De reade gril of reade wettertjirk (Calidris ferruginea) is in fûgelsoarte út de famylje fan 'e snipfûgels (Scolopacidae). It is in briedfûgel fan de Sibearyske tûndra's. Yn Sintraal-Jeropa is de fûgel benammen yn 'e hjerst in regelmjittige trochtrekker. Yn it Waadseegebiet fan Nederlân wurde alle jierren 500 oant in pear tûzen eksimplaren waarnommen.
Skaaimerken De reade gril wurdt hast 20 sm grut en kriget in wjukspanwiidte fan likernôch 35 sm. De fûgel weaget 40 oant 60 gram en kin oant 17 jier âld wurde (it âldste eksimplaar dat werom fûn is). Yn it winterkleed is de fûgel maklik te betiizjen mei de bûnte gril, mar de reade gril stiet heger op 'e poaten, is wat ljochter fan kleur en rêstiger yn syn bewegingen. Yn it briedkleed is er maklik te werkennen oan it djip oranjereade boarst en de nei ûnder bûge snaffel. De poaten fan 'e bûnte gril binne yn elk kleed swart. Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleur. Ek wat de rop oanbelanget is der in kâns op betizing mei de bûnte gril, dy't lykwols djipper en hurder klinkt. Under de balts en de briedtiid yn 'e briedgebieten is der ek sprake fan in sang mei meardielige strofen. Ofbylden Fersprieding en biotoop De reade gril briedt yn it noarden fan Ruslân, fan it Taimyr-skiereilân oant it Tsjûkotka-skiereilân. Mooglik hearre ek de Nijsibearyske Eilannen ta it briedgebiet. De fûgel komt sawol yn 'e drûge as yn 'e fochtige steppe foar. In grutte populaasje migrearret fan Sintraal-Sibearje oer Kontinintaal-Jeropa en de Middellânske See nei West-Afrika.
Reade grillen binne benammen te finen as briedfûgels op 'e Arktyske tûndragebieten net fier fan 'e kust ôf. Fierder briedt de fûgel graach op rivieriggen, ek ynlânsk. Op 'e trek kinne reade grillen op waadflaktes oan 'e kust sjoen wurde, mar seldsumer ek ferspraat yn it hiele binnenlân. Faak binne lytse oerflakken foar de fûgels al genôch om iten te sykjen.
Iten Ta harren dieet hearre boarstelwjirmkes, lytse skulpdieren en slakken, ynsekten en harren larven . Miggen en dûkmiggen tsjinje as iten op it briedplak.
Op 'e rêstplakken yn 'e winter bringt de fûgel tachtich persint fan 'e tiid troch mei it sykjen nei iten. Yn syn briedgebiet bringt er 55 oant 65 persint fan it deiljocht troch mei foerazjearjen. Reade grillen bewege stadiger en rêstiger as bûnte grillen. Hy is boppedat sterker spesjalisearre yn it sykjen op 'e taast en giet faak oant de búk it wetter yn.
Briedgedrach thumb|260px|Wintergasten yn Hongkong. Yn it tredde libbensjier wurdt de fûgel geslachtsryp. Pearen wurde meastentiids al yn 'e oerwinteringsgebieten foarme. Under de briedtiid tusken mids maaie en ein juny leit it wyfke oant fiif aaien. De earste piken binne lykwols op syn ierst fan mids oant ein july fleanfluch.
Status en bedrigingen De reade gril hat in hiel grut ferspriedingsgebiet en de populaasje wurdt rûsd op 420.000 oant 960.000 folwoeksen fûgels rûsd. Stúdzjes litte lykwols sjen dat it tal fûgels sterk ôfnimt, sa bot dat de soarte sûnt 2024 troch de IUCN as bedrige beskôge wurdt yn 'e kategory kwetsber (Vulnerable, VU). De oarsaak fan 'e ôfname is net fêststeld, mar nei alle gedachten spilet habitatferlies yn 'e rêst- en wintergebieten, effekten fan klimaatferoaring (foaral fermindere briedsukses), fersteuring en jacht in rol.
Resinte gegevens út West-Afrika, dêr't sawat 35% fan de populaasje oerwinteret, wize op in katastrofale efterútgong tusken 2011 en 2020, wat oer trije generaasjes sjoen oerienkomt mei sawat 80%. Eardere gegevens lieten in beheindere ôfname sjen, of sels hielendal gjin ôfname. Ek stúdzjes yn Súdeast-Aazje, en yn eastlik en súdlik Afrika (dêr't ek 35% fan 'e wrâldpopulaasje oerwinteret) litte sjen dat de oantallen sterk tebekrinne, yn in hieltyd heger tempo. Ek yn Súd-Aazje wize de sifers op in ôfname.
