiende eeuw. Op het einde van de zestiende eeuw verbleven aartshertogen Albrecht en Isabella er regelmatig, omdat het dicht bij Brussel lag. Ze vernieuwden het kasteel en lieten de Sint-Hubertuskapel en het Kapucijnenklooster in het Zoniënwoud bouwen. In de zomer van 1659 verbleef de Engelse koning-in-ballingschap Karel II er enkele weken om zich aan het oog van de wereld te onttrekken en zijn overtocht naar Engeland voor te bereiden.SCOTT, E., The Travels of the King: Charles II in Germany and Flanders, 1654-1660.
In de Oostenrijkse periode beleefde het kasteel nog een laatste hoogtepunt onder Karel van Lorreinen. Hij liet het kasteel opnieuw verbouwen en zorgde ook voor een grondige heraanleg van de Warande. Het kasteel raakte echter opnieuw in verval en werd in 1782 op bevel van keizer Jozef II afgebroken. De kapel, gewijd aan Sint-Hubertus, en de stallen, die later als kazerne zouden dienen, werden gespaard. thumb|left|Kaart van 1891 met daarop het oorspronkelijk eindpunt van de spoorlijn in Tervuren. De hele omgeving was nog zeer landelijk. Pas later is de buurtspoorweglijn van Sterrebeek doorgetrokken naar Vossem. Het domein kwam in handen van Willem II na de slag bij Waterloo als dank voor zijn prestaties in deze veldslag. Hij liet er een paviljoen bouwen dat na de Belgische Revolutie eigendom werd van de Belgische staat. Zo werd het eigendom van Leopold II. Het werd de verblijfplaats van keizerin Charlotte tot het in 1879 afbrandde.
Op deze site aan het einde van de Tervurenlaan werd door Leopold II het Koloniënpaleis (sinds 2018 Afrikapaleis) gebouwd, waar tijdens de Wereldtentoonstelling van 1897 het koloniale gedeelte werd tentoongesteld. Na de wereldtentoonstelling bleef het gebouw in gebruik als museum, maar toen dit in 1904 te klein werd, gaf koning Leopold II opdracht het huidige museum te bouwen. Het werd voltooid in 1910.
Om de wereldtentoonstelling bereikbaar te maken voor het grote publiek, werd de spoorlijn Brussel - Tervuren verlegd naar de tentoonstelling. Daarnaast werd vanuit Brussel een stadstram aangelegd langs de nieuwe brede Tervurenlaan. Deze stadstramlijn is nog in dienst en in het weekend worden met de oude tram museumritten gereden. Vanaf het tram- en spoorknooppunt reed er een buurtspoorlijn naar Leuven.
De gemeente werd ook doorkruist door een buurtspoorlijn van Brussel over Sterrebeek, Moorsel en Vossem naar Sint-Joris-Weert. Deze buurtspoorlijn stond bekend onder de naam 'Zwette Jean'. Een groot gedeelte van het tracé van deze buurtspoorlijn is nu een populaire wandelroute doorheen het Dijleland.
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Tervuren 20,16 15.821 785 24104A 2 Duisburg 6,98 3.669 526 24104C 3 Vossem 6,48 3.756 580 24104B
De gemeenten Duisburg en Vossem fuseerden op 1 januari 1977 met de gemeente Tervuren en werden deelgemeentes. De kern Moorsel maakte altijd al deel uit van Tervuren.
