Gistel is een plaats en stad in de Belgische provincie West-Vlaanderen. Deze polderstad telt ongeveer 12.000 inwoners die als bijnaam "Hovelingen" hebben.
Belangrijk evenement is de jaarlijkse St.-Godelieveprocessie, rond de heilige Godelieve van Gistel. Het ter hare ere opgerichte slotklooster, Abdij Ten Putte, is een van de bekendste West-Vlaamse bedevaartsoorden.
Gistel is ook bekend door zijn Flandriens: voormalig wielrenner Johan Museeuw, winnaar van onder andere de Ronde van Vlaanderen en Parijs-Roubaix, en Sylvère Maes, winnaar van onder andere de Ronde van Frankrijk in 1936 en 1939.
Geschiedenis Mogelijk ligt de ontwikkelingsgeschiedenis van het landschap en het contact tussen de polder- en zandstreek besloten in de naam Gistel. De etymologie is onzeker, maar de naam wordt meestal uitgelegd als geest-lo: open bos (lo) op hogere zandgrond; de i-klank komt echter niet overeen met de Germaanse ai die men dan zou verwachten. Gistel ligt op een oude dekzandrug met lager gelegen gebieden richting zee in het noorden en landinwaarts in het zuiden.
Dat Gistel reeds vermeld zou staan in de 9e-eeuwse aantekeningen van de Noormannen staat ter discussie. Officieel neemt men aan dat de eerste documenten die Gistel vermelden uit de 10e eeuw zijn. Volgens deze documenten zou Gistel in deze periode een gunstige ligging hebben aan de zee (zie ook Walraversijde).
In de middeleeuwen was Gistel (ook wel Gestella/Gistella of Ghistelle/Ghistelles/Ghestelle genoemd) een graaflijke heerlijkheid, Gistel-Ambacht van het geslacht De Ghistelles. De groei van Gistel moet te danken zijn aan de bevaarbaarheid van een kreek, waardoor deze vooruitgeschoven plek langs de toenmalige grillige kustlijn, een strategische positie verwierf in de verdediging tegen de Noormannen. Zolang de kreek bevaarbaar bleef ontwikkelde Gistel zich tot een haven- en handelsnederzetting. In de 12e eeuw kende de stad al een versterkte vesting. In de 13e eeuw verwierf Gistel de stadsrechten.
Na ruim 400 jaar van grote bloei kreeg Gistel in 1488 een zware klap ingevolge de vernieling en plundering van de stad door de troepen van Maximiliaan van Oostenrijk tijdens de opstand van Vlaanderen tegen hem.
Op de oudst bekende kaart van Gistel (Jacob van Deventer, ca. 1570) zien we een stadsgracht die de stad omsluit met zes toegangswegen. In het centrum bevindt zich het kasteel, de kerk, een motte en een tiental straatjes.
Halfweg de 16e eeuw kwam de baronie en bijhorende domeinen in handen van de Italiaanse familie Affaitati, kooplieden en bankiers die zich in Antwerpen hadden gevestigd. De Geuzenplunderingen in het Brugse Vrije en het daarop volgende beleg van Oostende zorgden ervoor dat de regio Gistel ontvolkte. Doordat de familie Affaititi op gespannen voet leefde met de lokale clerus zijn het vooral de aartshertogen Albrecht en Isabella die de heropbouw stimuleren tijdens het Twaalfjarig Bestand. Pas na de Tachtigjarige Oorlog investeerde de familie fors in Gistel en werd het een waar bedevaartsoord rond de heilige Godelieve.
Met de aanleg van de steenweg Oostende-Wijnendale (18e eeuw) en de spoorweg Oostende-Torhout, spoorlijn 62 (19e eeuw), kreeg Gistel nieuwe economische impulsen en kende de stad een groei rond de genoemde verkeersknooppunten. Bijvoorbeeld Alfred Ronse stichtte werkhuizen voor onder andere molenbouw. De realisatie van E40 (A18) verhoogde de bereikbaarheid van Gistel in belangrijke mate. Met een eigen industrieterrein en handelscentrum werd voorkomen dat Gistel een slaapstad zou worden van Oostende.
