Marie-Georges-Jean Méliès (Frans: [maʁi ʒɔʁʒ ʒɑ̃ meljɛs]; 8 Desember 1861 – 21 Januarie 1938) was 'n Franse teatertowenaar, akteur en filmregisseur. Hy het baie tegniese en narratiewe ontwikkelings in die vroeë dae van die rolprent gelei, hoofsaaklik in die fantasie- en wetenskapfiksie-genres. Méliès het bekendheid verwerf deur "truukfilms" te skep en het bekend geword vir sy innoverende gebruik van spesiale effekte, wat tegnieke soos vervangingsplytings, veelvuldige blootstellings, tydsverloopfotografie, toneelversmeltings en handgeverfde kleur gewild gemaak het. Hy was ook een van die eerste filmmakers wat storieborde in sy werk gebruik het. Sy belangrikste rolprente sluit in Le voyage dans la lune (1902) en Le Voyage à travers l'impossible (1904).
Nadat hy kulkuns as sy beroep gekies het, het hy voordeel getrek uit 'n geskenk van sy vader, 'n skoenvervaardiger, om in 1888 die eienaar en regisseur van die Robert-Houdin-teater te word, wat sedert die dood van die beroemde illusionis dormant was. Op 28 Desember 1895 was hy verstom deur die geanimeerde fotografiese beelde tydens die eerste openbare vertoning van die Cinématographe in Parys deur die Lumière-broers en het selfs aangebied om die patent vir die masjien te koop. 'n Beleefde maar spottende weiering het hom daartoe gelei om hom tot 'n Londense vriend, die eerste Britse filmmaker, Robert W. Paul, te wend, wat hom van 'n soortgelyke apparaat voorsien het waarmee hy sy eerste film in 1896, Une partie de cartes (Kaartspel), verfilm het, 'n voorbeeld van dieselfde onderwerp wat deur Louis Lumière verfilm is.
Dieselfde jaar, met The Vanishing Lady by die Robert Houdin-teater, het hy die stop-beweeg-tegniek vir die eerste keer in Europa gebruik, 'n Amerikaanse uitvinding wat hom groot sukses in sy teater besorg het, waar hy lewendige optredes met grootskermprojeksies gekombineer het. Hy het toe sy films, wat hy "tableaux" (prente) genoem het, in 'n nuwe, oëverblindery en magiese wêreld omskep, deur te steun op die teken- en skildervaardighede wat deur sy adolessensie heen duidelik was. Hy het die eerste filmateljee in Frankryk laat bou op die Montreuil-landgoed waarmee sy vader hom ook begaaf het. Met sy film oor die Dreyfus-saak word hy ook beskou as die eerste regisseur van 'n politieke film in die geskiedenis van die rolprentwêreld.
Vroeë lewe en opvoeding links|duimnael|Gedenkplaat wat die plek van Méliès se geboorte herdenk – "In hierdie woonstelblok is op 8 Desember 1861 gebore Georges Méliès, skepper van die filmskouspel, prestidigitator, uitvinder van talle illusies" Marie-Georges-Jean Méliès is op 8 Desember 1861 in Parys gebore as die seun van Jean-Louis Méliès en sy Nederlandse vrou, Johannah-Catherine Schuering. Sy vader het in 1843 na Parys verhuis as 'n skoenmaker en het by 'n stewelfabriek begin werk, waar hy Méliès se moeder ontmoet het. Johannah-Catherine se vader was die amptelike stewelmaker van die Nederlandse hof, voordat 'n brand sy besigheid verwoes het. Uiteindelik het die twee getrou, 'n hoëgehalte-stewelfabriek op die Boulevard Saint-Martin gestig en twee seuns, Henri en Gaston, gehad; teen die tyd dat hul derde seun Georges gebore is, was die gesin welgesteld.
Georges Méliès het vanaf sewejarige ouderdom die Lycée Michelet bygewoon, totdat dit tydens die Frans-Pruisiese Oorlog gebombardeer is; hy is hierna na die gesogte Lycée Louis-le-Grand gestuur. In sy memoires het Méliès sy formele, klassieke opvoeding beklemtoon, in teenstelling met beskuldigings vroeg in sy loopbaan dat die meeste rolprentvervaardigers "ongeletterdes was wat nie in staat was om enigiets artistiek te produseer nie." Hy het egter erken dat sy kreatiewe instinkte gewoonlik meer as intellektuele instinkte weeg: “Die artistieke passie was vir hom te sterk, en terwyl hy oor ’n Franse komposisie of Latynse vers nadink, het sy pen asof van self portrette of karikature van sy professore of klasmaats geskets, of selfs éen of ander fantasie-paleis of 'n oorspronklike landskap wat reeds die voorkoms van 'n teaterstel gehad het. Op 10-jarige leeftyd het hy poppeteaters van karton begin maak, en as tiener gesofistikeerde marionette. Méliès het aan aan die Lycée gestudeer en in 1880 sy baccalauréat verwerf.
