duimnael|regs|'n Viool en strykstok in hul kassie
Die viool is 'n snaarinstrument met vier snare wat hoofsaaklik met 'n strykstok bespeel word. Dit is die kleinste en dus hoogste (sopraan-) instrument wat algemeen in die vioolfamilie gebruik word, wat ook die altviool, die tjello en die kontrabas insluit. Kleiner vioolagtige instrumente soos die violino piccolo en die pochette bestaan, maar word feitlik nie meer gebruik nie. Die vier snare (soms vyf) word gewoonlik in reine kwinte op die note g, d1, a1 en e2 gestem. Die klank word voortgebring deur die snare met die hare van 'n strykstok in trilling te bring () of deur dit met die vingers te tokkel (); in besondere gevalle word die snare ook met die houtstok van die strykstok () of met die strykstokhare geslaan (). Die hol houtklankkas dien om die geluid van die trillende snare te versterk. Die viool word deurgaans bespeel deur die instrument tussen ken en skouer te klem en met die vingers van die linkerhand die snare teen die ebbehouttoets vas te druk om sodoende die snaar te verkort en die gewenste toonhoogte weer te gee. Die speler van 'n viool is 'n violis(te). Iemand wat viole bou of herstel, is 'n vioolbouer, en iemand wat strykstokke maak of herstel, 'n strykstokmaker.
Die viool is 'n belangrike instrument in 'n wye verskeidenheid musiekgenres. Dit speel die prominentste rol in die tradisie van die Westerse klassieke musiek, sowel in ensembles (van kamermusiek tot orkeste) as as solo-instrument, en in alle tydperke van die musiekgeskiedenis sedert die ontstaan van die viool is belangrike werke daarvoor geskryf. Die viool is ook belangrik in baie soorte volksmusiek, insluitend countrymusiek en bluegrass, en in jazz. Elektriese viole met soliede lywe en piëso-elektriese opnemers word in sommige vorme van rockmusiek en jazzfusie gebruik, waar die opnemers by versterkers en luidsprekers ingeprop word. Die viool is in baie nie-Westerse musiekkulture opgeneem, insluitend Indiese en Iranse musiek. In Engels word die instrument dikwels fiddle genoem, veral in volksmusiek, maar ook ongeag die soort musiek wat daarop gespeel word.
Die viool het in die 16de eeu in Italië ontstaan, met verdere wysigings in die 18de en 19de eeu wat die instrument 'n kragtiger klank en groter draagvermoë gegee het. In Europa het dit as grondslag gedien vir die ontwikkeling van ander snaarinstrumente wat in die Westerse klassieke musiek gebruik word, soos die altviool. Besoek op 5 September 2015.
Violiste en versamelaars stel veral die historiese instrumente op prys wat van die 16de tot die 18de eeu deur die families Stradivari, Guarneri, Guadagnini en Amati in Brescia en Cremona (Italië) en deur Jacob Stainer in Oostenryk gebou is. Volgens hul reputasie het die kwaliteit van hul klank alle pogings om dit te verklaar of na te maak, weerstaan, hoewel hierdie opvatting betwis word. Groot getalle instrumente kom van minder bekende bouers, en nog groter getalle massavervaardigde kommersiële "handelsviole" uit huisnywerhede in streke soos Sakse, Boheme en Mirecourt. Baie van hierdie handelsinstrumente is destyds deur Sears, Roebuck and Co. en ander massahandelaars verkoop.
Die onderdele van 'n viool word gewoonlik van verskillende soorte hout gemaak. Viole kan met snare van derm, Perlon of ander sintetiese materiaal, of van staal besnaar word.
Etimologie Die woord viool gaan terug op die Italiaanse , 'n verkleinwoord van viola (altviool). Die manlike verkleinvorm violino is sedert die vroeë 16de eeu geattesteer en het uiteindelik in Italiaans die oorhand gekry as benaming vir die instrument; die woord is in die 17de eeu uit Italiaans in Duits ontleen, waar die vroulike vorm Violine gevestig geraak het.Violine. In: Digitales Wörterbuch der deutschen Sprache (DWDS), dwds.de. Die etimologie wat daar aangegee word, is woordeliks dieselfde as die inskrywing in Wolfgang Pfeifer: Etymologisches Wörterbuch des Deutschen. 2de uitgawe. Akademie-Verlag, Berlyn 1993.Violine. In: Jacob Grimm, Wilhelm Grimm: Deutsches Wörterbuch. Band 26, kol. 367-368. Toe vroeë vorme van die viool ongeveer 10 tot 15 jaar na die eerste gedokumenteerde viola da gambas (1495) ontwikkel het, is hulle nog met uiteenlopende terme soos lira, violetta of viola aangedui. In Engels is die woord violin in die 1570's die eerste keer gebruik. Die term viola kom uit Italiaans en Oud-Provensaals viola, wat weer van die Middeleeus-Latynse ('snaarinstrument') afkomstig is, moontlik van Vitula, die Romeinse godin van vreugde, of van die verwante Latynse werkwoord , 'van vreugde uitroep'. Die verwante term viola da gamba ('basviool', 1724) beteken letterlik ''n viola vir die been (om tussen die bene te hou), terwyl die viool die "moderne vorm van die kleiner, Middeleeuse viola da braccio" ('armviool') is.