De reade gril is ek gefoelich foar fûgelgryp en botulisme.
Kategory:Fûgelsoarte Kategory:Gril Kategory:Bedrige fûgel Kategory:Lânseigen fauna yn Afganistan Kategory:Lânseigen fauna yn Albaanje Kategory:Lânseigen fauna yn Algerije Kategory:Lânseigen fauna yn Angoala Kategory:Lânseigen fauna yn Armeenje Kategory:Lânseigen fauna yn Austraalje Kategory:Lânseigen fauna yn Eastenryk Kategory:Lânseigen fauna yn Azerbeidzjan Kategory:Lânseigen fauna yn Bachrein Kategory:Lânseigen fauna yn Bangladesj Kategory:Lânseigen fauna yn Wyt-Ruslân Kategory:Lânseigen fauna yn Belgje Kategory:Lânseigen fauna yn Benyn Kategory:Lânseigen fauna yn Bosnje-Hertsegovina Kategory:Lânseigen fauna yn Botswana Kategory:Lânseigen fauna yn Brûnei Kategory:Lânseigen fauna yn Bulgarije Kategory:Lânseigen fauna yn Boerkina Faso Kategory:Lânseigen fauna yn Boerûndy Kategory:Lânseigen fauna yn Kambodja Kategory:Lânseigen fauna yn Kaapverdje Kategory:Lânseigen fauna yn de Sintraal-Afrikaanske Republyk Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjaad Kategory:Lânseigen fauna yn Sily Kategory:Lânseigen fauna yn Sina Kategory:Lânseigen fauna yn Krysteilân Kategory:Lânseigen fauna yn de Komoaren Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Republyk) Kategory:Lânseigen fauna yn Kongo (Demokratyske Republyk) Kategory:Lânseigen fauna yn Kroaasje Kategory:Lânseigen fauna yn Syprus Kategory:Lânseigen fauna yn Tsjechje Kategory:Lânseigen fauna yn Ivoarkust Kategory:Lânseigen fauna yn Denemark Kategory:Lânseigen fauna yn Dzjibûty Kategory:Lânseigen fauna yn Egypte Kategory:Lânseigen fauna yn Ekwatoriaal-Guinee Kategory:Lânseigen fauna yn Eritreä Kategory:Lânseigen fauna yn Estlân Kategory:Lânseigen fauna yn Swazylân Kategory:Lânseigen fauna yn Etioopje Kategory:Lânseigen fauna yn Finlân Kategory:Lânseigen fauna yn Frankryk Kategory:Lânseigen fauna yn Gabon Kategory:Lânseigen fauna yn Gambia Kategory:Lânseigen fauna yn Georgje Kategory:Lânseigen fauna yn Dútslân Kategory:Lânseigen fauna yn Gana Kategory:Lânseigen fauna yn Gibraltar Kategory:Lânseigen fauna yn Grikelân Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee Kategory:Lânseigen fauna yn Guinee-Bissau Kategory:Lânseigen fauna yn Hongarije Kategory:Lânseigen fauna yn Yndia Kategory:Lânseigen fauna yn Yndoneezje Kategory:Lânseigen fauna yn Iran Kategory:Lânseigen fauna yn Irak Kategory:Lânseigen fauna yn Ierlân Kategory:Lânseigen fauna yn Israel Kategory:Lânseigen fauna yn Itaalje Kategory:Lânseigen fauna yn Japan Kategory:Lânseigen fauna yn Jordaanje Kategory:Lânseigen fauna yn Kazachstan Kategory:Lânseigen fauna yn Kenia Kategory:Lânseigen fauna yn Koeweit Kategory:Lânseigen fauna yn Kirgyzje Kategory:Lânseigen fauna yn Laos Kategory:Lânseigen fauna yn Letlân Kategory:Lânseigen fauna yn Libanon Kategory:Lânseigen fauna yn Lesoto Kategory:Lânseigen fauna yn Libearia Kategory:Lânseigen fauna yn Lybje Kategory:Lânseigen fauna yn Lúksemboarch (lân) Kategory:Lânseigen fauna yn Madagaskar Kategory:Lânseigen fauna yn Malawy Kategory:Lânseigen fauna yn Maleizje Kategory:Lânseigen fauna yn de Maldiven Kategory:Lânseigen fauna yn Maly Kategory:Lânseigen fauna yn Malta Kategory:Lânseigen fauna yn Mauretaanje Kategory:Lânseigen fauna yn Mauritsius