Merchtem is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De gemeente ligt in het arrondissement Halle-Vilvoorde en telt ruim 18.000 inwoners.
Geschiedenis In de loop van de geschiedenis heeft het huidige Merchtem meerdere namen gekend namelijk: Martinas, Merchtinis, Markedunum en Merchtenen. Reeds in de 7e eeuw was Merchtem een rijk en dichtbevolkt gebied en behoorde toe aan bisschop van Kamerijk. Van de Karolingische tijd tot de elfde eeuw lag het grondgebied van Merchtem in de Brabantgouw. De juiste en specifieke oorsprong is onbekend. In 1251 verhief hertog Hendrik III het tot een vrijheid. Dankzij deze vrijheid kon Merchtem zich gaan uitbreiden op tal van vlakken.
Het wegennet van Merchtem heeft in de loop der jaren een belangrijke rol gespeeld in de transithandel. Als men het over transithandel heeft, spreekt men over de Romeinse heerbaan van Bavay-Henegouwen-Asse, Londerzeel naar Rumst en nog een baan naar Baasrode via de Schelde. Daarnaast waren er ook nog de veiligere en meer bekende banen van Dendermonde, Vilvoorde, Brugge over Gent en Leuven richting Luik. In de baan tussen Leuven en Luik speelde Merchtem een grote rol als grensgemeente tussen Brabant en Vlaanderen zodus als pleisterplaats voor de 14e eeuw. Vanaf de opkomst van Brussel speelde de weg van Brussel via Wemmel en Brussegem een grote rol inzake de betrekking die ze had met het Brusselse patriciaat. Deze heeft zich kort erna ook in Merchtem gevestigd.
Al deze uitbreidingen zorgden ervoor dat Merchtem zich met hoge snelheid ontwikkelde. Dankzij deze ontwikkelingen kwam er een verdrag tussen de Hertog van Brabant en de heer van Dendermonde. Het liep echter niet zoals gewenst: de hertog van Brabant liet een lakenweversgilde oprichten dat als gevolg had dat de burgerij van Brussel hier niet mee was gediend. Een afschaffing van dit verdrag volgde in de 14e eeuw.
In 1561 werd het nut ingezien van handel over water met als gevolg dat vele handel niet meer over steden moesten gaan maar zo rechtstreeks naar hun destinatie konden gaan. De vaart Brussel-Willebroek had een enorme invloed op de handel van Merchtem. Het gebruik van de vaart werd gezien als een enorm pijnpunt. Later, tot het einde van de achttiende eeuw maakte de vrijheid van Merchtem deel uit van het kwartier Brussel in het hertogdom Brabant. De in de zestiende eeuw verwoeste burcht van de heren van Merchtem en de nog bestaande donjon van het Hof ten Houte (14e eeuw) bevonden zich dicht bij de Brabants-Vlaamse grens.
Geografie De gemeente wordt gerekend tot de streek Brabantse Kouters. Daarnaast ligt Merchtem ook in de noordwesthoek van Vlaams-Brabant. Merchtem ligt in het midden van de cirkel Brussel-Dendermonde-Vilvoorde en ligt op ongeveer een afstand van 15 km van deze steden. Het grenst ook aan het Pajottenland en de Vlaamse vlakte.
Kernen Naast Merchtem zelf telt de fusiegemeente volgende dorpskernen: Ossel, een gehucht met dorpskarakter in de deelgemeente Brussegem Peizegem, een gehucht met dorpskarakter, bijgenaamd 'Den Boskant' Hamme, een deelgemeente Een deel van Bollebeek, een gehucht op de grens met Asse
Op 23 juli 1971 kwam er een wet voor de samenvoeging van gemeenten. Het ontwerp voor deze samenvoeging was tegen 1974 klaar. In dit ontwerp stond dat Merchtem moest worden samengevoegd met Brussegem en Hamme (zonder Oppem dat deel uitmaakte van Brussegem, Oppem ging naar Meise).
De fusie werd als volgt verantwoord: ‘De drie gemeenten liggen op de provinciale baan Brussel - Merchtem op een afstand van 5 tot 7 km. Hamme en Brussegem zijn volledig landelijk zonder industrie. Brussegem bestaat buiten de dorpskern uit verspreide gehuchten waarvan Oppem met eigen kerk op Meise is afgestemd. Merchtem heeft industrie en tertiaire bedrijven, vandaar dat de ingaande pendel belangrijk is. Toch is globaal gezien ook deze nieuwe entiteit op pendel naar Brussel afgestemd. De landbouwspecialiteiten zijn groenten, fruit en pluimvee.’