Verhoogloopbaan Nadat hy sy opleiding voltooi het, het Méliès by sy broers by die familieskoenbesigheid aangesluit, waar hy geleer het hoe om naaldwerk te doen. Na drie jaar se verpligte militêre diens het sy vader hom na Londen gestuur om as klerk vir 'n familievriend te werk en sy Engels te verbeter. Terwyl hy in Londen was, het hy begin om die Egiptiese saal, wat deur die Londense kulkunstenaar John Nevil Maskelyne bestuur is, te besoek. Hy het 'n lewenslange passie vir verhoogtoorkuns ontwikkel. Méliès het in 1885 na Parys teruggekeer met 'n nuwe begeerte: om skilderkuns aan die École des Beaux-Arts te studeer. Sy vader het egter geweier om hom as kunstenaar finansieel te ondersteun, en Georges moes dus tevrede wees met 'n werk as toesighouer oor die masjinerie by die familiefabriek. Dieselfde jaar het hy sy familie se begeerte dat hy met sy broer se skoonsuster sou trou omseil, en in die huwelik getree met Eugénie Génin, 'n familievriend se dogter wie se voogde vir haar 'n aansienlike bruidskat nagelaat het. Hulle het twee kinders gehad: Georgette, gebore in 1888, en André, gebore in 1901. links|duimnael|'n Skildery deur Méliès, c. 1883, Wallraf-Richartz-museum, Keulen, Duitsland. Terwyl Méliès by die familiefabriek gewerk het, het hy steeds sy belangstelling in verhoogkulkuns gekweek deur optredes by te woon by die Théâtre Robert-Houdin, wat deur die towenaar Jean Eugène Robert-Houdin gestig is. Hy het ook begin om kulkunslesse te neem by Emile Voisin, wat hom die geleentheid gegee het om sy eerste openbare vertonings te gee, by die Cabinet Fantastique van die Grévin-wasmuseum en, later, by die Galerie Vivienne.
In 1888 het Méliès se vader afgetree, en Méliès het sy deel van die familieskoenbesigheid aan sy twee broers verkoop. Met die geld wat verkry is uit die verkoop daarvan, en met behulp van sy vrou se bruidskat, het hy die Théâtre Robert-Houdin gekoop. Alhoewel die teater "uitmuntend" was en toegerus was met ligte, hefbome, valdeure en verskeie outomatiese apparate, was baie van die beskikbare illusies en truuks verouderd, en die bywoning van die teater was laag, selfs ná Méliès se aanvanklike opknappings.
Oor die volgende nege jaar het Méliès op sy eie meer as 30 nuwe illusies geskep, vermeng met komedie en melodrama, baie soos dié wat Méliès in Londen gesien het, en bywoning het aansienlik verbeter. Een van sy bekendste illusies was die Wederstrewige Onthoofde Man, waarin 'n professor se kop in die middel van 'n toespraak afgekap word en aanhou praat, totdat dit terug op sy liggaam geplaas word. Toe hy die Théâtre Robert-Houdin gekoop het, het Méliès ook die teater se hoofwerktuigkundige, Eugène Calmels, bygekry asook kunstenaresse soos Jehanne D'Alcy, wat sy minnares en later sy tweede vrou geword het. Terwyl hy die teater bestuur het, het Méliès ook as 'n politieke spotprenttekenaar gewerk vir die liberale koerant La Griffe, wat deur sy neef Adolphe Méliès geredigeer is.
