In Geologie word ‘n foutlyn of tektoniese fout, as ‘n planêre fraktuur of diskontinuïteit in ’n volume rots op die planeet se oppervlak, waarlangs beweging en verplasings in rotsmassas plaasvind, beskryf.
Groot foutlyne binne in die aarde se kors gebeur wanneer plaattektoniese krag waarvan die grootste by plaatgrense plaasvind, toegepas word. Aardbewings word meeste van die tyd veroorsaak deur hierdie vinnige beweging wat op aktiewe foutlyne van toepassing is ,wanneer energievrystelling plaasvind. Die aarde en sy samestelling senter|duimnael|726x726px|Alexander von Humboldt se diagram van die deursnee van die aarde se kors. Die aarde bestaan uit lae gesteentes en minerale. Die oppervlak van die aarde word die kors genoem. Net onder die kors is die boonste mantel. Die boonste mantel, soos die kors, is relatief hard en solied. Die kors en boonste laag word saam die litosfeer genoem. Terwyl die litosfeer nie soos lawa vloei nie, kan dit verander in ‘n vloeibare stof. Dit gebeur wanneer reusagtige plate rots, wat tektoniese plate genoem word, beweeg en skuif. Tektoniese plate kan bots, skei of langs mekaar gly. Wanneer dit gebeur, ervaar die aardoppervlak aardbewings, vulkane en ander groot gebeurtenisse.
Orogenie, of orogenese, is die bou van kontinentale berge deur plaattektoniese prosesse wat teen die litosfeer druk. Dit kan ook verwys na ‘n spesifieke episode van orogenie gedurende die geologiese verlede. Alhoewel hoë bergpieke van antieke orogenies kan weg erodeer, toon die blootgestelde wortels van daardie antieke berge dieselfde orogeniese strukture wat onder moderne bergreekse opgespoor word.
In die klassieke plaattektoniek werk plate op presies drie verskillende maniere in wisselwerking, hulle druk saam, trek uitmekaar of gly verby mekaar. Orogenie is beperk tot konvergente plaat interaksies, met ander woorde, orogenie vind plaas wanneer tektoniese plate bots. Die lang stroke van vervormende gesteentes wat deur orogenie geskep word, word orogeniese gordels, of orogene genoem.
In werklikheid is plaattektoniek glad nie so eenvoudig nie. Groot dele van die kontinente kan vervorm in mengsels van konvergente en transformerende beweging, of op diffusie maniere wat nie duidelike grense tussen toneelstukke gee nie. Orgene kan gebuig en verander word deur latere gebeure, of afgesny word deur plaatfraktrueëring.
Die ontdekking en ontleding van orgene is ‘n belangrike deel van historiese geologie en ‘n manier om plaattektoniese interaksie van die verlede te verken wat nie vandag voorkom nie. Orogeniese gordels kan ontstaan as gevolg van ‘n oseaniese en kontinentale plaat, of die botsing van twee kontinentale plate. Daar is ‘n hele paar deurlopende orogenie en verskeie antieke gebeurtenisse wat langdurige indrukke op die aarde se oppervlak gelaat het. duimnael|239x239px|Aarde se kors lae.Paleo-inversie spanning verwys na die navorsing met betrekking tot paleo-spanning geskiedenis uit bewyse gevind in rotse, gebaseer op die beginsel dat vorige tektoniese spanning spore in die rotse moes gelaat het. Vervorming wissel van mikroskopiese tot streekskaal, en van bros tot smeerbare gedrag, afhangende van die reologie van die rots, orientasie en grootte van die spanning, ensovoort. Daarom is gedetaliseerde waarnemings in uitlopers, sowel as in dun snitte, belangrik in die rekonstruering van die paleo-spanningsbane. Inversies vereis aannames om die komplekse geologiese prosesse te vereenvoudig. Die spanningsveld word veronderstel om ruimtelik eenvormig te wees vir ‘n verskuiwende rotsmassa en tydelik stabiel oor die betrokke tydperk wanneer verskuiwings in daardie streek plaasgevind het. Met ander woorde, die effek van 'n plaaslike foutglip word geignoreer in die variasie in 'n klein skaalse spanningsveld. Boonop het die maksimum skuifspanning wat op die verskuiwingsoppervlak vrygestel word vanaf die bekende spanningsveld en die glip op elk van die verskuiwingsoppervlaktes, dieselfde rigting en grootte. Sedert die eerste bekendstelling van die metodes deur Wallace en Bott in die 1950s, is soortgelyke aannames deur die dekades gebruik.
