Antieke filosofie of klassieke filosofie is gewoonlik die benaming vir die filosofie van die klassieke Griekse en sommige Romeinse filosowe. Dit begin in die sesde eeu vC en duur tot die vyfde eeu nC en kan verdeel word in drie periodes: die pre-sokratiese tydperk (sesde eeu - vyfde eeu vC), die bloeityd (vyfde en vierde eeu vC) en 'n post-klassieke tydperk (derde eeu voor - vyfde eeu nC).
In antieke tye het filosofie ook onderwerpe ingesluit wat later in afsonderlike wetenskappe verdeel is, soos fisika, sielkunde, biologie, kosmogonie, ens. Aanvanklik was Griekse filosowe primêr besig met die vraag oor die oorsprong en bestaan van die wêreld, met die groot stap was dat mens wegbeweeg van die tradisionele mites wat ook daarop fokus. Met die sofiste en Sokrates verkry die filosofie 'n sosiale aspek, en kom vrae oor menslike gedrag na vore. Met Plato, bloei die metafisika, maar in 'n sekere sin inkorporeer hy al die voorafgaande, en berei voor vir wat na hom kom. Sy filosofie is 'n reusagtige struktuur waarin alles met mekaar verband hou, hoewel hy besig is met die natuurfilosofie, met die vraag wat kennis is, en hoe 'n samelewing daaruit moet sien. Met Aristoteles word die verskillende dissiplines geskei, want vir hom is nie alles met alles verbind nie. Hy is ook die uitvinder van die logika. Hellenistiese filosofie gaan dan oor taalkundige filosofie en logika (die stoïsisme), en vir die natuurverklarings verwys dit gedeeltelik na die filosowe voor Sokrates se tyd, maar meer en meer kom die kwessie van menslike geluk na vore, en hoe om innerlike vrede te bereik. Met die neo-platonisme kom 'n mistieke element na vore.
Pre-sokratiese tydperk duimnael|Rafaël Santi se werk die Atheense Skool, waarin verskeie Griekse filosowe uitgebeeld word. Die vroegste tydperk is die pre-sokratiese tydperk. Die Westerse filosofie begin in Milete, en die heel eerste Griekse denkers staan dus bekend as die Miletiese natuurfilosowe. Hul ondersoekveld was heeltemal gefokus op die ekstern waarneembare en uiteindelik die archè, as die primêre beginsel. Dit het nie net ingesluit wat tans filosofie genoem word nie, maar ook alles wat vandag wetenskap genoem word. Geen volledige werk het van hierdie vroeë skrywers bewaar gebly nie. Alle Griekse filosofie van voor die tyd van Sokrates staan bekend as die pre-sokratiese filosofie. Hierdie filosofie was hoofsaaklik kosmologies en kosmogonies van aard. Die pre-sokrate het eers 'n fundamentele verklaring vir die natuurverskynsels wat hulle rondom hulle waargeneem het, gesoek, soos son- en maansverduisterings en die jaarlikse herhalende vloede van die Nyl nadat Sirius verskyn het. Hulle het doelbewus nie 'n beroep op die tradisionele antieke Griekse godsdiens gemaak nie.
Die pre-sokratiese filosowe het hulself onderskei van hul voorgangers. Behalwe dogmatiese bewerings oor die oorsprong en konstruksie van die wêreld, bevat hulle werke ook beredeneerde argumente vir verskillende wêreldbeskouings, verduidelikings waarom iets nie net waar is nie, maar ook waarom dit vreemd sou wees as dit anders was. Volgens Thales van Milete dryf die aarde byvoorbeeld op water. Dit verklaar nie net die voorkoms van aardbewings nie, maar maak hulle onvermydelike verskynsels.
Die metode wat hierdie vroeë Griekse filosowe gebruik om hul antwoorde op te stel, was net so belangrik soos die vrae (waar kom alles vandaan, waar gaan alles heen? Die pre-sokratiese filosowe het waarneming saam met rede gebruik om die aard van die wêreld rondom hulle te verduidelik. Alhoewel latere filosowe die relatiewe waarde van beide waarneming en rede later deeglik bespreek het, het hulle na 2 500 jaar fundamenteel verenig met die gebruik van hierdie metodes wat die vroeë filosowe gebruik het.
Dit is 'n probleem om die idees van die pre-sokrate duidelik te spesifiseer, weens die gebrekkige oorlewing van hul werke. Al wat behoue gebly het is slegs teksfragmente, saam met aanhalings en opsommings van latere filosowe en skrywers.
