Die Portugese nasionale rugbyspan (Portugees: Seleção Portuguesa de Rugby Union) is die nasionale rugbyspan wat Portugal in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Dié span se bynaam is Os Lobos (“die wolwe”), ontleen aan die Iberiese wolf. Rugby word in Portugal geadministreer deur die Portugese Rugbyfederasie (Federação Portuguesa de Rugby, FPR) wat in 1926 gestig is. Portugal word deur Wêreldrugby as ’n vlak twee-span erken. Daarmee behoort Portugal tot die beste Europese rugbyspanne naas die Sesnasies. Die Portugese rugbyspan is tans (Maart 2026) 14de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.
Portugal het in 1935 sy eerste toetswedstryd teen Spanje gespeel. Portugal het tot dusver vir twee rugbywêreldbekertoernooie gekwalifiseer en in 2023 met die vierde plek in hul groep hul beste prestasie behaal. Hulle het tydens die Europese Rugbykampioenskap twee titels ingepalm, twee keer as naaswenner en vier keer in die derde plek geëindig. Portugal speel tradisioneel in rooi truie met wit broeke en rooi sokkies.
Beheerliggaam
Die beheerliggaam vir rugby in Portugal is die Portugese Rugbyfederasie (Federação Portuguesa de Rugby, FPR). Die FPR is in 1926 gestig en het in 1988 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou Wêreldrugby) geword. Daarbenewens was die Portugese Rugbyfederasie in 1934 ’n stigterslid van die Fédération internationale de rugby amateur (FIRA; nou Rugby Europa, RE).
Die hoogste rugbyliga in Portugal is die Campeonato Português de Rugby, waaraan twaalf spanne deelneem. Weens die beter finansiële moontlikhede verkies baie spelers egter ’n loopbaan op professionele vlak by ’n klub in Frankryk of ’n ander Wes-Europese land. In Portugal draf aktiewe nasionale spelers meestal uit vir die professionele span Lusitanos XV wat sedert 2021 aan die Rugby Europa Superbeker deelneem. Naas die amptelike nasionale span roep die FPR ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Portugal oor ’n o/20-nasionale span wat aan die Europese en Wêreldrugby o/20-kampioenskap deelneem. Die Portugal Sevens is die Portugese sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en die Olimpiese Somerspele deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.
Geskiedenis Invoer en stadige vestiging van rugby Aan die begin van die 20ste eeu het Britse handelaars rugby na Portugal gebring en verskeie spanne is gestig. Op 11 Desember 1903 is in Cruz Quebrada, ’n voorstad van die hoofstad Lissabon, die eerste gedokumenteerde rugbywedstryd gespeel. Daar het twee spanne ontmoet, wie se spelers uitsluitlik bestaan het uit Britte wat om beroepsredes in die hoofstad was. Dié sportsoort kon aanvanklik egter nie vestig nie. Redes was die ekonomiese en sosiale probleme ná die stigting van die Eerste Portugese Republiek, die Eerste Wêreldoorlog en veral die oorheersing van sokker. Eers van 1922 af kon gereelde wedstryde met inheemse spelers gereël word. Naas die Britte was dit nou veral Franse wat ’n leidende rol in die verspreiding van rugby gespeel het. Sedertdien is die Portugese rugbykultuur sterk deur die Franse invloed gekenmerk, soos blyk uit rugbyterme soos ensaio vir ’n drie (afgelei van die Franse essai).
Rugby se elite-karakter het dit bemoeilik om die sport gewild te maak, waarvolgens dit dikwels moeilik was om genoeg spelers, ondersteuners of selfs skeidsregters te kry. Daarbenewens is rugby in Portugal sedert die eerste jare ’n tipiese universiteitsport en die leidende klubs is in die universiteitstede Lissabon, Porto en Coimbra gesetel. Buitendien was die toegang op die min universiteite vir ’n lang tyd beperk, waarvolgens rugby in die wye publiek min ondersteuning geniet het. Tydens die outoritêr-diktatoriese Estado Novo is rugby selfs deur die elite nie eenparig aanvaar nie, in teenstelling met die fascistiese Italië. Byvoorbeeld het die skrywer Henrique Galvão rugby as “onversoenbaar met die Portugese ras” bestempel, aangesien hulle “versuim om die kalmte en lojaliteit te handhaaf wat nodig is om te keer dat ’n rugbywedstryd in ’n reeks bokswedstryde ontaard”.
