Ernst Frederick Kotzé (gebore 11 April 1948) is ’n Suid-Afrikaanse taalkundige, leksikograaf, akademikus en vertaler. Hy is emeritus professor in Afrikaanse taalkunde en toegepaste taalstudies aan die Nelson Mandela-universiteit in Gqeberha en was voorheen ’n navorsingsgenoot en dosent in forensiese linguistiek aan die Noordwes-Universiteit.
Kotzé se navorsing sluit sosiolinguistiek, leksikografie, taalbeplanning en -beleid, historiese taalkunde, vertaalkunde en forensiese linguistiek in. Hy het ’n besondere bydrae tot die standaardisering van Afrikaans, die ontwikkeling van meertalige woordeboeke en die taalkundige versorging van die 2020-vertaling van die Bybel in Afrikaans gelewer.
Vroeë lewe en opleiding Kotzé is in 1948 op Franschhoek gebore en het aan die Hoërskool Franschhoek gematrikuleer. Hy het deeltyds aan die Universiteit van Kaapstad studeer en in 1972 ’n BA-graad in tale behaal, gevolg deur ’n honneursgraad in Afrikaans en Nederlands in 1974. Aan die Universiteit van die Witwatersrand het hy in 1977 ’n meestersgraad in Afrikaans, met vergelykende taalwetenskap as studierigting, en in 1983 ’n doktorsgraad in sosiolinguistiek verwerf.
Sy magisterstudie het voortgespruit uit ’n landswye sosiolinguistiese ondersoek na taalgebruik in onder meer Soweto, die Kaapse Skiereiland, die destydse Transkei en die Oos-Kaapse grensgebied. Sy doktorale navorsing het op variasiepatrone in Maleierafrikaans gefokus. Hierdie belangstelling het later uitgebrei na die geskiedenis van Kaaps, Arabies-Afrikaans, taalstandaardisering en die verband tussen taal en identiteit.
Akademiese loopbaan Kotzé het aanvanklik as Hansardverslaggewer, komiteeklerk en vertaler by die Suid-Afrikaanse Parlement gewerk. In 1976 het hy ’n akademiese loopbaan aan die Universiteit van die Witwatersrand begin. Hy was daarna verbonde aan die Universiteit van Zoeloeland, waar hy tot professor bevorder en as departementshoof van Afrikaans en later Linguistiek aangestel is.
In 1995 het hy hoof van die Departement Afrikaans en Nederlands aan die destydse Universiteit van Port Elizabeth geword. Hy het ook as waarnemende dekaan, programleier en adjunkdirekteur binne die universiteit se taal- en geesteswetenskapstrukture gedien. Ná die totstandkoming van die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit in 2005 was hy hoof van die Departement Toegepaste Taalstudies. Hy het in Januarie 2008 uit ’n voltydse pos getree en is daarna as emeritus professor aangestel. Die Nelson Mandela-universiteit lys hom steeds as emeritus professor in toegepaste taalstudies.
Kotzé was ook ’n besoekende professor aan die Tokiose Universiteit vir Buitelandse Studies in 2000 en aan die Universiteit van Kioto van 2008 tot 2009. As ontvanger van ’n Alexander von Humboldt-navorsingstoekenning het hy navorsing in Duitsland onderneem. Hy het verder as besoekende dosent of spreker by universiteite in onder meer België, Duitsland, Nederland en Japan opgetree.
Navorsing en publikasies Kotzé het oor ’n wye verskeidenheid taalwetenskaplike onderwerpe gepubliseer. Dit sluit in taalvariasie en taalverandering in Afrikaans, die verhouding tussen taal en etnisiteit, meertalige onderwysbeleid, taalhandhawing onder Suid-Afrikaanse emigrante, geregtolking en outeursidentifikasie deur middel van forensiese linguistiek.
Hy word beskou as een van die baanbrekers van forensiese linguistiek in Suid-Afrika. Sy werk op dié gebied sluit die gebruik van taalpatrone vir outeursidentifikasie en die ontleding van taalkundige getuienis in laster- en handelsmisdaadsake in.
Kotzé het ook ’n belangrike bydrae tot die leksikografie gelewer. Hy en Patrick Wela het die Afrikaans–Zoeloe-woordeboek met Engelse vertalings saamgestel. In samewerking met Takashi Sakurai en ander medewerkers het hy vervolgens ’n kernwoordeskat, grammatika en woordeboek vir Afrikaans en Japannees ontwikkel. Die omvattende Afrikaans-Japannese woordeboek, waarin Japannees in sowel Japannese skrif as geromaniseerde vorm aangebied word, is deur die Instituut vir die Tale en Kulture van Asië en Afrika aan die Tokiose Universiteit vir Buitelandse Studies uitgegee.
