Opwijk (plaatselijke uitspraak: Oppèk) is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De gemeente ligt in het noordwesten van de provincie en vormt sinds 1977 een fusiegemeente met Mazenzele. De buurgemeenten zijn: Asse, Merchtem, Aalst, Buggenhout en Lebbeke.
Geschiedenis De eerste nederzetting ontwikkelde zich in eerste instantie rond de burcht bij Ingersbrugge. Omstreeks het jaar 1000 zou hier een motteburcht zijn opgetrokken. In 1145 werd deze voor het eerst vermeld en werd de naam Walterus de Ingersbrugge genoemd. Hier was een hofkapel, gewijd aan Sint-Paulus. Deze zou later een publieke kerk zijn geworden. Een andere publieke kapel, gewijd aan de Heilige Geest, bevond zich op het gehucht Klei. Hier zou de parochie Opwijk zijn gegroeid. Mogelijk werd de parochie van Opwijk verwoest door de Gentenaars waarna omstreeks 1400 beide parochies werden samengevoegd en een nieuwe kerk werd gebouwd, gewijd aan Sint-Paulus. De naam Ingersbrugge verdween echter en de naam Opwijk werd gebruikelijk. Opwijk behoorde toen tot het Land van Dendermonde en was onderdeel van het Graafschap Vlaanderen.Archeologisch onderzoek
In 1579 werd het dorp en ook de kerk verwoest door de Geuzen, en daarna werd de streek toneel van de strijd tussen Geuzen en malcontenten, wat grote verwoestingen met zich meebracht. In de jaren daarna kon het dorp weer opbloeien al bleven er problemen met inkwartieringen en dergelijke. Vooral in de 18e eeuw genoot het dorp betrekkelijke rust en voorspoed. In de 19e eeuw groeide het belang van pendel naar Brussel, vooral nadat in 1879 een spoorwegstation werd geopend. In de 20e eeuw leidde dit tot toenemende verstedelijking.
Geografie De gemeente maakt deel uit van de Vlaamse Ruit en de geografische streek Brabantse Kouters.
Kernen Naast Opwijk zelf telt de gemeente nog drie andere kernen, met name de parochie Droeshout, deelgemeente Mazenzele en de parochie Nijverseel. Er zijn ook nog de gehuchten Eeksken, Hulst, Klei, Mansteen en Waaienberg.
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Opwijk 17,63 13.532 768 23060A 2 Mazenzele 2,29 1.474 643 23060B
Ligging Opwijk grenst aan de Vlaams-Brabantse gemeenten Merchtem en Asse en aan de Oost-Vlaamse stad Aalst (deelgemeenten Meldert en Baardegem) en de gemeenten Lebbeke en Buggenhout.
Aangrenzende gemeenten
Bezienswaardigheden
Gebouwd erfgoed De Sint-Pauluskerk Het Klooster van de zusters van Sint-Vincentius a Paulo
Herdenkingsmonument Op de begraafplaats staat, aan een solitaire rode beuk, een herdenkingsmonument voor de gesneuvelde soldaten van de Eerste Wereldoorlog. Er zijn ook ereperken met de graven van oudstrijders, verzetsstrijders, krijgsgevangenen en politiek gevangenen uit beide wereldoorlogen.
Houtig erfgoed Restant van de tuin van notaris Wijnants. Thans opgenomen in het domein van een basisschool. Beeldbepalende treurbeuk (fagus sylvatica Pendula) te zien vanaf de weg. Restant van het Temmershof. In 2007 werd het grootste deel van dit park vernietigd. Enkel het paviljoen en enkele bomen bleven gespaard, waaronder een witte paardenkastanje (aesculus hippocastanum) met een omtrek van 428 cm (2024). Twee rode beuken (fagus sylvatica f. purpurea) in het kleine Processiepark die deels met elkaar vergroeid zijn.
Zie ook: Droeshout en Nijverseel
Natuur en landschap Opwijk ligt in Zandlemig Vlaanderen en het landschap is licht golvend met hoogten tussen 9 en 49 meter. In het centrum ligt een park waar de Asbeek doorheen stroomt. Andere beken zijn de Brabantse Beek, de Kluisbeek en de Nijverseelbeek.
Parken Het Hof ten Hemelrijk met gazon, vijver en parkbomen. In 2018 werd een linde (tilia) als vredesboom geplant ter herdenking van het einde van de Eerste Wereldoorlog. Het kleine Processiepark. In het park staat een bomencirkel van rode beuken (fagus sylvatica f. purpurea) waarbij twee exemplaren op bijzondere wijze vergroeid zijn.
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeente Mazenzele, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 11.570 100,0 1993 11.597 100,2 1994 11.555 99,9 1995 11.577 100,1 1996 11.575 100,0 1997 11.613 100,4 1998 11.624 100,5 1999 11.737 101,4 2000 11.718 101,3 2001 11.831 102,3 2002 11.759 101,6 2003 11.856 102,5 2004 11.986 103,6 2005 12.079 104,4 2006 12.239 105,8 2007 12.393 107,1 2008 12.578 108,7 2009 13.004 112,4 2010 13.270 114,7 2011 13.450 116,2 2012 13.679 118,2 2013 13.985 120,9 2014 13.975 120,8 2015 14.140 122,2 2016 14.208 122,8 2017 14.356 124,1 2018 14.378 124,3 2019 14.547 125,7 2020 14.746 127,5 2021 14.793 127,9 2022 14.828 128,2 2023 14.890 128,7 2024 14.866 128,5 2025 15.006 129,7 2026 15.143 130,9
thumb|left|265px|De Sint-Pauluskerk van Opwijk
Verkeer en vervoer Opwijk wordt doorkruist door de gewestweg N47 die Asse (Vlaams-Brabant) met Dendermonde verbindt. Ook is er de gewestweg N211 naar Vilvoorde en de N411 naar Aalst. Opwijk heeft een station langs spoorlijn 60 tussen Brussel en Dendermonde.