Kernen Naast de stedelijk hoofdgemeente Gistel zijn ook de landelijke dorpen Moere, Snaaskerke en Zevekote deelgemeenten van Gistel. Moere en Zevekote waren voor 1971 zelfstandige gemeenten terwijl Snaaskerke in 1977 bij Gistel werd gevoegd.
# Naam Opp.(km²)https://statbel.fgov.be/fr/open-data/population-par-secteur-statistique-10 Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-codeI Gistel 15,34 9.003 587 35005AII Moere 10,07 1.205 120 35005BIII Zevekote 8,71 675 77 35005CIV Snaaskerke 8,71 1.230 142 35005D Bron: provincies.incijfers.be
De gemeente Gistel grenst aan de volgende dorpen: a. Oudenburg (stad Oudenburg) b. Westkerke (stad Oudenburg) c. Eernegem (gemeente Ichtegem) d. Koekelare (gemeente Koekelare) e. Zande (gemeente Koekelare) f. Sint-Pieters-Kapelle (gemeente Middelkerke) g. Slijpe (gemeente Middelkerke) h. Leffinge (gemeente Middelkerke) i. Stene (stad Oostende) j. Zandvoorde (stad Oostende)
400px|
Vergroot Gistel, deelgemeenten en buurgemeenten. De gele gebieden zijn bebouwde kernen.
| thumb|Maquette van het verdwenen Gravenkasteel en Kruiskerk |- | thumb|Gistel in de eerste helft van de 17e eeuw (afbeelding uit Flandria illustrata, 1641). Het noorden is beneden. |- | thumb|Detailafbeelding centrum Gistel (Flandria illustrata, 1641). Het noorden is beneden. |- | thumb|Administratief Centrum
Demografie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm: 1831 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; 1976= inwoneraantal per 31 december 1971: aanhechting van Moere en Zevekote (+16,75 km² met 1.722 inwoners)
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 101,41994 101,91995 103,11996 103,91997 104,71998 106,61999 108,62000 109,42001 110,02002 110,52003 110,22004 110,42005 110,12006 109,82007 110,22008 112,32009 115,52010 115,72011 116,32012 116,42013 117,22014 116,72015 116,02016 117,02017 118,62018 119,02019 120,22020 120,12021 119,52022 119,52023 121,02024 120,82025 119,62026 119,4
Bezienswaardigheden
St.-Godelieveprocessie
Het stadje Gistel is zonder twijfel de bakermat van de Godelieveverering in Vlaanderen en Noord-Frankrijk. Hoogtepunt in de verering is de St.-Godelieveprocessie. Deze gaat uit door het stadscentrum op de eerste zondag na 6 juli.
Abdij Ten Putte
Op het einde van de elfde eeuw werd op de plaats van de dood van Godelieve van Gistel een vrouwenklooster gesticht. De abdij is een van de meest bezochte West-Vlaamse bedevaartsoorden. Thans wonen er broeders en zusters van de congregatie "Moeder van Vrede".
Sint-Godelievemuseum Het Sint-Godelievemuseum is gelegen binnen de muren van abdij Ten Putte.
Onze-Lieve-Vrouwekerk thumb|Onze-Lieve-Vrouwekerk
Het stadspark wordt beheerst door de 78 meter hoge, neogotische Onze-Lieve-Vrouwekerk.
In 1488 brandde de gotische kerk van Gistel uit als gevolg van de Vlaamse Opstand tegen Maximiliaan. Twaalf jaar later werd gestart met de bouw van een nieuwe in laatgotische stijl. Deze kerk werd in 1853 gesloopt opdat ze te bouwvallig was. Enkel de toren bleef behouden en werd geïntegreerd in een neogotische kerk. Eind 19e eeuw was ook de torenspits te bouwvallig en moest deze ook gesloopt worden. Pas in de jaren 70 werd er een nieuwe gebouwd gebaseerd op plannen van begin 20ste eeuw. De toren wordt ook weleens 'gouden toren’ genoemd.