In geologie is strepe of groewe op die oppervlak van ‘n rots of ‘n mineraal, geskep deur geologiese prosesse. In strukturele geologie is strepe loodregte vore, of loodregte merke, gegenereer uit verskuiwingsbeweging. Die strepe se rigting openbaar die bewegingsrigting in die foutvlak. Soortgelyke strepe, wat gletserstrepe genoem word, kan voorkom in gebiede wat aan gletsering onderworpe is. Strepe kan ook deur onderwatergrondverskuiwings veroorsaak word en kan ook ‘n groeipatroon of minerale gewoonte wees wat soos ‘n stel haarlyngroewe lyk, soos gesien op kristalvlakke in sekere minerale. Voorbeelde van minerale wat groeistrepe kan toon sluit piriet, veldspaat, kwarts, toermalyn, chalcosiet en sfaleriet in.
Verskuiwingslyne, -vlakke en foutsones
‘n Verskuiwingslyn is die lyn waarlangs die aardoppervlak en die verskuiwingvlak ontmoet. Om te verstaan waar hierdie lyne lê, is baie noodsaaklik vir ons begrip van die aarde se geologie en vir aarbewingsvoorbereidingsprogramme.
‘n Verskuiwingsvlak is die vlak wat die fraktuuroppervlak van ‘n verskuiwing voorstel. Foutspore of foutlyne kan op die oppervlak van die aarde gesien word en is dus maklik om op kaarte aan te dui. Foutspore is dus ook die lyne wat gewoonlik op geologiese kaarte gemerk word om ‘n verskuiwingsvlak voor te stel.
‘n Groep parallele foute word ‘n foutsone genoem. Die term word egter ook vir die sone van ‘n gebreekte rots langs ‘n enkele verskuiwing gebruik. Verlengde en uitgerekte beweging langs nou gespasieerde foutlyne kan onderskeiding vervaag aangesien die rots tussen die verskuiwings stadig vergruis word.
‘n Verskuiwingsskarp gebeur as gevolg van ‘n oppervlakuitdrukking van ‘n verskuiwing wat die grondoppervlak verskuif het, wat wissel van klein hellings tot hoë rotsplatorandte. Dit word algemeen geïdentifiseer deur afstandswaarneming en veldopmeting en is belangrik vir die assessering van seismiese gevare. Die enkele mees effektiewe metode vir die opsporing en afbakening van verskuiwingsskarpe is om lugverkenning en afstandwaarneming te gebruik, deur die lae sonbestralingshoeke te gebruik om skaduwees of hoogtepunte te identifiseer op skrape met hellings wat steiler is as die bestralingshoek van die son.
Bewyse wat die beweging van kontinente oor tyd ondersteun en foutlyne deffinieer is:
Die ooskus van Suid-Amerika en die weskus van Afrika pas amper perfek, veral onder seevlak.
Die plant- en dierelewe van hierdie twee kontinente is baie soortgelyk aan mekaar.
Gletserafsettings in Brazil pas by die in Wes Afrika.
Fossiel oorblyfsels van reptiele, “Lystrosaurus” was gevind in Afrika, India en Antartica. Hierdie reptiel kon nie swem nie.
Rotsformasies pas oor die kuslyne of Suid-Afrika en Suid Amerka.
Antartika het steenkool deposito’s van ‘n plant, “Glossopteris”. Soortgelyke deposito’s bestaan in Suid -Amerika, Afrika, India en Australia.
Meganismes van foute
Verhoogde wrywing vlakke en hoer digtheid vlakke van die saamgestelde gesteentes van die twee kante van ‘n foutlyn, bemoeilik partykeer gly of vloei tussen vlakke, wat veroorsaak dat alle beweging so af en toe stop. Wanneer ‘n fout gesluit word bou spanning op en dit bereik ‘n vlak wat die sterktedrempel oorskry, dit veroorsaak dat die fout breek en ’die opgehoopte vervormingsenergie word gedeeltelik as seismiese golwe vrygestel, wat ‘n aardbewing veroorsaak.
Die aarde stel soms die energie in die vorm van seismiesegolwe vry. Seismiesegolwe is gevaarlik omdat dit baie energie deur die tektoniese plate en in die aardkors oordra. Dit is veral baie gevaarlik wanneer ‘n area waar twee tektoniese plate ontmoet, bewoon word. Hierdie gebiede waar die tektonieseplate ontmoet staan as ‘n fraktuur of ‘n diskontinuïteit in ‘n volume rots bekend.
