Thomas van Aquino, Aquinas of Thomas Aquinas (Roccasecca, ± 28 Januarie 1225 – Fossanova, 7 Maart 1274) was 'n Italiaanse filosoof en teoloog. Hy is die invloedrykste sistematiese denker op teologies en wysgerige gebied uit die Middeleeue. Sy idees het 'n belangrike invloed op die Rooms-Katolieke geloof gehad.HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013,
Lewe Thomas van Aquino is gebore in die kasteel Roccasecca. Hy was lid van 'n vooraanstaande familie wat graag wou hê dat hy by die Benediktynse orde ingewy word. Hy het egter in 1244 by die Dominikaanse Orde aangesluit. Sy familie was so kwaad hieroor dat sy broers hom ontvoer en in die familiekasteel as gyselaar aangehou het.
In 1246 is hy na Parys gestuur waar hy onder die Duitse filosoof Albertus Magnus gestudeer het. Later het hy Magnus na Keulen gevolg. In 1252 begin Thomas om in die Bybel onderrig te gee. Dit het hy in die Saint Jacques klooster in Parys gedoen. In hierdie tyd het hy enkele belangrike kommentare op 'n aantal Ou Testamentiese en Nuwe Testamentiese boeke geskryf. Op bevel van Pous Alexander IV het hy in 1257, saam met die teoloog Bonaventura, die graad van magister in die teologie aan die Universiteit van Parys verwerf.
Nadat Thomas uit Parys vertrek het, bly hy van 1259 tot 1265 in die pouslike hof in Anagni, 'n klein Italiaanse stad. In 1265 vertrek hy na die klooster by die Santa Sabina in Rome, en het voortgegaan om sy reis in 1267 na Viterbo aan te pak. In hierdie Italiaanse stad, waar verskeie pouse gewoon het, woon Thomas aan die pouslike hof.
Van 1269 tot 1272 bly hy weereens in Parys. In hierdie tydperk het hy baie besprekings met ander geleerdes en filosowe oor die Aristotelianisme en die wees van orde in die kloosters. Van 1272 tot 1273 bly Thomas weer in Italië. Daar het hy aan die Universiteit van Napels gedoseer. Teen die einde van sy lewe het hy 'n visioen gehad, waardeur hy alles wat hy tot op die punt geskryf het as nutteloos beskou het. Sedertdien het hy opgehou om te skryf. Dit verduidelik waarom sy magistrale werk Summa Theologica vandag onvoltooid is.
Vroeg in 1274 vertrek hy uit Napels na die konsilie in Lyon, maar sterf oppad daarheen in die Cisterciënser-abdy van Fossanova, tussen Napels en Rome.. In 1277 veroordeel die biskop van Parys enkele van sy stellings, maar hierdie veroordeling is later herroep toe pous Johannes XXII hom in 1323 as ’n heilige verklaar. In 1567 benoem pous Pius V, wat self 'n Dominikaan was, hom tot kerkleraar.
Jeug en die keuse vir die Dominikane duimnael|Die kasteel van Monte San Giovanni Campano, waar Thomas se broers hom aangehou het Thomas is omstreeks 1225 in die familiekasteel van Roccasecca naby Aquino gebore, in 'n gebied wat toe deel van die koninkryk Sisilië was. Sy vader, Landulf van Aquino, was 'n ridder in die diens van keiser Frederik II, en sy moeder, Theodora, het uit 'n Napolitaanse familie gekom; sy vader was van Lombardiese en sy moeder van Normandiese afkoms. Thomas was die jongste van nege kinders. Terwyl al sy broers 'n militêre loopbaan gevolg het, was die bedoeling dat hy sy oom Sinibald as abt van Monte Cassino sou opvolg – die gewone loopbaan vir 'n jonger seun van die Suid-Italiaanse adel.
Op vyfjarige ouderdom het Thomas sy skoolopleiding by die abdy van Monte Cassino begin. Nadat die konflik tussen Frederik II en die pous in 1239 tot in die abdy oorgespoel het, is hy na die studium generale in Napels gestuur – vandag die Universiteit van Napels Federico II. Daar het hy waarskynlik die eerste keer met die werk van Aristoteles, Averroes en Maimonides te doen gekry, en het hy ook onder die invloed van 'n Dominikaanse prediker, Johannes van St. Julianus, gekom.
