duimnael|'n Kunstenaarsvoorstelling van bewussyn. alt=Die uitdaging binne die kognitiewe neurowetenskap is om die neurale korrelasie van bewussyn as 'n oorsaaklike verhouding te verduidelik.|duimnael|Die uitdaging binne die kognitiewe neurowetenskap is om die neurale korrelasie van bewussyn as 'n oorsaaklike verhouding te verduidelik. Bewussyn is die vermoë om te ervaar of waar te neem, of om 'n ervaring of bewustheid van jouself en die omgewing te hê.
Bewussyn is 'n refleksie van indrukke van die buitewêreld, byvoorbeeld van mense, van voorwerpe en van die innerlike wêreld, byvoorbeeld van emosies, gedagtes of behoeftes. Bewustheid ken of ervaar wat beide sensories en kognitief in jouself aangaan, met uiteindelik die moontlikheid om op 'n sekere manier daaroor te kommunikeer. Verder word die bewussyn en bewustheid (of sy noodsaaklike eienskappe) gedefinieer as: persepsie, waaksaamheid, ervaring, geestestoestand, opwinding, gevoel, onderwerp, subjektiwiteit, wakkerheid, opsetlikheid, besef, geheue, gewete, kennis en begrip.
Bewussyn as 'n onderwerp in die filosofie word gewoonlik na verwys as die filosofie van die gees. Die hoof fokus is op die beskrywing van die aard van bewussyn om die noodsaaklike eienskappe van bewussyn vas te stel. Bewussynkonsepte fokus ook hoofsaaklik op die interaksie tussen die liggaam en die verstand (gees) of fisies en geestelik, bekend as die liggaam-gees probleem, of opeenvolgend tussen breinaktiwiteit en bewussynservaring, bekend as die moeilike probleem van bewussyn. Ander vraagstukke is iemand anders se bewussyn, dierbewustheid, kunsmatige bewussyn, die ligging van bewussyn, die bewussyn as kenmerk, kwalia en die vraag of die wêreld direk of indirek waargeneem word. Daarbenewens is daar verskillende strome of metafisiese posisies met betrekking tot bewussyn, soos: pluralisme, triaisme, dualisme en monisme. Behalwe die dualistiese sienings, het dit sedert die eerste helfte van die 20ste eeu hoofsaaklik oor die verskillende monistiese verklarings van bewussyn gegaan. Daarbenewens is daar ook selfstandige en Oosterse strome wat die bewussyn verduidelik.
Gedeeltelik te danke aan tegnologiese ontwikkelings uit die 1980's, het bewustheid 'n belangrike onderwerp geword in die navorsing in sielkunde, medisyne en wetenskap. Vanuit hierdie dissiplines en die filosofie word bewussyn as term dikwels gebruik as 'n opvolg of vervanging van die terme siel of gees en soms psige.
In 'n sielkundige sin word die bewussyn onderverdeel in die eksterne lewe, soos gedrag wat verband hou met ander mense en die omgewing, en die innerlike lewe, soos die individuele ervaring van gedagtes of gevoelens. Dit het dikwels betrekking op 'n beperking of verandering van 'n normale bewussynstoestand, byvoorbeeld as gevolg van 'n geestesversteuring, breinskade of dwelms. Die sielkundige dissiplines wat op bewussyn fokus, is eksperimentele sielkunde, neuropsigologie en kognitiewe sielkunde.
In die geneeskunde is die assessering van bewussyn hoofsaaklik prakties daarop gemik om te genees. Dit handel hoofsaaklik oor die mate van bewussyn van 'n persoon, byvoorbeeld in bewussynsversteurings soos koma of ingeslote sindroom, of op bewussynsvlakke soos verwarring of delirium.
In die wetenskap is dit hoofsaaklik die neurowetenskap en die kognitiewe wetenskap (of kognitiewe neurowetenskap) wat verseker het dat die sogenaamde neurale korrelate van bewussyn in verifieerbare verduidelikende modelle opgestel word. Daarbenewens is daar verskeie verduidelikings oor die evolusionêre ontwikkeling en oorsprong van bewussyn. Verder is daar kwantum meganiese, elektromagnetiese, wiskundige, fisiese en geestelike verklarende modelle of hipoteses oor bewussyn.