Bezienswaardigheden
De Sint-Jan-Evangelistkerk uit de dertiende eeuw, begraafplaats van drie Brabantse hertogen De Sint-Hubertuskapel uit 1617 Het Kasteel de Robiano, gebouwd aan het einde van de negentiende eeuw Het Kasteel van Ravenstein, clubhuis van de Koninklijke Golf Club van België De Watermolen van Gordaal, die ook bekendstaat als het 'Spaans Huis' Het Afrikapaleis (tot 2018 Koloniënpaleis), het eerste gebouw van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika Het AfricaMuseum, met in het park de dikste mammoetboom van VlaanderenDikste mammoetbomen van België. Gearchiveerd op 19 oktober 2023. La Nouvelle Maison, in 1927 door Henry Van de Velde als eigen woning gebouwd Het Hof van Melijn, voormalige boerderij die nu kunstateliers huisvest De Panquinkazerne, met het militaire 'Hoefijzer'-complex en de Orangerie uit de achttiende eeuw Geografisch Arboretum, vanaf 1902 door koning Leopold II aangelegd aan de rand van het Zoniënwoud Bandundu Water Jazz Band, een kunstwerk uit 2005 van Tom Frantzen
Natuur en landschap Tervuren ligt op het Brabants Plateau op een hoogte van 65-122 meter. De plaats omvat een deel van het Zoniënwoud met het Kapucijnenbos, het Geografisch Arboretum en het Warandepark.
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie voor de fusie
Bron: NIS, Opmerking: 1831 tot en met 1970=volkstellingen
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bron: NIS, Opmerking: 1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 19.441 100,0 1993 19.473 100,2 1994 19.603 100,8 1995 19.828 102,0 1996 19.989 102,8 1997 20.159 103,7 1998 20.150 103,6 1999 20.130 103,5 2000 20.181 103,8 2001 20.231 104,1 2002 20.167 103,7 2003 20.322 104,5 2004 20.490 105,4 2005 20.575 105,8 2006 20.636 106,1 2007 20.816 107,1 2008 20.955 107,8 2009 21.166 108,9 2010 21.165 108,9 2011 21.214 109,1 2012 21.236 109,2 2013 21.263 109,4 2014 21.321 109,7 2015 21.461 110,4 2016 21.572 111,0 2017 21.911 112,7 2018 22.248 114,4 2019 22.422 115,3 2020 22.708 116,8 2021 22.861 117,6 2022 22.852 117,5 2023 23.101 118,8 2024 23.077 118,7 2025 23.246 119,6 2026 23.179 119,2
Politiek Geschiedenis Lijst van burgemeesters Periode Burgemeesterjaar VIII - 1818Henry Joseph De Smeth1819 - 1823?F. Naeghels1833? - 1842Guilielmus Timmermans1843 - 1848Jacobus Philippus De Bruyn1848 - 1849Josephus Petrus Maria De Wever1850 - 1878Adolphe Paternostre1879 - 1881Félix Brunard 1882 - 1911 Théodore CoosemansJules Egied Davidts, Tervuren in oude prentkaarten, Europese Bibliotheek, 1972, p. 501829-1914, cf. Familiegraf Coosemans, Geneanet. Gearchiveerd op 8 februari 2023.Agentschap Onroerend Erfgoed, "Gordaelhof". Gearchiveerd op 8 februari 2023. 1911 - 1918 Karel-Willem Decoster (1857-1918) 1918 - 1921 Frans Vanfraechem (1849-1933) 1921 - 1926 Victor Van Espen (1885-1975) 1927 - 1940 Jozef Ceuppens (1883-1940) 1940 - 1941 Constant Dereymaeker (1881-1961) 1941 - 1944 Piet Michiels (1900-1983) 1944 - 1946 Constant Dereymaeker (1881-1961) 1947 - 1953 Arthur Van Dijck (1890-1953) (Gemeentebelangen)Monument ter ere van Arthur Van Dyck, Geneanet. Gearchiveerd op 6 februari 2023.Bevrijding van Tervuren herdacht, Het Nieuwsblad, 15 september 2009 1953 - 1958 Léon Soetemans (1891-1975) (Gemeentebelangen) 1959 - 1974 Philippe Keyaerts (1898-1985) (CVP)R. de Schryver, 'Keyaerts, Philippe', Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging. Gearchiveerd op 9 januari 2024. 1974 - 1983 René Vanfraechem (CVP) 1983 - 2000 Lea Foccaert (1937-2014) (CVP) 2001 - 2012 Bruno Eulaerts (1965) (GT-VLD) 2013 - 2020 Jan Spooren (1969) (N-VA) 2020 - 2024 Marc Charlier (1965) (N-VA) 2024 - heden Thomas Geyns (1996) (Voor Tervuren)
Bestuur 2013-2018 Burgemeester is Jan Spooren (N-VA). Hij leidt een coalitie bestaande uit N-VA, CD&V en Groen+. Samen vormen ze de meerderheid met 16 op 27 zetels.