Op negentien het Thomas besluit om by die Dominikaanse Orde aan te sluit, wat sy familie hoogs ontstel het. Om sy moeder se inmenging te voorkom, het die Dominikane beplan om hom na Rome en van daar na Parys te stuur, maar sy broers het hom op reis gevang en na die familiekasteel teruggebring. Hy is bykans 'n jaar lank in die kasteel van Monte San Giovanni en op Roccasecca aangehou in 'n poging om hom van sy besluit af te bring; hy het die tyd deurgebring deur sy susters te onderrig en met die orde in verbinding te bly. Volgens die oorlewering het twee van sy broers selfs 'n prostituut gehuur om hom te verlei, maar hy het haar met 'n brandende hout weggejaag. Teen 1244 het sy moeder ingesien dat haar pogings misluk het en het sy gereël dat hy in die nag deur 'n venster ontsnap – vir haar minder skadelik vir die familie se eer as 'n openlike toegewing.
Studie en die twee Parysse regentskappe duimnael|links|180px|Die triomf van die heilige Thomas van Aquino deur Benozzo Gozzoli (1471), met Aristoteles en Plato weerskante van hom In Parys en later in Keulen was Albertus Magnus Thomas se leermeester. Omdat Thomas stil was en min gepraat het, het party van sy medestudente gemeen dat hy stadig van begrip is, waarop Albertus na oorlewering gesê het: "Julle noem hom die stom os, maar sy leer sal eendag so 'n gebulk gee dat dit oor die hele wêreld gehoor sal word." In Keulen het Thomas as leerlingprofessor oor die boeke van die Ou Testament klasgegee en kommentare op Jesaja, Jeremia en Klaagliedere geskryf.
In 1252 het hy na Parys teruggegaan om vir die magistergraad in die teologie te studeer. As baccalaureus Sententiarum het hy sy laaste drie studiejare aan 'n kommentaar op Petrus Lombardus se Sententiae gewy, en in dieselfde tyd het hy vir sy medebroeders De ente et essentia ("Oor die synde en die wese") geskryf. Vanaf 1256 was hy op regstreekse aandrang van pous Alexander IV regentmeester in die teologie in Parys, waar hy tot 1259 gebly het. In dié jare het hy die Quaestiones disputatae de veritate, die Quaestiones quodlibetales en kommentare op Boethius geskryf, en aan die einde van sy regentskap met die Summa contra Gentiles begin. Hy en Bonaventura het albei in dié tyd in Parys teologie gedoseer en was persoonlike raadgewers van koning Lodewyk IX, hoewel hulle oor die verhouding tussen geloof en die natuurlike rede verskil het.
Thomas is in 1268 'n tweede keer as regentmeester na Parys gestuur, deels weens die opkoms van die "Averroïsme" of radikale Aristotelisme aan die universiteite. Omdat hy self so sterk op Aristoteles gesteun het, is hy self van Averroïsme verdink, en om sy standpunt te onderskei het hy De unitate intellectus, contra Averroistas geskryf, waarin hy die Averroïsme as onversoenbaar met die Christelike leer bestempel. Op 10 Desember 1270 het die biskop van Parys, Étienne Tempier, dertien Aristoteliese en Averroïstiese stellings as kettery veroordeel. Thomas het hom veral geërger aan Siger van Brabant, wat Averroïstiese uitlegte van Aristoteles aan Parysse studente geleer het. Geskille met invloedryke Franciskane het dié tweede regentskap veel moeiliker as die eerste gemaak; in dieselfde jare het hy die tweede deel van die Summa voltooi en De virtutibus en De aeternitate mundi geskryf.
Italië, die Summa en die laaste jare Ná sy eerste regentskap het Thomas in 1259 na Italië teruggekeer. In 1261 is hy na Orvieto geroep, waar hy die Summa contra Gentiles voltooi het, die Catena aurea ("Die goue ketting", 'n kommentaar op die evangelies uit die kerkvaders) saamgestel het en vir pous Urbanus IV die liturgie vir die nuwe fees van Corpus Christi geskryf het. Verskeie van die gesange wat hy daarvoor gemaak het, word vandag nog gesing, onder meer die Pange lingua – waarvan die laaste twee verse as die Tantum ergo bekend staan – en die Panis angelicus.