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Merchtem 20,97 14.612 697 23052A 2 Brussegem 14,52 2.899 200 23052B 3 Hamme 1,41 850 605 23052C
Buurgemeenten
Bezienswaardigheden
De Onze-Lieve-Vrouwekerk De Langeveldmolen De Binnenmolen De Burcht Het Moordkruis Het domein Appelkot Knoteik met herinneringskruis (Hof Ter Spelt) Gewone es als grensboom op de gemeentegrens tussen Merchtem en Asse
Natuur en landschap Merchtem ligt in Zandlemig Vlaanderen en het licht golvende landschap varieert in hoogte van 15-55 meter. Merchtem ligt aan de Grote Molenbeek en ten oosten daarvan loopt de Kwetstenbeek noordwaarts, die in de Grote Molenbeek uitmondt.
Demografie Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 13.292 100,0 1993 13.411 100,9 1994 13.563 102,0 1995 13.720 103,2 1996 13.826 104,0 1997 13.977 105,2 1998 14.024 105,5 1999 14.114 106,2 2000 14.250 107,2 2001 14.254 107,2 2002 14.321 107,7 2003 14.436 108,6 2004 14.551 109,5 2005 14.663 110,3 2006 14.838 111,6 2007 15.053 113,2 2008 15.104 113,6 2009 15.140 113,9 2010 15.341 115,4 2011 15.558 117,0 2012 15.693 118,1 2013 15.866 119,4 2014 15.900 119,6 2015 15.920 119,8 2016 16.083 121,0 2017 16.100 121,1 2018 16.294 122,6 2019 16.583 124,8 2020 16.766 126,1 2021 17.154 129,1 2022 17.507 131,7 2023 17.740 133,5 2024 18.029 135,6 2025 18.361 138,1 2026 18.467 138,9
Politiek Geschiedenis Burgemeesters Tijdspanne Burgemeester1830 - 1852Guillielmus De Coster1852 - 1864Honoré Van Der Linden1864 - 1866Cornelis Van Overstraeten1867 - 1869Karel Lodewijk Sacré1869 - 1879Cornelis Van Overstraeten1879 - 1881Ernest August Clavareau1881 - 1884Joannes Baptist Gorgon1885 - 1917Constant De Geestjuni 1918 - oktober 1918Jan Willem De Roy1918 -1932Theophiel Van Den Bril1933 - 1959Joseph Van Ginderachter (CVP)1959 - 1976Georges Van Den Houte (CVP) 1977 - 1982 Hubert Jeghers (CVP) 1983 - 1988 Luc Van WeyenbergJoris Herpol; 'Cijfers blijven mijn grote passie'; Het Nieuwsblad; 19 februari 2013 (VU)1989Chantal De Smedt (CVP) 1989 - 2000 Herman Magnus (CVP) 2001 - 2018 Eddie De Block45 jaar Eddie; website Eddie De BlockEddie De Block, broer van, stopt in 2018 als burgemeester Merchtem; Het Laatste Nieuws; 21 april 2016. Gearchiveerd op 3 april 2019. (Open VLD) 2019 - heden Maarten Mast (Onafhankelijk)
Legislatuur 2001 - 2006 De kartellijst van VLD en Gemeentebelangen (GMB) sloot een coalitie met de partij 'Burger'. Burgemeester werd Eddie De Block (VLD). In juni 2006 spatte de partij Burger uit elkaar. Een aantal leden trokken naar de VLD-GMB en een groep onder leiding van Jef Ringoot startte een nieuwe partij onder de naam 'Onafhankelijke Partij Merchtem' (OPM)HERPOL Joris; Partij Burger spat uit mekaar; De Standaard; 12 juni 2006. Gearchiveerd op 28 november 2023., later werd deze naam gewijzigd in 'Toekomst'.
Legislatuur 2007 - 2012 De VLD-GMB en de sp.a trokken in kartel naar de kiezer.VLD-burgemeester samen met sp.a naar kiezer in Merchtem; Gazet van Antwerpen; 5 maart 2006 Lijsttrekkers waren Eddie De Block (VLD-GMB-sp.a-LVB), Frank Meysmans (CD&V-N-VA), Dirk Vanderstappen (Vlaams Belang), Gerd Van Hoof (Groen!) en Jef Ringoot (Toekomst).van de gemeenteraadsverkiezingen 2006; De Vlaamse Rand De VLD-GMB-sp.a-LVB behaalde een absolute meerderheid. Eddie De Block (VLD) kreeg 3.606 voorkeurstemmen en volgde zichzelf op als burgemeester.Burgemeester kan alleen verder; De Standaard; 9 oktober 2006. Gearchiveerd op 28 november 2023.
