duimnael|regop=1.4|Die Forum, Rome, 2017
Uti possidetis is 'n uitdrukking wat sy oorsprong in Romeinse privaatreg gehad het, waar dit die naam was van 'n prosedure oor grondbesit. Later, deur 'n misleidende analogie, is dit na internasionale reg oorgedra, waar dit meer as een betekenis gehad het, almal met betrekking tot soewereine reg op grondgebied.
In Rome, as twee partye besit van 'n huis of stuk grond betwis het, het die pretor die een verkies wat in werklike besit was, tensy hy dit van die ander deur geweld, sluip of as 'n tydelike guns (nec vi, nec clam, nec precario) verkry het. Die dispuut is begin deur 'n interdik genaamd . Die wenner is in besit bevestig of herstel, en die verloorder is beveel om hom nie met geweld te verplaas nie. Die wenner het egter nie bewys hy was die werklike eienaar nie, slegs dat hy, vir die oomblik, 'n beter reg op besit gehad het as sy teenstander. Derhalwe is die regte van derde partye nie benadeel nie. Die frase uti possidetis was 'n konvensionele afkorting van die pretoriale edik wat sulke sake hanteer het.
In die vroeë moderne era het sommige Europese state, wanneer hulle met ander Europese state gehandel het, die frase gebruik om die verkryging van grondgebied deur besetting te regverdig. Daar was geen universeel ooreengekome reël nie; Portugal het dit byvoorbeeld meer ambisieus toegepas as Spanje. Nietemin is daar geen twyfel dat belangrike politiese entiteite, soos Brasilië, op daardie interpretasie gevestig is nie. Dit was ook 'n algemeen aanvaarde reël oor die interpretasie van vredesverdrae. 'n Vredesverdrag is veronderstel om elke party 'n permanente reg te gee tot die grondgebied wat dit aan die einde van vyandelikhede beset het, tensy die teendeel uitdruklik gestipuleer is. Of hierdie reël in die internasionale regime ná die skepping van die Verenigde Nasies oorleef het, is twyfelagtig. Hierdie gebruik word soms uti possidetis de facto genoem.
In onlangse tye verwys uti possidetis na 'n leerstelling vir die trek van internasionale grense. Wanneer koloniale gebiede onafhanklikheid verkry, of wanneer 'n politieke entiteit opbreek (bv. Joego-Slawië), dan, by gebrek aan 'n beter reël, behoort die ou administratiewe grense tussen die nuwe state gevolg te word. Hierdie leerstelling, wat sy kritici het, word soms genoem.
Romeinse reg duimnael|'n Renaissance-verhandeling oor die Romeinse interdik Uti Possidetis
Inleiding 'n Verplaasde grondeienaar het 'n teoreties eenvoudige manier gehad om sy eiendom te herwin: 'n tradisionele aksie genaamd . Al wat hy moes doen, was om te bewys hy was die eienaar en die verweerder was in besit. In werklikheid kon bewys van eienaarskap egter uiters moeilik wees weens 'n gebrek aan dokumentasie, aangesien daar tydens die vormingsperiode van Romeinse reg geen stelsel van geskrewe oordrag en registrasie van grond was nie. In die Republikeinse era was die meeste grondoorplasings mondeling en hoef dit nie eers getuig te gewees het nie. Gevolglik moes daar, soos tyd verbygegaan het, baie Romeinse landgoedere gewees het wie se eienaars nie kon bewys dat hulle dít was nie.
Gevolglik, in litigasie oor grond, het elke party probeer om 'n situasie te skep waar die bewyslas op sy teenstander gegooi is, en hy bloot moes verdedig."And as it is far more advantageous to possess than to claim the possession; there is generally, indeed, nearly always, a great effort made to obtain the possession. The advantage of possessing consists in this, that even though the thing be not his who possesses it, yet if the plaintiff cannot prove that it is his, the possession remains where it is. and, for this reason, when the rights of both parties are doubtful, it is usual to decide against the claimant." JUST. IV, xv, §5 (). Om dit te bereik, het hulle buite die tradisionele Romeinse aksies gegaan en 'n pretoriale remedie gebruik.