Vroeë filmloopbaan duimnael|Georges Méliès in 'n toneel uit Escamotage d'une dame chez Robert-Houdin (1896). Op 27 Desember 1895 het Méliès 'n spesiale privaatdemonstrasie van die Lumière-broers se kinematograaf bygewoon, gegee vir eienaars van Paryse skouspelhuise.;Die gevierde eerste openbare vertoning by die Salon Indien du Grand Café het die volgende dag, op 28 Desember 1895, plaasgevind. Sommige bronne meld verkeerdelik dat Méliès by hierdie openbare vertoning teenwoordig was. Méliès het die Lumières dadelik 10 000 frank vir een van hul masjiene aangebied; die Lumières het geweier, angstig om 'n vaste greep op hul uitvinding te hou en om die wetenskaplike aard van die toestel te beklemtoon. Om dieselfde rede het hulle die Musée Grévin se bod van 20 000 frank en die Folies Bergère se 50 000 frank dieselfde aand geweier. Méliès, wat van plan was om 'n filmprojektor vir die Théâtre Robert-Houdin te vind, het elders gedraai vir 'n oplossing; talle ander uitvinders in Europa en Amerika het geëksperimenteer met masjiene soortgelyk aan die Lumières se uitvinding, al was dit op 'n minder tegnies gesofistikeerde vlak. Dit is moontlik dat Méliès gereageer het op 'n wenk van Jehanne d'Alcy, wat waarskynlik Robert W. Paul se Animatograph-filmprojektor gesien het terwyl sy op toer in Engeland was; Méliès is derhalwe na Londen. Hy het ’n Animatograph by Paul gekoop, asook verskeie kortfilms wat deur Paul en deur die Edison Manufacturing Company verkoop is. Teen April 1896 het die Théâtre Robert-Houdin films vertoon as deel van sy daaglikse opvoerings.
Méliès het, nadat hy die ontwerp van die Animatograph bestudeer het, die masjien verander sodat dit as 'n filmkamera gedien het. Aangesien laboratoriums vir rou filmvoorraad en filmverwerking nog nie in Parys beskikbaar was nie, het Méliès ongeperforeerde film in Londen gekoop en sy films persoonlik ontwikkel en gedruk deur gebruik, beproewinge en foute.
In September 1896 het Méliès, Lucien Korsten en Lucien Reulos die Kinétographe Robert-Houdin gepatenteer, 'n gietysterkamera-projektor, waarna Méliès verwys het as sy "koffiemeul" en "masjiengeweer", vanweë die geraas wat dit gemaak het. Teen 1897 het die tegnologie in so 'n mate ontwikkel dat beter kameras in Parys te koop aangebied is, wat daartoe gelei het dat Méliès sy eie kamera weggegooi het en beter kameras aangeskaf het wat deur Gaumont, die Lumières en Pathé gemaak is.
Méliès het meer as 500 rolprente van 1896 tot 1913 geregisseer, wat van 1 minuut tot 40 minute geduur het. Wat die onderwerp betref, is hierdie rolprente soortgelyk aan die magiese teatervertonings wat Méliès aangebied het, wat "toertjies" en onmoontlike gebeurtenisse bevat, soos voorwerpe wat verdwyn of van grootte verander. Hierdie vroeë spesiale effekte-films was in wese sonder intrige. Die spesiale effekte is slegs gebruik om te wys wat moontlik is, eerder as om die algehele verhaal te verbeter. Méliès se vroeë films was meestal saamgestel uit enkel-in-kamera-effekte, wat vir die hele film gebruik is. Nadat hy met veelvuldige blootstelling geëksperimenteer het, het Méliès byvoorbeeld sy film The One-Man Band geskep waarin sewe verskillende karakters gelyktydig vertoon word.Fry & Fourzon, The Saga of Special Effects, bl. 8 duimnael|Toneel uit A Terrible Night. Méliès het sy eerste rolprente in Mei 1896 begin skiet en dit teen daardie Augustus by die Théâtre Robert-Houdin vertoon. Aan die einde van 1896 het hy en Reulos die Star Film Company gestig, met Korsten wat as sy primêre kamera-operateur opgetree het. Baie van sy vroeë rolprente was kopieë en verwerkings van die Lumière-broers se rolprente, gemaak om te kompeteer met die 2000 daaglikse kliënte van die Grand Café. Dit het sy eerste film, Playing Cards, ingesluit, wat soortgelyk is aan 'n vroeë Lumière-film. Baie van sy ander vroeë rolprente het egter Méliès se aanleg vir teatraliteit en die skouspel weerspieël, soos A Terrible Night, waarin 'n hotelgas deur 'n reuse-weeluis aangeval word. Maar van groter belang is die feit dat die Lumière-broers kamera-operateurs regoor die wêreld gestuur het as etnografiese dokumentêre rolprentvervaardigers, met die gevolg dat hul uitvinding uiters belangrik in wetenskaplike en historiese studies sou wees. Méliès se Star Film Company was daarteenoor meer gerig op die "kermiskliënt", wat gesmag het na sy spesifieke handelsmerk van magie en illusie.