Kategory:Lânseigen fauna yn Majot Kategory:Lânseigen fauna yn Mikroneezje (lân) Kategory:Lânseigen fauna yn Moldaavje Kategory:Lânseigen fauna yn Mongoalje Kategory:Lânseigen fauna yn Marokko Kategory:Lânseigen fauna yn Mozambyk Kategory:Lânseigen fauna yn Birma Kategory:Lânseigen fauna yn Namybje Kategory:Lânseigen fauna yn Nepal Kategory:Lânseigen fauna yn Nederlân Kategory:Lânseigen fauna yn Fryslân Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Kaledoanje Kategory:Lânseigen fauna yn Nij-Seelân Kategory:Lânseigen fauna yn Niger Kategory:Lânseigen fauna yn Nigearia Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Koreä Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Masedoanje Kategory:Lânseigen fauna yn Noarwegen Kategory:Lânseigen fauna yn Oman Kategory:Lânseigen fauna yn Pakistan Kategory:Lânseigen fauna yn Palau Kategory:Lânseigen fauna yn Palestina Kategory:Lânseigen fauna yn Papoea Nij-Guineä Kategory:Lânseigen fauna yn de Filipinen Kategory:Lânseigen fauna yn Poalen Kategory:Lânseigen fauna yn Portegal Kategory:Lânseigen fauna yn Katar Kategory:Lânseigen fauna yn Roemeenje Kategory:Lânseigen fauna yn Jeropeesk Ruslân Kategory:Lânseigen fauna yn Sibearje Kategory:Lânseigen fauna yn Rûanda Kategory:Lânseigen fauna yn Reünion Kategory:Lânseigen fauna yn Saûdy-Araabje Kategory:Lânseigen fauna yn Senegal Kategory:Lânseigen fauna yn Servje Kategory:Lânseigen fauna yn de Seysjellen Kategory:Lânseigen fauna yn Sierra Leöane Kategory:Lânseigen fauna yn Singapoer Kategory:Lânseigen fauna yn Slowakije Kategory:Lânseigen fauna yn de Salomonseilannen Kategory:Lânseigen fauna yn Somaalje Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Afrika Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Koreä Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Sûdan Kategory:Lânseigen fauna yn Spanje Kategory:Lânseigen fauna yn Sry Lanka Kategory:Lânseigen fauna yn Sûdan Kategory:Lânseigen fauna yn Sweden Kategory:Lânseigen fauna yn Switserlân Kategory:Lânseigen fauna yn Syrje Kategory:Lânseigen fauna yn Sao Tomee en Prinsipe Kategory:Lânseigen fauna yn Taiwan Kategory:Lânseigen fauna yn Tadzjikistan Kategory:Lânseigen fauna yn Tanzania Kategory:Lânseigen fauna yn Tailân Kategory:Lânseigen fauna yn East-Timor Kategory:Lânseigen fauna yn Togo Kategory:Lânseigen fauna yn Tuneezje Kategory:Lânseigen fauna yn Turkmenistan Kategory:Lânseigen fauna yn Turkije Kategory:Lânseigen fauna yn Uganda Kategory:Lânseigen fauna yn de Oekraïne Kategory:Lânseigen fauna yn de Feriene Arabyske Emiraten Kategory:Lânseigen fauna yn Oezbekistan Kategory:Lânseigen fauna yn Fjetnam Kategory:Lânseigen fauna yn de Westlike Sahara Kategory:Lânseigen fauna yn Jemen Kategory:Lânseigen fauna yn Sambia Kategory:Lânseigen fauna yn Simbabwe Kategory:Lânseigen fauna yn de Andamanen en Nikobaren Kategory:Lânseigen fauna yn Abgaazje Kategory:Lânseigen fauna yn Súd-Osseesje Kategory:Lânseigen fauna yn Ingelân Kategory:Lânseigen fauna yn Skotlân Kategory:Lânseigen fauna yn Wales Kategory:Lânseigen fauna yn Noard-Ierlân Kategory:Lânseigen fauna yn Man Kategory:Lânseigen fauna yn Jersey Kategory:Lânseigen fauna yn Guernsey Kategory:Lânseigen fauna yn de Kanaryske Eilannen Kategory:Lânseigen fauna yn Madeara