Sofiste Daar was ook die sofiste. Van Protagoras (± 490 - 420 vC), die beroemdste sofis,Ons woord sofist in die negatiewe sin verwys na iemand wat skerpsinnige drogredenasies of vals gronde aanvoer (Van Dale) gaan terug na die negatiewe beeld wat Plato van die sofiste gegee het, as retorici wat elke standpunt verdedig, afhangende van hoe hulle daarvoor betaal is. Sien ook die naam wat Aristoteles aan sy werk gegee het oor drogredensasies: Sofistiese weerleggings. Sofistiek word nie normaalweg as 'n filosofiese beweging in die ware sin van die woord beskou nie, maar as 'n oorgangsfase tot die herlewing van die filosofie in Athene. Vergelyk die kommentaar van R.J. Hankinson na aanleiding van Gorgias se Helena (op bladsy 513 van die Cambridge History of Hellenistic Philosophy): Dit is nie 'n ernstige filosofie nie, maar dit lig ernstige filosofiese kwessies uit. Die poging om sofistiese redenasie te weerlê, was 'n belangrike bron van inspirasie vir beide Plato en Aristoteles. kom die relativistiese stelling: "Die mens is die maat van alle dinge. Van die dinge wat hulle is en van die dinge wat hulle nie is nie. Hierdie nogal duister en vatbare stelling is waarskynlik gerig op die voorkoms van die natuurlike filosowe op 'n super persoonlike waarheid en / of benadruk die subjektiwiteit van oordele. Die optrede van die sofiste het ook in die algemene sin van die (jong) Atheense publiek anti-tradisionele gevoelens gegenereer. Die sofiste beklemtoon in hul opvoeding die sosiale optrede, veral openbare spraak. So kan iemand soos Gorgias (± 480 - 399 vC) in die geskiedenis eerder as 'n spreker as 'n sofis gereken word.
Die bloeitydperk van die antieke filosofie Die volgende tydperk ontvou in Athene, wat uitloop op die Akademeia van Plato en die Lykeion van Aristoteles en die werke wat daar geskep word.
Sokrates Sokrates (470-399 vC) is 'n ietwat problematiese figuur; hy het sy roem te danke aan sy dood (veroordeel om die gifbeker te drink) en aan Plato, wat hom as hoofspreker in sy dialoë laat optree. Sokrates self het niks geskryf nie. Dit is seker dat hy 'n betwiste figuur in Athene was, en hy is deur baie tydgenote beskou as een van die sofiste. Maar sonder twyfel het hy 'n stimulerende uitwerking op die intellektuele ontwikkeling van Plato en ander gehad. In latere klassieke filosofie word sy naam gebruik deur byna alle bewegings om die perfekte manier aan te dui. Dit is nie moontlik om definitief vas te stel wat Sokrates se standpunte was nie. Byna alles wat aan Sokrates toegeskryf kan word, kan teruggevoer word na wat Plato hom laat sê. Menings verskil in watter mate Plato historiese Sokrates praat, of hierdie Sokrates bloot Plato se standpunte uitdruk.
Plato duimnael|Plato In Plato (428-347 vC) se werk, wat in sy geheel behoue gebly het, kan ontwikkeling gesien word. Hierdie ontwikkeling sluit in van die eerste sogenaamde aporetiese dialoë (dit wil sê, hulle stel slegs vrae op, maar erken geen antwoord as voldoende nie) deur middel van klassieke werke soos die Simposium, die Staat en die Phedrus, wat meer kreatiewe idees uitbeeld (insluitend die onsterflikheid van die siel), word gevorder tot die bestaan van die sogenaamde ewige idees (die IdeëleerUit die Griekse woord idee, wat vorm beteken. Plato gebruik ook die woord eidos (vorm) hiervoor. Ons woord idee het sy betekenis gekry omdat in die neo-platonisme Plato se idees gesien word as gedagtes van 'n godheid.) Latere werke sluit in die Theetetus en die Sofis, waarin Plato ons kennisproses hanteer, en wat 'n baie kritiese ingesteldheid toon, ook met betrekking tot die probleme wat met die bestaan van die idees verband hou.
