Rock-'n'-roll (ook wel rock & roll, of voluit rock and roll, de twee erren soms met hoofdletter) is een muziekgenre dat eind jaren 1940 tot begin jaren 1960 in de Verenigde Staten populair was. Het genre komt voort uit de rhythm-and-blues en bevat invloeden uit gospel, jazz, boogiewoogie, jumpblues, swing en folkmuziek. Het bereikte massale populariteit in het midden van de jaren 1950. Tegen het midden van de jaren 1960 had rock-'n'-roll zich doorontwikkeld tot de meer omvattende stijl die bekend staat als rockmuziek. De term rock & roll wordt nog steeds gebruikt als equivalent van rockmuziek, maar om verwarring te voorkomen gebruiken we in dit artikel de eerste definitie.The Rolling Stones staan bekend als 's werelds grootste rock & roll-band, maar wat zij spelen is rhythm-and-blues en rock. Belangrijke artiesten die de rock-'n-roll inspireerde waren Little Richard, Chuck Berry en Fats Domino. In de hoogtijdagen van de rock-'n'-roll waren Elvis Presley, Jerry Lee Lewis en Bill Haley de grootste figuren van de beweging., aan het eind Buddy Holly.
Rock-'n'-roll is ook een dansstijl met acrobatische elementen, die voortkomt uit de Lindyhop, een swingdans uit de jaren 1930 en 1940.
Kenmerken Als muziekstijl is rock-'n'-roll ontstaan uit de rhythm-and-blues, gebruik makend van het 12-maten akkoordenschema van de blues, maar met een strakker ritme. De zang is schreeuwerig, maar met teksten die jongeren aanspreken, de gitaren zijn elektrisch versterkt, vaak gebruik makend van vervorming (distortion).
In de beginjaren werd in plaats van gitaren meer gebruik gemaakt van (scheurende) saxofoons en piano. De ritmesectie van bas en drums legt accenten op de tweede en vierde tel in een 4/4-maat (de backbeat, offbeat of afterbeat).In westerse muziek werd het accent op de 1e tel gelegd (downbeat), in jazz en r&b liggen de accenten op 2 en 4, op een drumstel slaat men dan de 1 op de hihat, de 2 op de snare-drum. Rock-'n'-roll combineert in de beginjaren naast r&b invloeden uit ragtime, boogiewoogie, jumpblues, gospel en swing, later ook uit doowop, country, rockabilly en folk.
Etymologie De term rock-'n'-roll als muziekgenre werd voor het eerst gebruikt door de Amerikaanse diskjockey Alan Freed in zijn radioprogramma The Moondog House Rock ’n Roll Party, op het radiostation WJW (Lake Erie Radio Company na 1985 met call-letters WKNR) in Cleveland, een stad aan het Eriemeer in het noorden van de VS. In zijn programma speelde Freed vooral muziek van het genre rhythm-and-blues, wat het genre toegankelijk maakte voor een wit/blank publiek. Rock-'n-Roll is een term die in eerste instantie door het publiek van Freed gebruikt werd en is later als marketingterm overgenomen.
De oorsprong van het woord rock-'n'-roll is waarschijnlijk het stampen/slingeren en rollen van een schip op de oceaangolven. De rock (van schommelen) voor de voorwaartse beweging, de roll voor het midscheepse rollen om de lengte-as. Begin van de 20e eeuw werd de term gebruikt om zowel een spirituele hartstocht te beschrijven als een seksuele analogie. Ca.1940 werd het begrepen als het hebben van een feestelijke insteek. In verschillende gospel-, blues- en swing-opnames uit de jaren 1930 en 1940 werd de term gebruikt, zowel in de opnames als in recensies van wat bekend werd als rhythm-and-blues muziek.
De term in muziekteksten Oudste teksten De tekst van de hymne "Rocked in the Cradle of the Deep" werd geschreven door Emma Willard toen zij in 1832 de Atlantische Oceaan overstak, de muziek werd geschreven door haar muziekleraar Joseph Philip Knight. De hymne werd rond het begin van de 20e eeuw door meerdere groepen opgenomen, rocken werd gebruikt in een religieuze context. De oudst bekende geluidsopname met de tekst "rock and roll" is "Camp Meeting Jubilee" uit 1904 van het Edison Quartet met de tekst “rocking and rolling in your arms”. Het is geen plaatopname maar het lied is vastgelegd op wasrol.