Ondanks al die moeilikhede is in 1926 die rugbybeheerliggaam Portugese Rugbyfederasie (Federação Portuguesa de Rugby, FPR) gestig, wat een jaar later die eerste kampioenskap gereël het. In 1934 was die FPR een van die stigterslede van die vastelandse beheerliggaam Fédération internationale de rugby amateur (FIRA; nou Rugby Europa, RE) wat onder Franse leiding as mededinger tot die destydse eksklusiewe, Angel-Saksies oorheersde Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou Wêreldrugby) gestig is. Nogtans was internasionale ontmoetings skaars. Op 13 April 1935 het die tot op hede aanhoudende mededinging met die buurland Spanje met ’n 5–6-tuisnederlaag in Lissabon afgeskop; vir Portugal was dit die eerste toetswedstryd ooit. Een jaar later het die eerste wegwedstryd in Madrid gevolg, wat ook verloor is. Weens ’n gebrek aan belangstelling is die volgende toetswedstryd eers in 1954 gespeel, gevolg deur ’n onderbreking van nog tien jaar.
Gereelde internasionale kontak duimnael|Die Portugese nasionale span in 1966 Eers van die middel-1960’s af was daar gereelde internasionale wedstryde, toe Portugal aan die FIRA-nasiesbeker 1965/66 se tweede afdeling en sodoende vir die eerste keer aan die Europese Nasiesbeker deelgeneem het. Tydens dié toernooi het hulle op 27 Maart 1966 in Madrid vir die eerste keer Spanje verslaan. Vier weke later het die Portugese met ’n gelykop teen België hul promosie na die eerste afdeling verseker. Tydens die FIRA-nasiesbeker 1966/67 het die Portugese al hul drie wedstryde teen Italië, Roemenië en die Franse reserwespan verloor, waarmee hulle weer gerelegeer is. Een jaar later, in die FIRA-nasiesbeker 1967/68 se tweede afdeling, het hulle ’n oorwinning oor België aangeteken en in ’n gelykop teen Marokko gespeel. Ook in die volgende twee jaar het Portugal die gewenste promosie gemis, met Nederland wat ook by die vorige teenstanders aangesluit het. Tydens die FIRA-nasiesbeker 1972/73 het hulle die promosie naelskraap misgeloop, toe die Portugese in die eerste rondte Italië geklop en teen Joego-Slawië gelykop gespeel het, maar in die eindstryd teen Pole vasgeval het. Ná twee nederlae teen Italië en Duitsland aan die begin van die FIRA-beker 1973/74 het die Portugese nasionale span as gevolg van die Angelierrewolusie op 25 April 1974 homself uit die toernooi onttrek.
Met uitsondering van ’n vriendskaplike wedstryd teen Switserland in Maart 1979 is die internasionale speelprogram tot in Februarie 1981 stopgesit. Tydens die FIRA-beker 1980/81 se derde afdeling het Portugal teen Switserland, België, Denemarke en Swede onoorwonne gebly. Die volgende paar jaar is gekenmerk deur ’n geleidelike verbetering in die tweede afdeling. Van Mei 1983 tot Oktober 1985 het die Portugese in agt van nege wedstryde onoorwonne gebly. Tydens die FIRA-beker 1983/84 het hulle hul promosie na die eerste afdeling slegs misgeloop weens ’n gelykop teen Spanje, wat aan die einde ’n beter punteverskil gehad het. Hul promosie het een jaar later gekom tydens die FIRA-beker 1984/85, toe hulle Tsjeggo-Slowakye, Pole en Marokko kon klop. Die FIRA-beker 1985–1987 se eerste afdeling was toe te uitdagend vir die Portugese, aangesien hulle al die tien wedstryde teen die Franse reserwespan, die Sowjetunie, Roemenië, Italië en Tunisië verloor het. Soos verwag is die span in 1987 deur die IRVR nie vir die eerste wêreldbekertoernooi genooi nie. Die Portugese beheerliggaam het egter een jaar later ’n volle lid van die IRVR geword.