Daarbenewens is daar nog geestelike, esoteriese of godsdienstige strominge wat die bewussyn omskryf. Baie godsdienste, of hulle in die siel se voortbestaan in ’n ander lewe glo (soos die Christendom, Islam en baie heidense geloofstelsels) of in reïnkarnasie (soos baie vorme van Hindoeïsme en Boeddhisme), glo ’n mens se status in die hiernamaals is 'n beloning of straf vir hul optrede gedurende hul lewe.
Terminologie In algemene omgangstaal het die term bewussyn verskillende betekenisse, wat (gedeeltelik) oorvleuel met die woord betekenisse van verstand (gees), siel en soms psige. In teenstelling met hierdie terme word die term bewussyn minder bepaal deur teologiese en dualistiese sienings en word dit ook in die wetenskappe gebruik. Verwante konsepte van bewussyn is: waaksaamheid, ervaring, geestestoestand, opwinding, opwekking, gevoel, onderwerp, subjektiwiteit, waaksaamheid, doelbewustheid, bewustheid, geheue, gewete en begrip. Hierdie begrippe bestaan elk uit baie sinonieme met soortgelyke betekenisse. Bykomende begrippe is 'by bewussyn' (by kennis, bygekom of wakker) en 'buite bewussyn' (buite kennis, bewusteloos of slaap). Verwante terme en konsepte is waaksaamheid, selfbewustheid, vrye wil en persoonlike identiteit. Die HAT definieer bewussyn as 1. Besef, kennis van jou eie handelinge; besit van verstandelike vermoëns; vermoë om te weet dat jy kan dink en voel 2. Al die idees, gevoelens, gedagtes van 'n persoon.
Etimologie duimnael|Die woord bewussyn kom van die Duitse woord Bewusstsein, afgelei van die Latynse woord conscientia. René Descartes het dit die eerste keer as interne getuienis beskryf. Die term bewussyn word geneem uit die vroeë nuwe hoë Duitse Bewusstsein; wat deur die filosoof Christian Wolff (1679–1754) omstreeks 1720 as 'n filosofiese term bekendgestel is. Die woord bewus, wat vir 'n eeu langer in gebruik was, kom ook van die vroeë nuwe hoë-Duitse. Die term Bewusstsein is 'n leenvertaling wat voortspruit uit die Latynse woord conscientia, wat beteken "om bewus te wees van morele aksies" en letterlik vertaal medewete beteken.
Die woord conscientia verskyn eerste in Latynse regstekste van skrywers soos Marcus Tullius Cicero rondom die begin van die jaartelling. Dit beteken toe "'n getuie wat kennis dra van 'n mens se optrede". Oor die algemeen word aanvaar dat René Descartes (1596–1650) die eerste filosoof was om die woord conscientia te gebruik waarvan die betekenis 'interne getuienis' reeds ooreenstem met die huidige betekenis. Verder word die oorsprong van bewussyn, soos die huidige konsep, dikwels toegeskryf aan John Locke (1632–1704), wat die Engelse woord consciousness gebruik het, wat die 'gebeurlike persepsie in iemand se gees' beteken.
Konsepvorming Beide filosowe en mense in die algemeen stem nie saam oor wat presies die bewussyn behels nie. Alhoewel die meeste mense 'n idee of intuïsie oor bewussyn het, beweer skeptici dat hierdie intuïsie verkeerd is omdat die konsep van bewussyn (intrinsiek) onsamehangend sou wees, of omdat ons intuïsie oor bewussyn op illusies berus. Gilbert Ryle argumenteer, byvoorbeeld dat die tradisionele konsep van bewussyn gebaseer is op 'n kartesiese dualistiese siening wat foutiewelik onderskeid maak tussen liggaam en verstand of die wêreld en die verstand. Hy sê dat ons nie praat van geeste, liggame en 'n wêreld nie, maar van individue of persone in die wêreld. Dus, deur te praat oor "die bewussyn", kan ons onsself mislei deur te dink dat die bewussyn van gedrag en taalkunde verskil. Morris Berman praat van 'n 'deelnemende bewussyn' waarin die waarnemer nie geskei is van die waargenome wêreld nie. 'n Goeie aantal filosowe en wetenskaplikes is ontevrede weens die gebrek aan duidelikheid in die ontwikkeling van 'n korrekte definisie van bewussyn.
Filosowe soos Ludwig Wittgenstein het taalkundige kritiek, hy argumenteer dat dit 'n fout is om te vra hoe geestelike en biologiese toestande verbind word. Menslike ervarings kan op verskillende maniere beskryf word, byvoorbeeld in geestelike en fisiese sin. As ons byvoorbeeld oor die brein praat, sou dit in die verkeerde konteks wees; as ons 'n geestelike woordeskat gebruik, met die gevolg dat dit 'n kategorie fout of konseptuele verwarring tot gevolg hê.