Legislatuur 2013 - 2018 In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 werd het valentijnskartel tussen CD&V en N-VA opgeblazen.N-VA Merchtem met eigen lijst; Het Nieuwsblad; 15 juni 2011. Gearchiveerd op 28 november 2023. De Burgemeester was Eddie De Block van de Lijst Burgemeester. Deze lijst had de meerderheid met 14 op 25 zetels.
Legislatuur 2019 - 2024 Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 werd de liberale lijst Lijst1785 de grootste partij. Deze vormde een coalitie met CD&V Plus, zodat er een meerderheid van 14 op 25 zetels ontstond. Lijst1785-lijsttrekster Maggie De Block nam het burgemeesterschap niet op ten voordele van Maarten Mast.Niet Maggie, wel Maarten aan het roer van Merchtem, Het Laatste Nieuws, 14 oktober 2018.
Legislatuur 2024 - 2030 In gemeenteraadsverkiezingen van 2024 bleef het liberale Lijst van de Burgemeester (LvB) de grootste partij. Ditmaal ging de partij in zee met N-VA, die samen met Lijst Burgemeester een meerderheid van 13 op 25 zetels vormde. Maarten Mast (LvB) bleef burgemeester.
Huidig Burgemeester en Schepencollege bestaat uit:
Burgemeester: Maarten Mast (LvB)
1ste schepen: Julie Asselman (LvB) (van 01/2025 tot 10/2025), Nathalie Hellinckx (LvB) (vanaf 10/2025)
2de schepen: David De Valck (LvB)
3de schepen: Dirk Blomme (LvB)
4de schepen: Steven Elpers (LvB)
5de schepen: Reinhoud De Bosscher (N-VA)
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij of kartel 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Uitslag gemeenteraadsverkiezingen 2006; Vlaanderenkiest.be 14-10-2012Uitslag gemeenteraadsverkiezingen 2012; Vlaanderenkiest.be14-10-2018Uitslag gemeenteraadsverkiezingen 2018; Vlaanderenkiest.be13-10-2024Stemmen / Zetels%21%23%23%23%23%23%25%25%25 CVP1 / CD&V+N-VAA / CD&V2 / CD&V Plus344,2811040,6711140,4411233,791932,11932,25A824,682615,53418,235 VU1/ CD&V+N-VAA / N-VA2 9,61 1 6,551 111,761 2 - - 18,432414,62316,424 GB1 / GMB2 / VLD-GMB / VLD-GMBCVLD-GMB-SPA-LVBD / Lijst van de BurgemeesterE / Lijst 1785F38,081941,5121124,742633,49B937,87C1048,94D1449,09E14 36,6F1031,9E9 PVV1 - - 10,6912 SP1 / ANDERS2 - 6,47106,06109,12214,3210 Agalev1 / Groen2- - 6,3111- 7,72116,5107,81218,9214,320 Pro Merchtem- - - - - - - 24,4723,87 BURGER1 / Toekomst2- - - 17,071411,26123,2420- - - Vlaams Blok1 / Vlaams Belang2- - - - 6,72119,0621- - 5,420 VP8,041- - - - - - - - Anderen(*)- 4,8 0 - 6,54 0 - - - - -Totaal stemmen 8512 9468981710042104461119211427113159267Opkomst % 97,3194,6794,2996,2693,1493,668,1Blanco en ongeldig %2,26 2,722,214,653,693,182,233,81,1 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur. (*) 1982: DS / 1994: PSJV
Cultuur Taal De plaatselijke uitspraak van Merchtem in het Brabants luidt Merchtn, en de officiële taal is er het Nederlands.
Op 24 oktober 2005 verbood de gemeente borden in andere talen dan het Nederlands op de markt. Minister van Binnenlandse Zaken Marino Keulen schorste dit besluit echter omdat het in strijd was met de wet. In augustus 2006 verbood de gemeente het gebruik van andere talen dan het Nederlands op school, zowel door leerlingen als ouders met als rechtvaardiging dat de scholen werden betaald door de Vlaamse Gemeenschap. In de woelige BHV-periode, april 2010 stond de toenmalige burgemeester niet toe dat de lokale politie (AMOW = Asse, Merchtem, Opwijk, Wemmel) een eentalige (Franse) info-avond organiseerde op aandringen van Wemmels burgemeester Andries.
Evenementen thumb|De Koninklijke Steltenlopers van Merchtem