Pretoriale remedies Reeds in die Romeinse Republiek was die pretor 'n amptenaar wie se pligte die handhawing van vrede ingesluit het. 'n Pretor het vir 'n jaar in amp gebly, aan die begin waarvan dit gebruiklik was om edikte te publiseer; hierdie het die regsbeleide aangekondig wat hy van plan was om toe te pas. Gewoonlik is dit met of sonder wysiging deur sy opvolgers aangeneem. Met hierdie edikte kon pretors die reg verander, hoewel hulle dit ietwat versigtig gedoen het.
'n Interdik was 'n pretoriale bevel wat iemand verbied het om iets te doen. Die een wat hier relevant is, was die interdictum uti possidetis. Dit blyk dat hierdie interdik teen ongeveer 169 v.C. beskikbaar was, want daar is 'n grap daaroor in een van Terentius se komedies, hoewel ons nie die pretor se oorspronklike bewoording ken nie. Waarskynlik het dit ontstaan as 'n middel om besetters van openbare gronde te beskerm, aangesien hierdie mense nie as eienaars kon dagvaar nie. Later is dit egter aangepas as 'n prosedurale middel om betwisters onderskeidelik aan die rol van eiser en verweerder toe te wys.
Die interdik uti possidetis Volgens die Romeinse juris Gaius (Institute, Vierde Kommentaar): + Latynse teksBron: Krueger en Studemund se apograaf van die Verona-palimpses van Gaius se Institute soos in weergegee Afrikaanse vertaling Interdikte vir die behoud van besit word gereeld toegestaan wanneer twee partye oor die eienaarskap van 'n saak stry, en die vraag wat eers bepaal moet word, is watter van die betwisters die eiser en watter die verweerder in die vindikasie* sal wees; dit is vir hierdie doel dat die interdikte Uti possidetis en Utrubi ingestel is. Die eerste interdik word met betrekking tot die besit van grond en huise toegestaan, die laaste met betrekking tot die besit van roerende goedere. Wanneer die interdik op grond of huise betrekking het, verkies die pretor die party wat ten tyde van die uitreiking van die interdik in werklike besit is, indien sodanige besit nie deur geweld, heimlikheid of met toestemming van die teenstander verkry is nie. Wanneer die interdik betrekking het op 'n roerende ding, verkies hy die party wat dit ten opsigte van die teenstander sonder geweld, heimlikheid of toestemming gedurende die grootste deel van daardie jaar besit het. Die terme van die interdikte toon hierdie onderskeid voldoende aan. *Die vindikasie was die naam van die tradisionele aksie om eienaarskap van grond op te eis, soos reeds verduidelik.
'n Persoon kon besit vestig deur die eiendom self te beset, of deur 'n ander, bv. sy inquilinus (huishuurder) of colonus (landbouhuurder).
Die drie uitsonderings: nec vi nec clam nec precario Dat die pretor die party in besit sou bevestig, was slegs 'n verstekreël, aangesien daar drie uitsonderings was: Vi (geweld). As die besittende party dit deur geweld van die ander verkry het,Maybe he had got it by force from a third party; but if he was not before the praetor complaining, it was of no present concern. was hy nie op die voordeel van die interdik geregtig nie. Andersins sou dit die verkryging van grond deur geweld beloon.
Clam (heimlik). Net so as sy besit op 'n geheime wyse verkry is; en om 'n soortgelyke rede. Precario. 'n Precario was 'n persoon wat slegs deur guns in besit was en enige tyd gevra kon word om te vertrek. (Vandaar die Engelse woord precarious.)
As enige van hierdie uitsonderings van toepassing was, was sy besit gebrekkig (dit is possessio vitiosa genoem) en het nie getel nie.
Derde partye As hy sy besit van 'n derde party verkry het, het dit egter nie saak gemaak dat hy dit onwettig gedoen het nie, d.w.s. dit was van geen huidige belang nie. Dit word uitdruklik duidelik gemaak deur Justinius se Institute, IV, XV §5: Dit was die derde party se keuse of hy regsaksies daaroor te begin as hy wou; hy is nie uitgesluit nie.
Dit was betekenisvol toe vroeë moderne Europese magte die uti possidetis-konsep op hul koloniale verkrygings probeer toepas het (sien hieronder). Dus, dat hulle die inheemse inwoners met geweld oorwin het, was van geen huidige gevolg as die dispuut tussen mededingende Europeërs was nie.