Ten spyte van die probleme om dit te definieer, argumenteer baie filosowe dat bewussyn 'n ondubbelsinnige konsep is wat (intuïtief) deur die meerderheid verstaan word. Aan die ander kant dui die meningsverskil oor die definisie aan dat bewustheid verskillende betekenisse het volgens verskillende mense. Waarskynlik omdat die bewussyn self, bykomend tot die objektiewe eienskappe, subjektiewe en intersubjektiewe eienskappe bevat.
In 1976 het Richard Dawkins geskryf; "Die evolusie van die vermoë om te simuleer het skynbaar tot die subjektiewe bewussyn gelei. Hoekom dit met sou gebeur het, is die mees diepgaande raaisel wat die moderne biologie in die gesig staar."
In 2004 het agt neurowetenskaplikes berig dat dit nog te vroeg is om die bewussyn te definieer. Hulle het geskryf; "Ons het geen idee hoe bewustheid kan voortspruit uit die fisiese aktiwiteit van die brein nie, en ons weet nie of bewustheid kan voortspruit uit nie-biologiese stelsels, soos rekenaars nie. Op hierdie oomblik verwag die leser 'n noukeurige en akkurate definisie van bewussyn. Jy sal teleurgesteld wees. Bewussyn is nog nie 'n wetenskaplike term wat op hierdie manier gedefinieer kan word nie. Ons gebruik tans bewustheid as 'n term op verskillende en dubbelsinnige maniere. Akkurate definisies van verskillende aspekte van bewussyn sal ontstaan... maar om in hierdie stadium 'n presiese omskrywing te gee, is voortydig."
Max Velmans en Susan Schneider beskryf die bewussyn as; "Alles wat ons op 'n gegewe oomblik bewus maak, is deel van ons bewustheid. Dit maak 'n bewuste ervaring sowel as die bekendste en die mees geheimsinnige aspek van ons lewens."
Vraagstelling Die opdrag om bewussyn as 'n verklarende model op te stel, is op sigself 'n redelik uitgebreide en diverse projek, beide in die filosofie en in die wetenskap. Die navorsing kan opgesom word deur middel van 'n aantal hoofvrae. Die vrae fokus op die beskrywing (van die eienskappe) van die bewussyn, die onderliggende basis of oorsaak van die bewussyn en die rol of waarde van die bewussyn. In die praktyk hang die antwoorde gewoonlik van mekaar af, saam vorm hulle 'n algemene en bruikbare struktuur wat gebruik word om die bewussyn so goed as moontlik te verduidelik. Die relevante vrae kan eenvoudig soos volg onderverdeel word:
Die beskrywende vraag: Wat is die bewussyn? Byvoorbeeld, wat die belangrikste eienskappe is en met watter middele kan hulle die beste ontdek, beskryf of gemodelleer word. Die verduidelikende vraag: Hoe werk bewustheid? So hoe kan dit bestaan, hoe kan dit byvoorbeeld uit onbewuste entiteite of prosesse voortspruit (wat is die operasionele stelselvereistes). Die funksionele vraag: Waarom bestaan bewussyn? Wat is die funksionele rol, het dit 'n meerderwaardigheid; hoekom het bewussyn tot stand gekom?
Bewussynstipes duimnael|Die P- bewussyn (phenomenal consciousness) en die A- bewussyn (access / functional consciousness). Ned Block onderskei tussen twee tipes bewussyn: fenomenologiese of P-bewussyn (phenomenal consciousness) en toeganklik, funksioneel of A-bewussyn (access consciousness /functional consciousness). Die P-bewussyn bestaan uit subjektiewe ruwe indrukke, gevoelens en ervarings, byvoorbeeld van kleure of geluide. Hierdie tipe ervaring word beskou as onafhanklik van gedrag en hoef nie gedrag te beïnvloed nie. In die filosofie van persepsie ondersoek 'n mens byvoorbeeld in watter mate sensoriese eienskappe soos klank, reuk of kleur in 'n objektiewe realiteit kan bestaan met betrekking tot hul subjektiewe waarneming daarvan. Die P-bewussyn word ook as bewuswording genoem deur Steven Pinker, wat beteken dat die gevoel vermoë ten opsigte van denkvermoë (rede) bestaan.