duimnael|380px|regs|Die Concertkoor Haarlem tree in die Philharmonie Haarlem in Nederland op.
Vermaak is 'n aktiwiteit wat die aandag en belangstelling van 'n gehoor behou of plesier verskaf. Dit kan 'n idee of 'n taak wees, maar dit is waarskynlik een van die aktiwiteite of gebeure wat oor duisende jare ontwikkel het, spesifiek met die doel om 'n gehoor se aandag te behou.
Mense se aandag word deur verskillende dinge getrek omdat hulle verskillende voorkeure het, maar die meeste vorme van vermaak is herkenbaar. Storievertelling, musiek, drama, dans en verskillende soorte opvoerings bestaan in alle kulture en is in koninklike howe ondersteun en ontwikkel tot gesofistikeerde vorme. Dit het mettertyd vir alle burgers beskikbaar geword. Die proses is in moderne tye versnel deur 'n vermaakbedryf wat produkte vooraf opneem en verkoop. Vermaak ontwikkel en kan aangepas word vir elke smaak, wat wissel van 'n individu wat privaat vermaak kies uit 'n enorme reeks vooraf opgeneemde produkte tot 'n banket wat vir twee aangepas is; enige grootte of soort geleentheid, met toepaslike musiek en dans; optredes vir skares van duisende; en selfs vir 'n wêreldwye gehoor.
Die ervaring van vermaak word sterk verbind met plesier, sodat 'n algemene idee pret en 'n gelag is, hoewel baie soorte vermaak 'n ernstige doel het. Dit kan die geval wees in verskillende vorme van seremonies, vierings, godsdienstige feeste of satires. Dit wat soos vermaak lyk, kan dus ook 'n manier kan wees om insig of intellektuele groei te bewerkstellig.
'n Belangrike aspek van vermaak is die gehoor, wat privaat ontspanning in vermaak omskakel. Die gehoor kan 'n passiewe rol speel, soos in die geval van mense wat na 'n toneelstuk, opera, televisieprogram of rolprent kyk; of die gehoor se rol kan aktief wees, soos in die geval van speletjies, waar die deelnemer/gehoor se rol gereeld omgekeer kan word. Vermaak kan in die openbaar of privaat wees, met formele teks wat op skrif gestel is, soos in die geval van teater of konserte; of ongeskrewe en spontaan, soos in die geval van kinderspeletjies. Die meeste vorme van vermaak het oor baie eeue heen voortgeduur en ontwikkel as gevolg van veranderings in kultuur, tegnologie en mode. Rolprente en videospeletjies vertel byvoorbeeld steeds stories, bied drama aan en speel musiek, hoewel hulle nuwer media gebruik. Feeste wat aan musiek, films of dans gewy is, stel gehore in staat om oor 'n paar dae vermaak te word.
Sommige ou soorte vermaak, soos openbare teregstellings, is nou in die meeste lande onwettig. Aktiwiteite soos skermsport of boogskiet, wat eens in jag of oorlog gebruik is, het 'n toeskouersport geword. Op dieselfde manier het ander aktiwiteite, soos kookkuns, ontwikkel tot optredes deur professionele mense, opgevoer as wêreldkompetisies en dan uitgesaai vir vermaak. Wat vir een groep of individu vermaak is, kan deur 'n ander beskou word as 'n werk of wreedaardig.
Bekende vorme van vermaak het die vermoë om verskillende media te oorspan en toon 'n oënskynlik onbeperkte potensiaal vir kreatiewe vermenging. Dit het die kontinuïteit en lewensvatbaarheid van baie temas, beelde en strukture verseker.
Sielkunde en filosofie Vermaak kan onderskei word van ander aktiwiteite soos opvoeding en bemarking, hoewel hulle ook die aantrekkingskrag van vermaak kan gebruik om hul verskillende doelstellings te bereik. Soms kan vermaak 'n mengsel van albei wees. Die belangrikheid en impak van vermaak word erken deur geleerdes en die toenemende gesofistikeerdheid daarvan het praktyke beïnvloed in ander gebiede soos museumkunde.