In 1265 het pous Clemens IV hom na Rome geroep as pouslike teoloog, en die Dominikane het hom opdrag gegee om by die klooster van Santa Sabina te doseer. Die studium daar was 'n eksperiment: die orde se eerste studium provinciale, 'n tussenskool tussen die kloosterskool en die studium generale, waar Thomas die volle omvang van die filosofie – sowel morele as natuurfilosofie – onderrig het. Dit was hier dat hy sy bekendste werk, die Summa Theologiae, begin het, wat hy uitdruklik vir beginners bedoel het: soos hy in die voorwoord skryf, behoort 'n leraar van die Katolieke waarheid nie net die gevorderdes te onderrig nie, maar ook die beginners.
In 1272 het Thomas van die Universiteit van Parys afskeid geneem toe sy eie provinsie hom gevra het om 'n studium generale te stig waar hy wou; hy het Napels gekies en daar aan die derde deel van die Summa gewerk. In die vastyd van 1273 het hy elke dag vir die mense van Napels gepreek – preke oor die Tien Gebooie, die geloofsbelydenis, die Onse Vader en die Wees Gegroet wat baie gewild was.
Filosofie duimnael|Die triomf van die heilige Thomas in die Santa Maria Novella in Florence (1366–1367) Geloof en rede Die grondgedagte van Thomas se werk is dat die geloof en die rede nie met mekaar in stryd is nie, omdat albei van God kom. Die rede kan sekere waarhede oor God uit die skepping self aflei – dat God bestaan, byvoorbeeld – terwyl ander waarhede, soos die Drie-eenheid en die menswording, net deur openbaring bekend kan word. Die genade en die openbaring vul dus die natuur en die rede aan sonder om hulle te weerspreek: die teologie gebruik die filosofie as haar dienares, maar dring nooit teen die rede in nie. Hierdie standpunt het hom in staat gestel om die pas herontdekte werke van Aristoteles – wat hy eenvoudig "die Filosoof" genoem het – in die Christelike denke op te neem, in 'n tyd toe baie kerklikes gevrees het dat die Aristotelisme die geloof sou besmet.
Die vyf weë In die Summa Theologiae gee Thomas vyf weë (quinque viae) waarlangs die rede tot die bestaan van God kan kom: die argument uit die beweging, wat by 'n eerste beweger uitkom; die argument uit die reeks werkende oorsake, wat 'n eerste oorsaak vereis; die argument uit die moontlike en die noodwendige, wat 'n noodwendige wese vereis; die argument uit die grade van volmaaktheid; en die argument uit die doelgerigtheid in die natuur. Nie een van dié weë is vir hom 'n bewys van die Christelike God as sodanig nie: hulle wys net dat daar 'n eerste beginsel moet wees, wat die geloof dan as God bely.
Wese en bestaan Thomas se metafisika bou op Aristoteles se onderskeidings tussen stof en vorm en tussen moontlikheid en werklikheid, maar voeg 'n eie onderskeiding by: dié tussen die wese (essentia) van 'n ding en die bestaan (esse) daarvan. By elke geskape ding is die wese iets anders as die bestaan – 'n mens sou kon bestaan of nie – en die bestaan word aan hom gegee. Slegs by God val wese en bestaan saam: God is sy bestaan, en daarom kan van God niks gesê word soos van 'n ding onder ander dinge nie. Van God word daarom volgens Thomas nie letterlik of blote figuurlik gepraat nie, maar deur analogie: woorde soos "goed" en "wys" geld vir God op 'n manier wat met hulle gebruik vir skepsels ooreenkom sonder om daarmee identies te wees.
Vir die mens hou dit ook 'n antropologie in: die mens is nie 'n siel wat 'n liggaam gebruik nie, maar 'n eenheid van liggaam en siel, waar die siel die vorm van die liggaam is. Die verstand ken die algemene deur die sintuiglike beeld van die besondere; niks kom in die verstand wat nie eers deur die sintuie gegaan het nie.
Etiek en die natuurreg Thomas se etiek is 'n deugde-etiek wat op die doel van die mens gerig is: die hoogste geluk (beatitudo) wat uiteindelik in die aanskoue van God bestaan. Naas die vier kardinale deugde – wysheid, geregtigheid, matigheid en moed – wat die mens deur gewoonte kan verwerf, stel hy die drie teologiese deugde van geloof, hoop en liefde, wat God gee.