Prosedure duimnael|Pretor wat 'n slaaf vrylaat (Paul Egell, pen en ink, Städel)
By die eerste verskyning in die hof het die pretor, wie se tyd waardevol was, nie probeer om die feite te ondersoek nie. Hy het die interdik eenvoudig onpartydig teen beide partye uitgespreek. (Vandaar dat dit 'n "dubbele interdik" genoem is).So genoem, het Gaius geskryf, "omdat die verhouding van beide partye gelyk is, nie uitsluitlik eiser of verweerder nie, maar albei speel beide rolle, en albei word deur die pretor in identiese terme aangespreek." (.) Dit is denkbaar dat een van die partye geweet het hy is in die fout en besluit het hy moet maar die pretor se interdik gehoorsaam. As dit so was, was dit die einde van die saak. Gestel egter hy kies om dit uit te braaf of, inderdaad, opreg geglo het hy is in die reg.
Die volgende stap was om sake tot 'n punt te bring. Gevolglik, op 'n vooraf gereëlde dag, sou die partye 'n simboliese daad van geweld pleeg (vis ex conventu), bv. voorgee om mekaar uit die grond te verdryf. Dit moes, vir die een in die fout, 'n formele ongehoorsaamheid aan die pretor se bevel gewees het. Elke party het nou die ander uitgedaag tot 'n weddenskap waardeur hy 'n bedrag geld aan sy teenstander moes betaal as hy die een was wat die interdik nie gehoorsaam het nie. (Hierdie manier om dispute in Rome op te los – deur 'n weddenskap op die resultaat – is agere per sponsione genoem). Die agere per sponsonie is gestuur om deur 'n iudex (soortgelyk aan 'n eenman-jurie, gewoonlik 'n prominente burger) bereg te word, wat in die loop van tyd sy beslissing gelewer het. Intussen is die reg op tussentydse besit van die grond aan die hoogste bieër van die twee mededingers geveil, op sy belofte om die huur aan sy teenstander te betaal as hy in die fout blyk te wees.
Romeinse litigasie was nie vir swakhartiges nie. Om jou teenstander hoegenaamd in die hof te kry, kon moeilik wees, en moontlik was pretors "niks meer as politici nie, dikwels onbevoeg, vatbaar vir omkopery, en grootliks geïsoleer teen aanklagte van wanpraktyke". 'n Litigant kon die interdikproses frustreer deur nie aan die rituele deel te neem nie. Wanneer dit gebeur het, was dit egter moontlik om 'n sekondêre interdik te verkry waardeur hy die saak onmiddellik verloor het.
Voordele van die interdik Alhoewel die interdik geen eiendomsreg toegeken of erken het nie, het die party wat gewen het drie belangrike voordele behaal.
Eerstens het hy vreedsame besit van die grond teen sy teenstander vir die tyd geniet. Tweedens, alhoewel sy teenstander nog die grond kon kry – deur 'n vindicatio te bring – moes die saak bewys word. Dit was belangrik, aangesien dit die bewyslas toegewys het. Derdens, en in die praktyk, sou sy teenstander moontlik nie die moeite doen om dit verder te neem nie. Dan het die party wat in besit gelaat is, baie soos die werklike eienaar gelyk. Met verloop van tyd moes dit al hoe moeiliker geword het om te bewys dat hy dit nie was nie.
Deur vreedsame, oop en ongelisensieerde besit van grond het 'n party nie eienaarskap verkry nie, maar hy het wel praktiese voordele verkry.
Die Romeinse leerstelling oor die vestiging van besit (nie eienaarskap nie) mag effens ontwykend lyk vir diegene wat in die Engelse gemenereg grootgemaak is, waar dit voor die hand liggend is dat 'n goeie titel op grond inderdaad deur blote besetting verkry kan word (bv. "plakkersregte"). Dit was egter nie so in Romeinse reg nie, wat 'n skerp lyn tussen eienaarskap en besit getrek het. Behalwe in spesiale gevalle, kon blote besetting van grond nie eienaarskap verleen nie.
Latere kennis: die teks van die edik Alhoewel Gaius se teks onvolledig aan vroeë moderne Europeërs bekend was, omdat dit verlore gegaan en eers in 1816 herontdek is, het hulle die edik in die latere resensie deur Justinius geken. Die interdik se naam uti possidetis was 'n konvensionele afkorting van die bewoording van die pretoriale edik:
wat vertaal is