Die woord vedel is verwant aan Oudnoors , Middelnederlands , Nederlands , Oudhoogduits en Duits ; maar die herkoms bly onduidelik. Te oordeel aan die klank en betekenis, blyk die Middeleeus-Latynse vitula die waarskynlikste oorsprong te wees.Etymologiebank.nl s.v. vedel
Geskiedenis Voorlopers en vroeë getuienisse duimnael|links|Vroeë afbeelding van 'n viool in Ferrara (omstreeks 1508) duimnael|regs|Die koepel van die Madonna dei Miracoli in Saronno, Italië, met engele wat viool, altviool en tjello speel, dateer uit 1535 en is een van die vroegste afbeeldings van die vioolfamilie. duimnael|regs|Moderne rekonstruksie van 'n vroeë viool na Gaudenzio Ferrari
Die vroegste snaarinstrumente is meestal getokkel (byvoorbeeld die Griekse lier). Tweesnarige strykinstrumente, wat regop gespeel en met perdehaar besnaar en gestryk is, het moontlik in die nomadiese ruiterkulture van Sentraal-Asië ontstaan, in vorme wat sterk aan die hedendaagse Mongoolse morin khuur en die Kasakse kobyz herinner. Soortgelyke en afwykende tipes is waarskynlik langs die oos-wes-handelsroetes uit Asië na die Midde-Ooste en die Bisantynse Ryk versprei.Margaret J. Kartomi: On Concepts and Classifications of Musical Instruments. Chicago Studies in Ethnomusicology, University of Chicago Press, 1990.
Die rebec, die vedel en die lira da braccio word algemeen as die voorouers van die viool beskou,The Cambridge Companion to the Cello. hoewel verskeie bronne alternatiewe moontlikhede vir die oorsprong van die viool aanvoer, soos Noord- of Wes-Europa. Die eerste vioolbouers het waarskynlik by verskeie ontwikkelings van die Bisantynse lira geleen, waaronder die vielle (ook bekend as die fidel of viuola) en die lira da braccio.
Omdat geen instrumente uit die ontstaanstyd van die vioolinstrumente behoue gebly het nie, is 'n mens vir daardie tydperk aangewese op afbeeldings in die kuns van Noord-Italië. Die vroegste skilderye met vioolinstrumente het vanaf 1508 in Ferrara ontstaan. Verdere afbeeldings tot in die 1530's word buiten Ferrara in Finalpia, Parma, Padua, die omgewing van Milaan en in Friuli gevind. Die naaste aan die hedendaagse viool kom die afbeeldings van Gaudenzio Ferrari en sy werkswinkel vanaf 1529/30. Hy beeld verskillende groottes ('n "familie") van die nuut gevestigde boutipe uit. Die skilderye toon 'n nuwe konstruksiebeginsel en 'n nuwe vorm. Waar Middeleeuse strykinstrumente uit massiewe houtblokke uitgewerk is, is die nuwe strykinstrumente uit verskeie, deels baie dun houtdele aanmekaar gelym. Die opbou van die klankkas in drie segmente (boonste ronding, middelronding en onderste ronding) onderskei hulle ook wesenlik van die vorme van Middeleeuse strykinstrumente.
Die eerste dokumentêre vermelding van die viool dateer uit 1523, toe "les trompettes et vyollons de Verceil" (trompette en viole uit Vercelli) aan die hof van die hertog van Savoje in Turyn 'n honorarium ontvang het.Walter Kolneder: Das Buch der Violine: Bau, Geschichte, Spiel, Pädagogik, Komposition, p. 266. Uiterlik vanaf 1545 is Italiaanse violiste aan die Engelse hof gedokumenteer ("Mark Antonye Gayiardell and George Decombe vialline(s)"), vanaf 1555 aan die Franse hof en vanaf 1561 in München. Die viool in sy huidige vorm het in die vroeë 16de eeu in Noord-Italië te voorskyn gekom. Die vroegste afbeeldings van viole as sodanig, weliswaar met drie snare, word omstreeks 1530 in Noord-Italië gesien, min of meer terselfdertyd as wat die woorde violino en vyollon in Italiaanse en Franse dokumente verskyn. Een van die vroegste uitdruklike beskrywings van die instrument, insluitend sy stemming, kom uit die Epitome musical van Jambe de Fer, wat in 1556 in Lyon gepubliseer is.