Vermaak kan verder as blote behae strek en 'n mate van insig by die gehoor skep. Dit kan universele filosofiese vrae vra, soos: "Wat beteken dit om mens te wees?"; "Wat is die regte ding om te doen?"; of "Hoe weet ek wat ek weet?". "Die betekenis van die lewe" is byvoorbeeld die onderwerp in 'n wye verskeidenheid vermaakvorme, soos rolprente, musiek en letterkunde. Vrae soos hierdie dryf baie vertellings en dramas aan, hetsy dit aangebied word in die vorm van 'n verhaal, film, toneelstuk, gedig, boek, dans, strokiesprent of spel. Dramatiese voorbeelde sluit Shakespeare se invloedryke toneelstuk Hamlet in, waarvan die held hierdie bekommernisse in die poësie artikuleer; en rolprente soos The Matrix, wat die aard van kennis ondersoek en wêreldwyd uitgereik is.IMDb The Matrix worldwide release dates Romans bied 'n groot geleentheid om hierdie temas te ondersoek terwyl hulle hul lesers vermaak. 'n Voorbeeld van 'n kreatiewe werk wat filosofiese vrae so vermaaklik beskou dat dit in 'n baie groot verskeidenheid vorme aangebied is, is The Hitchhiker's Guide to the Galaxy. Hierdie verhaal, wat oorspronklik 'n radiokomedie was, het so gewild geword dat dit ook verskyn het as 'n roman, film, televisiereeks, verhoogproduksie, strokiesprent, klankboek, langspelerplaat, avontuurspel en aanlyn speletjie. Die idees daarvan het gewilde verwysings geword en is in baie tale vertaal. Die temas daarvan bevat die betekenis van die lewe, sowel as "die etiek van vermaak, kunsmatige intelligensie, meerdere wêrelde, God en filosofiese metode".
Geskiedenis duimnael|Storievertelling om 'n kampvuur is 'n universele vermaakvorm. duimnael|'n Mosaïek met Romeinse vermaak wat aangebied sou word tydens die gladiatorspele, vanaf die 1ste eeu. Die ou kuns om gebeure en ervarings deur kommunikasie oor te dra met behulp van woorde, beelde, klanke en gebare wat 'n verhaal vertel, was nie net 'n manier waarop mense hul kulturele waardes, tradisies en geskiedenis van een generasie na die volgende oorgedra het nie; dit was ook sedert die vroegste tye 'n belangrike deel van die meeste vermaakvorme. Verhale word steeds in die vroeë vorme vertel, byvoorbeeld rondom 'n vuurtjie tydens kampering of as daar na die verhale van 'n ander kultuur as 'n toeris geluister word. Die vroegste vertellings wat nou neergepen word, was ongetwyfeld oorspronklik van mond tot oor, en hul krag as vermaak het berus op dieselfde elemente wat ons vandag in films en romans geniet." Storievertelling is 'n aktiwiteit wat mettertyd ontwikkel het. Baie soorte vermaak, insluitend verhale, maar veral musiek en drama, is steeds bekend, maar het ontwikkel tot 'n wye verskeidenheid vorme wat pas by 'n wye verskeidenheid persoonlike voorkeure en kulturele uitdrukkings. Baie soorte word vermeng of ondersteun deur ander vorme. Dramas, verhale en banket word byvoorbeeld gereeld verbeter deur musiek; sport en speletjies word by ander aktiwiteite ingelyf om die algehele vermaakwaarde te verbeter.
Sommige het moontlik ontwikkel van ernstige of noodsaaklike aktiwiteite (soos hardloop en spring) tot kompetisies en toe vermaak. Daar word byvoorbeeld gesê paalspring het oorspronklik in Nederland ontstaan, waar mense lang pale gebruik het om oor breë kanale te kom, eerder as om met hul klompe kilometers ver na die naaste brug te loop. Ander beweer paalspring is gebruik in oorlogvoering om oor fortmure te kom. Die toerusting vir sulke sportsoorte word al hoe meer gesofistikeerd. Pale was byvoorbeeld oorspronklik van hout gemaak; in die 19de eeu is bamboes gebruik en in die 21ste eeu kon pale van koolstofvesel vervaardig word. Ander aktiwiteite, soos om op stelte te loop, word in die 21ste eeu nog in sirkusuitvoerings gesien. Gladiatorgevegte was in die Romeinse tyd gewild en is 'n goeie voorbeeld van 'n kombinasie van sport, straf en vermaak.
Vermaak het ook ontwikkel in verskillende vorme en uitdrukkings as gevolg van sosiale omwentelings soos oorloë en rewolusies. Tydens die Chinese Kulturele Rewolusie is revolusionêre opera deur die Kommunistiese Party goedgekeur, en het die Eerste Wêreldoorlog, Groot Depressie en Russiese Rewolusie het vermaak beïnvloed.