De rechterbeuk is volledig gewijd aan de heilige Godelieve. Men vindt er onder andere een praalgraf, een barok Godelievealtaar, reliekschrijnen en een regenput.
De linkerbeuk is gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw met een barok altaar, brandglasramen, een houtgesculpteerde preekstoel van 1730 en enkele grootse schilderijen.
Wandel- en fietspaden Gistel wordt doorkruist door de Groene 62, het provinciaal fietspad op de oude spoorwegbedding, en door fietssnelweg F39, het fietspad op de noordoever van het kanaal Plassendale - Nieuwpoort.
Oostmolen Aan de oostelijke rand van het stadscentrum bevindt zich de site van de Oostmolen, een typische Vlaamse staakmolen.
Molen De Meerlaan
Molen De Meerlaan is een kleine staakmolen op een hoge ronde bakstenen voet met zwichtstelling. Deze molen werd in 1933 gebouwd en is in zoverre uniek in België (en Europa) omdat het de oudste nog bestaande windmolen is voor elektriciteitsopwekking waar de installatie nog van bestaat.
Windpark Het Windpark Gistel E40 is sinds 2007 een rij van zes windturbines van 2,3 MW langs de snelweg (ten oosten van de afrit Gistel), waarvan vier van GISLOM (Aspiravi nv). een van BeauVent/Ecopower en een van Electrawinds.
Britanniahoeve "Britanniahoeve", modelhoeve naar Engels voorbeeld gebouwd in 1855 naar ontwerp van de Franse architect H. Horeau, door aannemer Alderwereldt en op initiatief van agronoom Pieter Bortier. Hij scheidde gronden af van de "Kloosterhoeve" (cf. Abdij Ten Putte) om er een modelhoeve naar Engels model op te richten. Hij realiseerde een uitgekiend systeem gericht op veeteelt en graanproductie: stallingen met gierkelders in een U-vorm rondom het erf, verbonden via voederwagonnetjes op rails. Een bietenstokerij en silo's ten westen bij de hoeve aansluitend zorgde voor organische meststoffen. Een echte schuur ontbrak op het erf; de schoven werden op wagonnetjes bewaard en vertrokken zo rechtstreeks naar de dorsmachine, aangedreven door een stoommachine. Er waren tevens paardenstallen, een voederkeuken, een museum met landbouwkundige bibliotheek enzovoorts."De Inventaris van het Bouwkundig Erfgoed"
Natuur en landschap Gistel ligt op de grens van de West-Vlaamse polderstreek en Zandig Vlaanderen op een hoogte van vier tot acht meter. Ten zuiden van Gistel is nog een strook polderland te vinden, ook wel de Golf van Gistel genaamd, waarin Moere is gelegen. Ten zuiden van Gistel ligt het Grootgeleed.
Politiek Structuur Gistel Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Oostende Gistel BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees Parlement Kamer vanVolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands Kiescollege Kieskring West-Vlaanderen Oostende-Veurne-Diksmuide Oostende Gistel GistelVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Burgemeesters ?-? : Désiré Serruys (liberaal) ?-? : Théodore-Frédéric Ernest Heyvaert (liberaal) 1885-1914 : Delphin Depuydt 1914-1933 : Camiel Adriaens 1933-... : Alfred Ronse ? : Alberic Eeckhout 1982-1988 : Maurits Zwaenepoel (VU) 1989-1994 : Redgy Tulpin (SP) 1995-2006 : Roland Defreyne (Open Vld) 2007-2018 : Bart Halewyck (CD&V) 2019-heden Gauthier Defreyne (Open Vld)
2024 Na de verkiezingen van oktober 2024 bleef Gauthier Defreyne (Open Vld) burgemeester van Gistel, een functie die hij sinds januari 2019 uitoefent. Hij vormde een coalitie bestaande uit zijn lijst Team Burgemeester en Vooruit, die samen beschikken over een meerderheid van 13 op 23 zetels.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976