Die viool was baie populêr, sowel onder straatmusikante as onder die adel; die Franse koning Karel IX het in 1560 by Andrea Amati 24 viole bestel. Een van hierdie "adellike" instrumente, die Charles IX, is die oudste viool wat behoue gebly het. Dit is tans in die Ashmolean Museum in Oxford. Die fynste gebeeldhoude en versierde Renaissance-viool ter wêreld is dié van Gasparo da Salò (ca. 1574), wat aan aartshertog Ferdinand II van Oostenryk behoort het en later, vanaf 1841, aan die Noorse virtuoos Ole Bull, wat dit weens sy baie kragtige en mooi toon, soortgelyk aan dié van 'n Guarneri, veertig jaar lank in duisende konserte gebruik het.Dit is tans in die Vestlandske Kunstindustrimuseum in Bergen, Noorweë. Die Messiah of Le Messie (ook bekend as die Salabue), wat Antonio Stradivari in 1716 gebou het, is nog in ongerepte toestand. Dit is ook in die Ashmolean Museum.
Italiaanse vioolbou Andrea Amati (ca. 1505-1577) in Cremona word as die grondlegger van die Italiaanse vioolbou beskou. Uit die laat tydperk van sy werkswinkel (met sy seun Antonio as medewerker) het pragtig beskilderde viole, altviole en tjello's behoue gebly, bestellings van die Franse hof wat vanaf ongeveer 1560 gebou is. Instrumente van die vioolfamilie wat in daardie jare in Brescia vervaardig is (Gasparo da Salò), het weens hul minder sorgvuldige afwerking laer pryse behaal, maar is vandag weens hul mooi toon en hul seldsaamheid baie gesog.
Ook na Andrea Amati het die Italiaanse vioolbou nog minstens 200 jaar lank op die stad Cremona gekonsentreer gebly. Na sy dood het sy seuns Antonio en Girolamo die tradisie van hul vader voortgesit en ook nuwe weë bewandel. Die kleinseun Nicola was uiteindelik na die pesepidemie van 1630/32 die enigste erfgenaam van die familiekennis; hy het vakleerlinge opgelei en die beroemdste vioolbouer van die familie geword, wat met die dood van Girolamo II, Nicola se seun, tot 'n einde gekom het. Onder die vioolbouers wat Nicola Amati opgelei het, was Andrea Guarneri, wat die kuns weer aan sy seuns Pietro "da Mantova" en Giuseppe oorgedra het. Van laasgenoemde se twee seuns, Pietro "da Venezia" en Giuseppe "del Gesù", het die tweede die beroemdste meester van die familie geword.
Die beroemdste vioolbouers tussen die 16de en die 18de eeu sluit in: Die skool van Brescia, wat in die laat 14de eeu met liras, violettas en violas begin het en in die eerste helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief was Die familie Dalla Corna, aktief 1510-1560 in Brescia en Venesië Die familie Micheli, aktief 1530-1615 in Brescia Die familie Inverardi, aktief 1550-1580 in Brescia Die familie Gasparo da Salò, aktief 1530-1615 in Brescia en Salò Giovanni Paolo Maggini, leerling van Gasparo da Salò, aktief 1600-1630 in Brescia Die familie Rogeri, aktief 1661-1721 in Brescia Die skool van Cremona, wat in die tweede helfte van die 16de eeu met violas en violones begin het en in die tweede helfte van die 16de eeu op die gebied van die viool aktief geword het Die familie Amati, aktief 1550-1740 in Cremona Die familie Guarneri, aktief 1626-1744 in Cremona en Venesië Die familie Stradivari, aktief 1644-1737 in Cremona Die familie Rugeri, aktief 1650-1740 in Cremona Carlo Bergonzi (1683-1747) in Cremona Die skool van Venesië, met verskeie bouers van strykinstrumente vanaf die vroeë 16de eeu, uit meer as 140 bouers van snaarinstrumente wat tussen 1490 en 1630 geregistreer is Die familie Linarolo, aktief 1505-1640 in Venesië