Begin 20e eeuw thumb|Big Joe Turner Rock and Roll Revue Apollo Theater 1955 In het begin van de 20e eeuw wordt "rocken en rollen" steeds vaker samen gebruikt in Afro-Amerikaans slang met een betekenis, zowel verwijzend naar dansen en feesten, als naar seks. In 1922 nam blueszangeres Trixie Smith "My Man Rocks Me (with One Steady Roll)" op, de eerste opname waarin de twee woorden in een seksuele betekenis gezongen werden, het was echter een langzame blues en in geen geval "rock and roll" in de latere zin. Op country rock werd in 1927 gedanst bij bluesgitarist en zanger Blind Blake in het uptempo bluesnummer "West Coast Blues" met de tekst Now we going do the old country rock / First thing we do, swing your partner. Het nummer vormde de basis voor het een jaar later opgenomen "Old Country Rock" van William. Moore. Duke Ellington nam met zijn Jungle Band rond 1930 een viertal versies op van het instrumentale "Rockin' in Rhythm" op. Big Joe Turner zingt in 1941 "Rock Me Mama" met Rock me baby, Rock me soft and slow. Cab Calloway nodigt in 1942 in "I Want To Rock" uit om te dansen (de jive). thumb|Sister Rosetta Tharpe in 1938 In 1934 zongen The Boswell Sisters, zittend in een roeiboot, het nummer "Rock and Roll" in de film "Transatlantic Merry-Go-Round", waarin een vroeg gebruik klonk van de uitdrukking rock 'n' roll, verwijzend naar "het rollende rockende ritme van de zee". In 1935 nam swingtrompettist Red Allen "Get Rhythm in Your Feet (and Music in Your Soul)" op, met de tekst "Als Satan je begint te achtervolgen, begin dan te rocken en rollen / Krijg ritme in je voeten ...". Het nummer werd bekender in de cover van Benny Goodman met zangeres Helen Ward. In mei 1942, allang voordat rock-'n-roll als muziekterm was gedefinieerd, werd in een platenrecensie van Billboard de zang van zuster Rosetta Tharpe op het vrolijke bluesnummer "Rock Me" met Lucky Millinder & His Orchestra beschreven als "spirituele rock-and-roll-zang". "Rock Me" was een bewerking van de gospel "Hide Me in Thy Bosom" van Thomas A. Dorsey, opgenomen door onder anderen Blind Willie McTell. Rosetta Tharpe verandert het gospelkarakter en zingt "Now won't you hear me swingin', Hear the words that I'm singin" in plaats van "Jesus hear me praying, hear the words I'm saying".
Rock-'n-roll als muziekstijl De term Rock-'n-roll als omschrijving van een muziekstijl wordt in platenrecensies in beginjaren 1940 als eerste gebruikt door Billboard-journalist en columnist Maurie Orodenker. Naast de bovengenoemde recensie van Sister Rosetta Tharpe noemt hij in 1945 Erskine Hawkins version of "Caldonia" als "right rhythmic rock and roll music". "Caldonia" was een jumpbluesnummer van Louis Jordan eveneens uit 1945, dat een nummer 1-hit werd in de Billboard R&B-chart.Billboard begon de R&B-chart in 1949, daarvoorheet het race music. In 1947 had Roy Brown met "Good Rockin' Tonight", dat in 1948 gecoverd werd door Wynonie Harris, succes in de hitparades.Het was in 1954 ook de tweede single van Elvis Presley. De wildere versie van Harris ging ogenschijnlijk over dansen, maar was in feite een nauwelijks verhulde toespeling op seks was. Meerdere R&B-artiesten gingen in die periode dergelijke titels gebruiken. thumb|Alan Freed diskjockey thumb|Moondog poster De Amerikaanse diskjockey Alan Freed begon in 1951 met zijn radioprogramma The Moondog House Rock ’n Roll Party, op het radiostation WJW in in Cleveland in de noordelijke staat Ohio. Moondog was het pseudoniem van Freed en zijn luisteraars waren Moondoggers. Moondog draaide - mede op verzoek van platenzaakeigenaar Leo Mintz - veel rhythm-and-blues, maar weigerde die aanduiding te gebruiken, omdat r&b geassocieerd werd met race music. Leo Mintz gaf hem de suggestie rock-'n'-roll te gebruiken.Als eigenaar van een platenzaak moet hij de aanduiding van rock en roll kennen van zijn platen en van de Billboardrecensies.Volgens Marshall Lytle, de bassist van Bill Haleys Saddlemen, was "Rock the Joint" de inspiratiebron voor Freed. De r&b muziek werd al vaak gecoverd door blanke artiesten, maar Freed gaf in zijn programma de originele versies de voorkeur boven de blanke coverversies. Ter ere van zijn Moondoggers organiseerde Freed het concert The Moondog Coronation Ball op 21 maart 1952 in de plaatselijke Arena, de coronation was bedoeld voor hemzelf, maar het concert liep uit op een veldslag. De coronation zou voorbehouden blijven aan de King van de rock-'n'-roll Elvis Presley. Freeds prominente rol in de popularisering van de rock-'n'-roll leverde hem een in 1991 een ster op in de Hollywood Walk of Fame. Bij de toekenning stond op de website van de organisatie het volgende commentaar: "Hij werd internationaal bekend door het promoten van Afrikaans-Amerikaanse ritme- en bluesmuziek op de radio in de Verenigde Staten en Europa onder de naam rock-'n-roll". Freeds carrière kwam ten einde als gevolg van de rechtszaken over wat bekend zou worden als payola. Hij werd de eerste diskjockey die veroordeeld werd.