Plato is nie net 'n filosoof nie, maar ook 'n skrywer. Dit beteken dat die lees van elkeen van sy werke op sigself 'n stimulerende aktiwiteit kan wees. Dit verklaar ook waarom sy totale werke oorleef, en waarom hy so 'n ongekende invloed op die hele verdere filosofie kan uitoefen.
Aristoteles Aristoteles (384-322 vC) was 'n student van Plato. Slegs die werke wat vir onderwys en navorsing binne 'n klein kring bedoel was, het behoue gebly. Die styl waarin hierdie werke geskryf word, is dus minder 'literêr' as dié van Plato, maar word dikwels gekenmerk deur 'n soort telegram of notisiestyl. Aristoteles het baie ondersoek gedoen (byvoorbeeld op die gebied van biologie, politiek en letterkunde) en het dikwels al sy vorige sienings oor 'n onderwerp in sy eie navorsing betrek. Hy is die uitvinder van logika ('n inventaris van geldige redenasie, onafhanklik van hul inhoud), 'n dissipline wat vir hom nie deel van die filosofie is nie, maar dit voorafgaan. Sy teorie van kategorieë, die ontrafeling van die betekenisse van die Griekse werkwoord "om te wees" is gebaseer op Plato se Sofis. Laasgenoemde is 'n goeie voorbeeld van hoe Aristoteles op Plato se werk bou, sonder om dit altyd te erken.
Om die wêreld te kaarteer, gebruik hy die konsepte van vormVir vorm gebruik Arisoteles beide morfè en eidos, laasgenoemde dieselfde woord wat Plato gebruik vir sy idees; met die verskil dat hierdie vorm immanent is en nie transendent is nie. Dat ons klassifikasie meer skematiese as die historiese werklikheid is, blyk ook uit die feit dat Demokritus byvoorbeeld sy atome as vorme aangedui het (Gr. Atomoi ideai, ondeelbare vorme). en materie: alles rondom ons bestaan uit hierdie twee elemente. Hiervan is die vorm die noodsaaklikste waarna 'n voorwerp genoem word. (As die materie van 'n deur hout is, verwys ons na hierdie voorwerp as 'n deur, nie as hout nie.) Die dinamika in sy teleologiese wêreldbeskouing word ondervang deur sy konsepte van tydigheid en potensiaal: die hout is tans nie 'n deur nie, maar het wel die potensiaal.
Die Hellenistiese filosofie
Epikurisme links|duimnael|Epikurus In teenstelling met die ander Hellenistiese strominge word die inhoud van epikurisme hoofsaaklik bepaal deur sy stigter Epikurus (341-270 vC). Hy het talle werke oor die wêreld en die natuur geskryf, paradoksaal geglo dat dit nie oor die waarheid gaan nie, maar oor die uitwerking wat hierdie sienings op mense kan uitoefen. Die uiteindelike doel van die filosofie is menslike geluk. In sy fisika verwys Epikurus terug na die atomiste, met die verskil dat hy met clinamen werk: 'n onvoorspelbare laterale beweging binne die (gereelde) vertikale beweging van atome, wat op 'n menslike vlak met vrye wil en meer algemeen ooreenstem met die onvoorspelbaarheid van die bestaan. Die beweging van die atome deur die leë ruimte het geen doel nie, daar is geen plan of hoër doelwit waaraan jy jou moet gehoorsaam nie.
Afwesigheid van vrees en pyn waarborg ons geluk. Goed en kwaad meet dus epikurisme deur sensasies van plesier en pyn. Hierdeur is dit dikwels goed om van 'n klein plesier af te sien, want dit is voorsienbaar dat dit later deur ongemak of berou gevolg sal word. Die toppunt wat hierdeur bereik kan word, is die ataraxia: die toestand waarin ons nie versteur word deur enige vrees of pyn nie, 'n toestand van innerlike onverstoorbaarheid. Die mens is dan nog steeds oop vir die vreugde van vriendskap.
In teenstelling met die Stoïste, het Epikurus voorgestel om uit die openbare lewe te onttrek (leef in geheimhouding), 'n siening wat onder andere deur Cicero bygedra het tot 'n sekere ongewildheid van epikurisme. Dit is dan aangebied asof dit 'n oppervlakkige leerstelling was (die tradisionele "bon vivant"). Hierdie optrede het op sy beurt epikurisme verdag onder Christelike filosowe gemaak, wat vanselfsprekend agterdog gehad het oor 'n filosofie wat die lewe as betekenisloos sou beskou en geen voorsieningheid erken nie.