Scholen De basisscholen van Opwijk zijn: 't Neerveldje (enkel kleuter), De Leertrommel, De Duizendpootrakkers, Moza-ik (buitengewoon lager onderwijs), De Boot, 't Luikertje, De Lettertuin en De Knipoog.
Opwijk telt drie middelbare scholen: één school waar men ASO, BSO en TSO kan volgen, namelijk VKO (vrij katholiek onderwijs); en twee scholen voor buitengewoon secundair onderwijs, namelijk MAI en 't Schoolhuis.
Brandweer Opwijk beschikt ook over een eigen vrijwillige brandweer. Sinds de schaalvergroting verviel die autonomie en maakt het voormalige Opwijkse brandweerkorps integraal deel uit van de Brandweerzone Vlaams-Brabant West als 'Brandweerpost Opwijk'.
Politiek Burgemeesters van Opwijk waren: 1830-1835: Adriaan Frans de Lantsheere 1836-1889: Peeter Jozef De Smedt 1889-1920: Benoit De Smedt 1921-1926: Jozef Wijnants 1927-1940: Jozef Aloïs De Smedt 1947-1952: Victor Wijnants (Door het Volk - Voor het Volk (DVV)) 1953-1970: Hubert De Smedt (CVP) 1971-1988: Leo Meersman (CVP) 1989-1994: Jan Michiels (CVP) 1995-2000: Vic Everaet (CVP) 2001-2003: Albert Beerens (VLD) 2004-2012: Lutgard Van der Borght (CD&V) 2013-2020: Albert Beerens (Open Vld) 2021-2024: Inez De Coninck (N-VA) 2024-heden: Johan Deleu (N-VA)
Bestuur 2024-2030 Burgemeester is Johan Deleu (N-VA). Zijn partij N-VA (10 zetels) vormde een coalitie met het liberale VIVO (4 zetels), goed voor een meerderheid van 14 op 23 zetels.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-200614-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %21%21%21%21%21%23%23%23%23 VU1/ LTDB17,761315,571315,731342,03B 10(*) - - - - GEMBELA/ PVV1/ LTDB/ VLD2/ Open Vld3/ VIVO4 27,54A624,081520,091428,892732,552830,283829,238 18,14 4 Agalev1/ Groen!2/ Inzet-GroenD/ Groen3 - - 4,83104,942014,27D 06,431 4,73 0 GEMBELA/ SP1/ LTDB/ INZET2/ Inzet-GroenD/ samen1745E 13,391212,661222,822515,5123311,422 31,9E 8 CVP1/ CD&V-N-VAC/ Lvdb-CD&V2/ samen1745E 54,711246,3111146,8411248,1311136,551936,64C819,432515,823 CD&V-N-VAC/ N-VA1 - - - - - 228,191731,51936,9110 Vlaams Blok1/ Vlaams Belang2- 0,6510- - 6,911010,36223,36205,820 8,32 1 Anderen(**)- - 4,6809,840- - 4,470- - 7711 834185448662880293709990103337433Opkomst % 96,7995,7294,5595,7994,1695,067,0Blanco en ongeldig %2,49 2,583,05,463,312,752,172,61,0 De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij is in kleur.De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. (*)Leden van de VU kwamen op onder de lijst INZET. (**)1988: OPEN /1994: PRO /2012: VCV-Opwijk
Varia De Vlaamse achternaam Verdoodt vindt zijn oorsprong in de gemeente Opwijk, meer bepaald in de Doortstraat, die in het verleden "Doodtstraete" heette. Anno 1997 waren er 131 naamdragers in de gemeente, dat was toen meer dan 1% van alle Opwijkenaren.
Folklore De vierde zondag van juni trekt de Sint-Pauluspaardenprocessie door de straten van Opwijk. De zondag voor Pasen vindt in Opwijk de carnavalstoet plaats.
Bekende Opwijkenaars
Andreas Heyvaert (±1584-1639), schepen, meier en kerkmeester van Opwijk Peeter Joseph de Smedt (1804-1889), burgemeester van Opwijk Emiel Jozef De Smedt (1909-1995), bisschop van Brugge Luc-Peter Crombé (1920-2005), kunstschilder Clem De Ridder (1920-2013), activist, componist en schrijver Jef Houthuys (1922-1991), syndicalist Emmanuel Geeurickx (1925-2013), organist van Opwijk, later muziekdirecteur Asse en Antwerpen Ann Petersen (1927-2003), actrice Ghislaine D'Hollander (1941-2011), atlete François Van der Elst (1954-2017), voetballer van RSC Anderlecht Leo Van Der Elst (1962), voetballer Dries Van Langenhove (1993), extreemrechts activist
Overige Sint-Paulus is de patroonheilige van Opwijk. Hij is de beschermheilige voor o.a. steenhouwers, metselaars, kuipers, stalknechten, timmerlieden, vloerenleggers en andere beroepen die met stenen te maken hebben.
Zustersteden Ober-Mockstadt, Duitsland Cramant, Frankrijk
Nabijgelegen kernen Nijverseel, Droeshout, Merchtem, Peizegem, Opstal, Lebbeke
Externe links Officiële website Gemeente Opwijk Heemkring Opwijk-Mazenzele Beeldbank Opwijk Sint-Pauluspaardenprocessie (gearchiveerd) Inventaris Onroerend Erfgoed
Categorie:Plaats in Vlaams-Brabant