Tydens die FIRA-beker 1987–1989 se tweede afdeling het Portugal in die tweede plek geëindig. Aansluitend het die span in Oktober 1989 deelgeneem aan die Rugbywêreldbeker 1991-kwalifisering, waartydens hulle Tsjeggo-Slowakye geklop het en deur Nederland uitgeskakel is. Tydens die FIRA-beker 1989/90 se tweede afdeling het die span in Groep A die eerste plek gehaal, in die eindstryd in Sevilla het hulle egter teen Spanje (die eerste-plek-span in Groep B) met 6–29 verloor en sodoende die promosie misgeloop. Weens ’n formaatverandering is die Portugese regstreeks na die FIRA-beker 1990–1992 se uitgebreide eerste afdeling gepromoveer, maar hulle het die eindrondte misgeloop. Tydens die FIRA-beker 1992–1994 is hulle in die tweede rondte uitgeskakel. Enkele wedstryde het gelyktydig as tweede rondte van die Rugbywêreldbeker 1995-kwalifisering gedien. Saam met die eerste geplaaste Spanjaarde het die Portugese deurgedring na die derde rondte, waar hulle teen beide Wallis en Spanje verloor het. Die volgende Europese Kampioenskap het oor ’n tydperk van twee en ’n half jaar gestrek. Hier het die Portugese in 1994/95 met hul tweede plek in die eerste rondte se Groep B gekwalifiseer vir die tweede rondte wat in 1995/96 beslis is. Daar het hulle met ’n gebalanseerde rekord van twee oorwinnings en nederlae elk in die derde plek geëindig.
Op pad na die eerste Europese titel Die jare van 1997 tot 1999 was ’n tyd van veranderinge in Europese rugby, aangesien FIRA homself onder die IRVR as vastelandse beheerliggaam geskik en gelyktydig die nie-Europese lede ontslaan het. Buitendien het met Frankryk en Italië die twee sterkste spanne nie meer aan die Europese kampioenskappe deelgeneem nie. Om dié redes is ander toernooie beslis, wat nie as vastelandse kampioenskappe geag is nie. In die FIRA-toernooi 1996/97 se eerste rondte het Portugal Nederland en Tunisië verslaan, in die tweede rondte ook Georgië. Die eindstryd om die toernooititel teen Spanje het in ’n 18–25-nederlaag geëindig. Met sy deelname aan die eindstryd kon Portugal die Rugbywêreldbeker 1999-kwalifisering se eerste rondte oorspring. Die tweede rondte het Portugal weer in die tweede plek ná Spanje afgesluit en daarmee die derde rondte gehaal, wat in November 1998 op Murrayfield-stadion in Edinburg beslis is. Daar het hulle teen Skotland met 11–85 en teen Spanje met 17–21 verloor. Beide Skotland en Spanje het vir die rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer, terwyl die Portugese in die aansluitende uitspeelwedstryd teen Uruguay om een van die twee oorblywende plekke moes speel. Die wegwedstryd op 13 Maart 1999 in Montevideo is met 6–49 verloor en die tuiswedstryd op 3 April in Lissabon met 24–33, waardeur Uruguay met ’n algehele telling van 79–33 geseëvier het. Ná afsluiting van die Europese rugby se herstrukturering het die Portugese in die Europese Nasiesbeker 1999/2000 se eerste afdeling gespeel, waar hulle in die laaste plek geëindig het. Hulle is net nie gerelegeer nie omdat die beter geplaaste Marokko na die Afrikabeker moes oorskakel.
In September 2001 het Tomaz Morais as hoofafrigter oorgeneem. Tydens sy negejarige termyn het hy daarin geslaag om die nasionale span se speelkwaliteit aansienlik te verbeter en die Portugese rugby na ’n “goue tydperk” te neem. Aan die een kant het hy staat gemaak op besonder talentvolle sleutelspelers soos die broers Gonçalo en Vasco Uva of António Aguilar. Aan die ander kant is hulle ook dikwels ingespan in die nasionale sewesrugbyspan wat ook deur hom afgerig is en groot prestasies behaal het. Aangesien ’n redelik klein groep baie saamgespeel het, het oor die jare heen ’n takties baie goed ingeoefende span ontwikkel. Tydens die Europese Nasiesbeker 2001/02 het Portugal die vierde plek beklee, wat egter genoeg was om die Rugbywêreldbeker 2003-kwalifisering se derde rondte te haal. Dit is vroeg in 2002 beslis en was baie gebalanseerd, aangesien al drie deelnemers een oorwinning en nederlaag elk aangeteken het: Terwyl Spanje met ’n algehele telling van 49–48 die vierde rondte gehaal het, is Portugal (met 60–60) en Pole (met 53–54) naelskraap uitgeskakel.