Rock-'n-roll was in de beginjaren gewoon rhythm-and-blues, maar de term R&B werd gebruikt om verschillende genres samen te vatten zoals bluesballads en jumpblues, en de term rock-'n-roll werd gebruikt voor de covers door blanke artiesten. Deze covers werden gezien als popmuziek terwijl R&B een reputatie van race music overhield. Een voorbeeld hiervan is "Ain't That a Shame" van Fats Domino die werd uitgebracht in 1955 en nr. 1 haalde op de R&B-hitlijsten en nr. 10 op de Billboard Hot 100, de poplijst. Pat Boone's cover van het nummer behaalde echter de nr. 1-positie van de poplijst en werd opgenomen op het album Rock and Rollin' with Fats Domino, dat zijn hits uit de periode vanaf 1949 bevatte. Toen Domino zijn eerste plaat maakte, werd deze geclassificeerd als R&B, maar in juni 56, toen I'm in Love Again in de pop Billboard op nummer 3 kwam, noemde iedereen hem oppeens een rock-'n-roll-zanger. Op de vraag of er enig verschil was zei Domino: "No, the same thing I started off and I'm still playing it." Fats Domino werd de eerste R&B-arties die bekend werd als rock&roller. Een voor de rock-'n-rollstijl belangrijke en populaire R&B-hit was "Rock the Joint", voor het eerst opgenomen door Jimmy Preston in mei 1949, en dat jaar een R&B top 10-hit. Prestons versie wordt vaak beschouwd als een prototype van een rock-'n-roll-nummer, Bill Haley coverde het nummer in 1952.
Rock-'n-roll als rage thumb|09-01-1956 Rock Around the Clock in het City Theater Voor 1950 was er een sterke raciale scheiding in de muziekcultuur. Billboard had zijn pop-chart, een chart met race music en een country-chart. Platenzaakeigenaar Leo Mintz merkte rond 1950 een toename op van het aantal blanke tieners dat zijn rekken doorzocht, luisterend en dansend op R&Bplaten, zoals die van Ruth Brown, Wynonie Harris en Fats Domino, platen die op de markt waren gebracht voor Afro-Amerikanen. Hij verzocht Alan Freed die muziek in zijn radioshow te promoten. Op een concert ter ere van zijn luisteraars prijkten The Dominoes bekend geworden met het expliciet seksuele "Sixty Minute Man" als headliner bovenaan de posters.
In 1955 verscheen in de bioscopen de film Blackboard Jungle, een socio-drama over een leraar Engels op een interraciale school in de binnenstad, geregisseerd door Richard Brooks en gebaseerd op de roman "The Blackboard Jungle" uit 1954 van Evan Hunter, waarin zijn ervaringen op een dergelijke school in The Bronx verwerkt zijn. In de film gooien de leerlingen van de school hun jazzplaten uit het raam en schreeuwen om rock-'n-roll. Het nummer Rock Around the Clock van Bill Haley & His Comets klinkt meerdere malen, en werd voor opstandige jongeren uit de jaren 1950 hun lijflied. Het stond twee maanden op nummer 1 in de pop-hitlijsten en bereikte nummer 3 op de R&B-hitlijst. Het succes van Blackboard Jungle had een vervolg in de film Rock Around the Clock waarin het tanende enthousiasme voor de oude crooners en de opkomst van de teenagermuziek wordt verbeeld.
Vroege rock-'n-roll thumb|Fats Domino in Amsterdam 1962