Teen 2025 het hy volgens ’n biografiese profiel 44 boeke en boekbydraes, 56 vaktydskrifartikels en 41 bydraes tot kongresverhandelinge in Afrikaans, Engels, Duits, Frans en Japannees gepubliseer.
Afrikaanse taalstandaardisering Kotzé was van 1992 tot 2012 lid van die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Hy was van 2003 tot 2012 voorsitter daarvan. In dié hoedanigheid was hy betrokke by die hersiening van die Afrikaanse woordelys en spelreëls en by debatte oor die standaardisering en herstandaardisering van Afrikaans.
Hy was ook voorsitter van die tegniese standaardiseringskomitee van die Nasionale Taalliggaam vir Afrikaans en het op die Oos-Kaapse Provinsiale Taalraad en die destydse Nasionale Pleknamekomitee gedien. Sy beskouing van standaardisering beklemtoon dat Standaardafrikaans nie staties is nie, maar voortdurend beïnvloed word deur die historiese en hedendaagse variëteite van die taal.
Bybelvertaling In 2006 het die Bybelgenootskap van Suid-Afrika Kotzé gevra om leiding te neem by die Taalkundige Adviespaneel vir die nuwe Afrikaanse Bybelvertaling. Hy was voorsitter van die Taalkundige Adviespaneel en die kleiner Taalkundige Advieskomitee en het gehelp om ’n huisstylgids vir die projek op te stel. Hy was ook betrokke by die keuring van taalpraktisyns, die beoordeling van proefvertalings en die finale taalkundige redigering van die Ou en Nuwe Testament.
Die vertaling is in 2020 as Die Bybel: 2020-vertaling. gepubliseer. Kotzé het die vertaalproses later as ’n besondere taalkundige onderneming beskryf waarin hedendaagse Afrikaans met die historiese, kulturele en stilistiese eienskappe van die brontekste versoen moes word.
Toekennings en erkenning Kotzé het verskeie akademiese en taalverwante toekennings ontvang, waaronder:
die Alexander von Humboldt-navorsingstoekenning vir navorsing in Duitsland (1988–1989); die C.J. Langenhovenprys vir Taalwetenskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir leksikografie (2003); ATKV-toekennings vir sy bydrae tot leksikografie (2006); die Belgiese Marnixring-erepenning vir sy internasionale bydrae tot die ontwikkeling van Nederlands en Afrikaans; die C.L. Engelbrechtprys vir taalkundige navorsing (2009); en ’n Besondere Erepenning van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns vir sy bydrae tot Afrikaans as wetenskaps- en standaardtaal (2018).
Met die toekenning van die Besondere Erepenning is hy onder meer vereer vir sy werk aan die Afrikaans-Japannese woordeboek, sy jarelange diens in die Taalkommissie, sy baanbrekerswerk in forensiese linguistiek en sy betrokkenheid by die nuwe Bybelvertaling.
Uitgesoekte publikasies Kotzé, Ernst F. en Patrick Wela. Afrikaans–Zoeloe-woordeboek met Engelse vertalings. Kaapstad: Tafelberg, 1991. Kotzé, Ernst F. en Takashi Sakurai. Afrikaans-Japannese woordeboek met Engelse vertalings. Tokio: Instituut vir die Tale en Kulture van Asië en Afrika, 2001. Taalkommissie. Afrikaanse woordelys en spelreëls, 9de uitgawe. Kaapstad: Pharos, 2002. Kotzé, Ernst F. “The vangnet van die woord: Forensies-linguistiese getuienis in ’n lastersaak”. Southern African Linguistics and Applied Language Studies, 25(3), 2007. Kotzé, Ernst F. “Author identification from opposing perspectives in forensic linguistics”. Southern African Linguistics and Applied Language Studies, 28(2), 2010. Kotzé, Ernst F. “Demokratisering en standaardisering – teenstrydige doelwitte vir inheemse tale?” Tydskrif vir Geesteswetenskappe, 51(4), 2011. Kotzé, Ernst F. “Afrikaans as besitting, en die vraagstuk van herstandaardisering”. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, 54(4), 2014. Kotzé, Ernst F. “Die historiese dinamika van Kaaps – toe en nou”. In Frank Hendricks en Charlyn Dyers (reds.), Kaaps in fokus, 2016.
Verwysings
Eksterne skakels Profiel by die Nelson Mandela-universiteit Ernst Kotzé se skrywersblad op LitNet Profiel by die Wêreld- Ekonomiese Forum
Kategorie:Suid-Afrikaanse taalkundiges Kategorie:Suid-Afrikaanse akademici Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers Kategorie:Leksikografie Kategorie:Afrikaans Kategorie:Forensiese linguistiek Kategorie:Alumni van die Universiteit Kaapstad Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Witwatersrand Kategorie:Geboortes in 1948 Kategorie:Lewende mense