Bestuur 2019-2024 Na de verkiezingen van 14 oktober 2018 werd de coalitie van N-VA, CD&V en Groen+ verdergezet met een meerderheid van 19 op 27 zetels. Jan Spooren bleef burgemeester tot zijn aanstelling als provinciegouverneur. Zijn partijgenoot Marc Charlier volgde hem op 27 augustus 2020 op.
Bestuur 2024-2030 Bij de verkiezingen van 13 oktober 2024 werd Voor Tervuren, een kartel van CD&V en het aan Open Vld gelieerde Democraten Tervuren, de grootste partij met 11 van de 27 zetels. De lijst vormde een coalitie met de N-VA, goed voor 18 zetels in de gemeenteraad. Thomas Geyns (Open Vld) werd burgemeester.
Huidig schepencollege Functie en bevoegdheden NaamPartij Burgemeester Veiligheid, Politie, Algemene Zaken, Personeel, Verbroedering, Stedenbouw Thomas Geyns Voor Tervuren Eerste schepen Zorg, Senioren, Burgerzaken, Klimaat, Ontwikkelingssamenwerking Kristina Eyskens Voor Tervuren Tweede schepen Ruimtelijke ordening, Wonen, Mobiliteit, Cultuur, Dierenwelzijn, Erfgoed Marc Charlier N-VA Derde schepen Citymarketing, Toerisme, Evenementen, Participatie, Verenigingsleven Ineke Casier Voor Tervuren Vierde schepen Sport, Financiën, Investeringen, Milieu, Natuur, Ondernemen, Erediensten / Kerkfabrieken Jan Trappeniers Voor Tervuren Vijfde schepen Openbare werken, WEB, Gebouwen, Toegankelijkheid Sebastiaan Coudré Voor Tervuren Zesde schepen Welzijn, Onderwijs, Jeugd, Communicatie, ICT, Vlaams karakter, Gelijke kansen, Gezinsbeleid, Gezondheid, Integratie en inburgering, Kinderopvang Annemie Spaas N-VA
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024 Stemmen / Zetels %25%25%25%25%27%27%27%27%27 AGALEV1/ Groen2/ Groen!+sp.aB/ Groen+C/ Groen+VooruitD - 6,4511- 7,091114,851416,22B 418,24C521,8C6 20,4D5 SP1 15,111312,441314,28139,03125,6510 PVV1/ GT2/ GT-VLD3/ GT-Open VLD4/ Open Tervuren5/ Voor TervurenE 7,781 19,111 29,971 213,042 322,883 731,033923,964717,054 38,0E11 CVP1/ CD&V+N-VAA/ CD&V2/ Voor TervurenE 36,4311133,2711040,9611337,5911228,461927,51A818,652516,024 VU1/ VU&ID2/ CD&V+N-VAA/ N-VA3 22,551623,171614,5813- 11,352322,153629,839 25,937 UNION1/ Tervuren Unie2/ Tervuren Unie+Volt3 - - - 16,691416,811420,71616,992 415,524 15,734 NET - - - 11,563- - - - - PRL1/ PRL-GFP2 - 14,291314,952 4- - - - - - RB-GB18,124- - - - - - - -Anderen(*)- 1,26 05,25 05,00 0- 4,53 0- - -Totaal stemmen 10551 114101149611211114391187911792124469668Opkomst % 94,0392,591,5893,1590,8491,667,6Blanco en ongeldig %2,93 4,094,274,175,384,572,792,71,5