duimnael|Die skilder van Ndebele-huise staan bekend vir die gebruik van geometriese patrone en helder kleurkombinasies. Die skilder van Ndebele-huise is 'n vorm van Afrika-kuns wat deur die Suidelike Ndebele-mense van Suid-Afrika en die Noordelike Ndebele-mense in Matobo, Zimbabwe, beoefen word. Dit word hoofsaaklik deur Ndebele-vroue beoefen.
Geskiedenis Die kuns wat in die tradisionele nedersettings van die Ndebele-mense aangetref word, dateer uit 'n tydperk van duisend jaar gelede; dit word weerspieël in die rotskuns in die Matopos-gebied wat aan die Khoisan toegeskryf word. In 2016 het die Amerikaanse Ambassadeur se Fonds vir Kulturele Bewaring (AFCP) 'n toekenning gemaak om die Ndebele se tradisionele kuns van hutskildering en -versiering te dokumenteer. Dit is gedoen omdat dit belangrik is om hierdie vaardighede en kennis van die een geslag na die volgende oor te dra. duimnael|Ndebele-vroue wat voor 'n geverfde rondawel staan. Die Ndzundza Ndebele-mense van Suid-Afrika het in die 18de eeu hul eie tradisie en styl van huisskilderkuns ontwikkel. Tot laat in die 19de eeu was die Ndebele bekend as krygers en groot grondeienaars. In die herfs van 1883 het hulle in oorlog gewikkel geraak met die naburige Boere. Die nederlaag in die oorlog het gelei tot 'n swaar bestaan en wrede strawwe vir die Ndebele. Gedurende hierdie moeilike tye het die lydende mense ekspressiewe simbole geskep om uiting te gee aan hul smart. Hierdie simbole het die grondslag gevorm vir hierdie Afrika-kunsstyl.
Die Ndebele-stam het oorspronklik, in die vroeë 18de eeu, in grashutte gewoon. Hulle het in die middel van die 18de eeu begin om huise met moddermure te gebruik, en dit is toe dat hierdie simbole op hul huise en mure begin verskyn het. Hierdie veelseggende simbole is gebruik vir kommunikasie tussen subgroepe van die Ndebele-volk. Dit het hul voortbestaan en kulturele weerstand teen hul omstandighede gesimboliseer. Die Boere het nie die betekenis daarvan verstaan nie en dit as onskadelike kulturele kuns beskou; gevolglik is dit toegelaat om voort te gaan. Hierdie muurskilderye, wat deur die vroue geskep is, het gedien as 'n geheime kode vir hul eie mense – 'n kode wat vir enigiemand anders as die Ndebele onherkenbaar was. duimnael|Die Ndebele-kunstenaar Esther Mahlangu wat op 'n muur skilder. Die lewendige simbole en uitdrukkings bring boodskappe oor soos persoonlike gebede, selfidentifikasie, waardes, emosies en die huwelik. Soms was die manlike inisiasierite, bekend as UkuWela ("Die Oorgang"), 'n rede om die huis oor te verf, al is die ritueel self nie direk uitgebeeld nie. Een aspek van die lewe wat nooit deur middel van hierdie muurskilderye uitgebeeld of oorgedra is nie, is godsdienstige of heilige temas. Rituele en godsdiens het nooit deel uitgemaak van die Ndebele se huisskilderkuns nie. Ndebele-vroue is tradisioneel die bewaarders en hoofskeppers van hierdie muurkuns. Die tradisie en styl van huisskildering word deur moeders van geslag tot geslag binne die familie oorgedra. 'n Goed geskilderde huis getuig daarvan dat die vrou van die huis 'n goeie eggenoot en moeder is. Sy is verantwoordelik vir die skilder van die buitehekke, die voor- en symure, en gewoonlik ook die binnekant van die huis. Een aspek wat sedert die ontstaan van hierdie kuns tot vandag toe verander het, is die style wat gebruik word. duimnael|Middelburg (SA) – gerekonstrueerde Ndebele-dorpie Aanvanklik was die simbole en patrone dikwels gebaseer op die Ndebele se kraalwerk. Die patrone het uit verskillende skakerings bestaan en is met die vroue se vingers geskilder. Die oorspronklike verf wat op die huis gebruik is, was 'n kalkwitkalkmengsel. Die kleure wat bygevoeg is, was hoofsaaklik natuurlike pigmente, soos bruin, swart en ander skakerings. Die meeste patrone het bestaan uit V-vorms en eenvoudige driehoeke wat teen 'n agtergrond van 'n groot kleurvlak aangebring is. Die patrone, aardse kleure, rigtings en groottes was belangriker as die helder, opvallende kleure wat vandag gebruik word.
Kleure Met verloop van tyd het die kleure en vorms 'n sleutelaspek van die algehele ontwerp geword. Teen die laat 1960's was die nuwe styl duidelik sigbaar. Wat voorheen 'n skepping was wat met die vingers geverf is, is nou geskep deur bondels takkies met vere as kwaste te gebruik. Die mure is steeds oorspronklik witgekalk, maar die buitelyne en kleure het aansienlik verander. Die patrone en simbole word vandag gekenmerk deur 'n ryk swart buitelyn en helder kleure aan die binnekant. Daar is vyf hoofkleure wat gebruik word: rooi en donkerrooi, geel tot goud, hemelblou, groen en soms pienk. Die kleure verleen 'n versterkte simboliese betekenis aan die Ndebele-kultuur. Dit kan dui op die status of mag van die huiseienaars, dien as 'n gebed, 'n huwelik in die huis aankondig, of 'n huidige protes verteenwoordig. Die skilderye dra 'n abstrakte betekenis oor. Dit is die mees direkte manier om hul uitdrukking aan mense buite hul onmiddellike familie oor te dra en die moeder se talent en smaak ten toon te stel. Wit word altyd as agtergrondkleur gebruik, omdat dit die helder patrone laat uitstaan.
Patrone Die pienk patrone is een van die belangrikste aspekte van hul kommunikasie deur middel van skilderkuns. Dit word gewoonlik deur die hele ontwerp herhaal, met slegs geringe variasies en verskillende kleurkeuses. Die geometriese patrone en vorms word eers met swart buitelyne geteken en later met kleur ingevul. Die patrone word op die mure gegroepeer volgens hul basiese ontwerpstruktuur. Dit is 'n uitdagende taak om die regte gereedskap te skep wat beide akkuraatheid en vryheid moontlik maak. Die gereedskap mag nie die skilder beperk in die skep van haar kuns nie. Daar is gereedskap nodig vir groot geometriese vorms in soliede kleure, sowel as klein kwaste vir baie klein areas, buitelyne en besonderhede. Vooruitgang in gereedskap het vinniger en meer komplekse ontwerpe in Ndebele-huise moontlik gemaak.
Hierdie huise, wat met die eerste oogopslag eenvoudig lyk, verteenwoordig 'n komplekse stelsel van tradisie en kreatiwiteit. Hierdie skildertradisie word vandag steeds voortgesit. Soos elke geslag dit oordra, ontstaan daar geleidelik klein veranderinge. Dit is hul manier van kommunikasie en uitdrukking deur middel van hul huis. Die vroue werk lank en hard om hierdie mure te voltooi, en hul talent en uitdrukkingsvermoë trek die aandag van die breër gemeenskap.
Sien ook Esther Mahlangu
Verwysings
Kategorie:Ndebeles Kategorie:Kuns van Suid-Afrika