Spanning versameling vind of oombliklik of opbouend plaas, afhangende van die vloeibare toestand van die rots. Die beweegbare onderkors en mantel stel energie geleidelik vry en vervorm deur middel van skeuring terwyl die bros boonste kors los skeur. Oombliklike spanningsvrystelling lei tot beweging langs die foutlyn. Wanneer die vervormingstempo te groot is, kan spanning in beweegbare gesteentes ook dadelik vrygestel word.
Gly word gedefinieer as die relatiewe beweging van geologiese vlakke wat aan weerskante van ‘n verskuiwingsvlak voorkom. Verskuiwingswaarneming word gedefinieer as die relatiewe beweging van die rots aan elke kant van die verskuiwing met betrekking tot die teenoorgestelde kant. By die meting van die horisontale en vertikale skeiding, is die daling van die foutlyn die vertikale komponent van die skeiding en die deining van die foutlyn, is die horisontale komponent. Die vektor van die gly aksie kan kwalitatief beoordeel word deur enige sleepvou van lae te bestudeer, wat aan weerskante van die foutlyn sigbaar kan wees. ‘n Sleepvou is 'n vousone naby 'n foutlyn wat waarskynlik voortspruit uit wrywingsweerstand teen beweging op die foutlyn. Die rigting en omvang van die deining en daling kan slegs gemeet word deur gemeenskaplike kruispunte aan weerskante van die foutlyn te vind. Dit word 'n deurboorpunt genoem. In die praktyk is dit gewoonlik net moontlik om die foutlyn se glyrigting te vind en die geskatte waarde van die deining- en dalingvektor.
Hang- en voetwand
Die twee kante van ‘n nie-vertikale foutlyn staan bekend as die hang- en voetwand. Die voetwand kom onder die hangwand voor, en die hangwand kom weer bo die foutlyn voor. Hierdie termonologie kom van die mynboubedryf af. Wanneer ‘n mynwerker met ‘n ertsliggaam gewerk het, het hy met die hangwand bo hom en die voetwand onder sy voete gestaan. Hierdie termonolgie is belangrik vir klassifisering van die verskillende staking-gly foutlyne, omgekeerdefoutlyne en normalefoutlyne.
Terwyl die hangwand in ‘n normale foutlyn afwaarts verplaas word, word ‘n omgekeerde foutlyn van ‘n voetwand opwaarts verplaas. Die bepaling van die spanning van die foutlynbeweging is belangrik om onderskeid tussen die twee fouttipes uit te ken.
‘n Gedeelte van ‘n hangwand of voetwand waar ‘n stootfout langs ‘n relatief swak basisvlak gevorm word, staan bekend as ‘n afrit en ‘n gedeelte waar die stootfout opwaarts deur die stratigrafiese volgorde gesny word, staan bekend as ‘n oprit. Tipies beweeg stootfoute binne formasies deur lae te vorm en by gedeeltes met opritte op te klim. Dit lei daartoe dat die hangwand plat bo-op die voetwandoprit lê.
Foutbuigvoue word gevorm deur die beweging van die hangwand oor ’n ongelyke foutoppervlak. Foutbuigvoue hou verband met beide verlengings- en stootfoute. Foute kan later geheraktiveer word met die beweging in die teenoorgestelde rigting as van waar die oorspronklike beweging begin het. ‘n Normalefoutlyn kan dus ‘n omgekeerdefoutyn word en ‘n omgekeerdefoutlyn weer ‘n normalefoutlyn. Subduksiesones is ‘n spesiale soort klassifikasie van stootkragte, wat die grootste foutlyne op aarde vorm en aanleiding gee tot die grootste aardbewings. Anderson se teorie van foutlyne
Anderson se teorie van foute, soos geformuleer deur Ernest Masson Anderson in 1905, klassifiseer foutlyne deur uitsluitlik te verwys na die spanning teenwoordig. Volgens sy teorie is ‘n foutlyn ‘n breek in die aarde se oppervlakte wat gebeur wanneer rotse breek onder geweldige spanning. Hierdie teorie klassifiseer fouttipes gebaseer op die rigting van die maksimum hoofspanning in verhouding tot die aardoppervlakte, wat beïnvloed hoe geologiese strukture onder spanning vervorm. Om hierdie teorie te verstaan, help dit om te verduidelik hoe verskillende fouttipes met geologiese formasies in wisselwerking tree, wat tot seismiese aktiwiteit en landskapvervorming bydra.