Relatief klein veranderings kom in die vorm en plek van vermaak voor namate hulle beïnvloed word deur die tydperk, mode, kultuur, tegnologie en ekonomie. 'n Verhaal wat in dramatiese vorm vertel word, kan byvoorbeeld aangebied word in 'n opelugteater, musieksaal, fliekteater of via 'n persoonlike elektroniese toestel soos 'n tabletrekenaar. Vermaak word aangebied vir massagehore in geboue wat vir hierdie doel opgerig is, soos 'n teater, ouditorium of stadion. Een van die beroemdste lokale in die Westerse wêreld, die Colosseum, het in 80 n.C. honderd dae van speletjies gehou wat 50 000 toeskouers vermaak het. Skouspele, kompetisies, wedrenne en sport is eens in hierdie arena aangebied as openbare vermaak. Nuwe geboue word steeds gebou om aan te pas by die al hoe meer gesofistikeerde vereistes van wêreldgehore.
Hofvermaak links|duimnael|'n Toernooi voor 'n gehoor, en musikante (14de eeu). links|duimnael|Ralph Hedley se The Tournament (1898). Kinders pas hofvermaak aan. Keiserlike en koninklike howe het as opleidingsterreine en ondersteuning gedien vir professionele onthalers, met verskillende kulture wat paleise, kastele en forte op verskillende maniere gebruik het. In die stadstate van die Maja het 'n skouspel gereeld in groot pleine voor die paleise plaasgevind; die skares het óf daar óf op spesifieke plekke bymekaargekom waarvandaan hulle op 'n afstand kon kyk. Hofvermaak het ook kulture gekruis. Die durbar is deur die Moghal-keisers aan Indië bekendgestel en oorgedra aan die Britse Ryk, wat toe die Indiese tradisie gevolg het: instellings, titels, gebruike, seremonies waardeur 'n Maharaja of Nawab geïnstalleer is, die uitruil van amptelike geskenke en die volgorde van voorrang, is alles aangeneem deur die keisers van Delhi. In Korea is die hofvermaakdans oorspronklik in die paleis opgevoer vir vermaak tydens bankette.
Hofvermaak het dikwels beweeg van 'n verbinding met die hof na meer algemene gebruik onder gewone mense. Dit was die geval met gemaskerde dansdramas in Korea, wat ontstaan het in samewerking met die sjamane-rituele van die dorp en uiteindelik grotendeels 'n vermaakvorm vir gewone mense geword het. Indiese dansers in die Mughal-ryk het in die paleise opgetree. 'n Ander evolusie, soortgelyk aan dié van hofvermaak tot algemene praktyk, was die oorgang van godsdienstige ritueel na sekulêre vermaak, soos wat tydens die Goryeo-dinastie met die Narye-fees gebeur het. Oorspronklik was dit uitsluitlik godsdienstig of ritueel en later is 'n sekulêre komponent bygevoeg. Voormalige hofvermaak, soos grappies, is ook gereeld in kinderspeletjies herleef.
In sommige howe, soos in die Bisantynse Ryk, is die geslagte onder die hoër klasse geskei, sodat mans ten minste voor die tydperk van die Komnenoi (1081–1185) van vroue geskei is tydens seremonies waar daar vermaak by onthale en bankette was.
Hofseremonies, paleisbankette en skouspele is nie net gebruik om te vermaak nie, maar ook om rykdom en mag te demonstreer. Sulke gebeure versterk die verhouding tussen die regeerder en dié wat regeer word; tussen diegene met mag en diegene daarsonder, wat dien om die verskille tussen gewone gesinne en dié van die heerser te dramatiseer. Dit geld net soveel vir tradisionele howe soos vir hedendaagse seremonies, soos die oorhandigingseremonie in Hongkong in 1997, waar 'n reeks vermaaksoorte (insluitend 'n banket, 'n parade, vuurwerk, 'n feesuitvoering en 'n kunsskouspel) gebruik is om 'n verandering in politieke mag te beklemtoon. Daar is gewoonlik vermaak by die hof aangebied vir koninklikes en hofgangers, asook vir die plesier van plaaslike en besoekende hoogwaardigheidsbekleërs. Koninklike howe, soos die Koreaanse hof, het ook tradisionele danse ondersteun. In Soedan het musiekinstrumente soos die sogenaamde "spleet" of "pratende" tromme, eens "deel van die hoforkes van 'n magtige hoof", verskeie doeleindes gedien: Dit is gebruik om musiek te maak; te "praat" tydens seremonies; gemeenskapsgeleenthede op te teken; die stuur van langafstandboodskappe; en om mans te roep wat jag of oorlog gevoer het.Britse Museumkatalogus se beeld van 'n Soedannese gesplete trom.