Oud-Heverlee is een Belgische gemeente in het arrondissement Leuven in de Vlaamse provincie Vlaams-Brabant. De gemeente telt ruim 11.000 inwoners. Oud-Heverlee is gelegen nabij de taalgrens.
Toponymie Het toponiem Heverlee komt van hever, dat "geitenbok" betekent, en van lee of lo, dat "bosje" betekent. Heverlee is dus een bosje waar veel bokken lopen.
Het voorvoegsel Oud duidt op het feit dat het dorp ouder is dan het nabijgelegen Heverlee, tegenwoordig een deelgemeente van Leuven. Een andere verklaring zou evenwel kunnen zijn dat "Oud" verkeerdelijk is vertaald uit het Franse "Haut", in dit geval is Oud-Heverlee het deel van Heverlee dat stroomopwaarts ligt.
De archieven tonen alleszins aan dat de meest gebruikelijke benaming tijdens het ancien régime Hout Heverle was, terwijl oudt de meest courante schrijfwijze voor "oud" was.
Geschiedenis In de overgangszone tussen het Kolenwoud en de Dijlevallei ontwikkelden zich in de loop der tijden verschillende dorpen. Met zekerheid is geweten dat de Sint-Annakerk van Oud-Heverlee omstreeks de 11de eeuw gebouwd werd. Sindsdien heeft deze, evenzo als de andere woonkernen van de gemeente, terrein veroverd op het immense woud dat ooit de Dijlevallei bedekte.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog, op 30 juli 1943, werd Oud-Heverlee opgeschrikt door een aanslag op een Duits militair transport. Een spoorwegbrug werd door leden van het Leuvens verzet (onder leiding van Pierre-Charles Hermans) opgeblazen. Een aankomend treinkonvooi uit Leuven, met Duitse soldaten aan boord, stortte vervolgens in de afgrond. Slachtoffers waren voornamelijk Duitse soldaten en onderofficieren, maar ook 2 Belgische machinisten kwamen om. Schattingen over het exacte aantal doden lopen echter uiteen van een 10-tal tot ±300 doden.
De fusiegemeente Oud-Heverlee is ontstaan op 22 februari 1977 tijdens de fusie van de toen zelfstandige gemeenten Oud-Heverlee, Blanden, Vaalbeek, Haasrode en Sint-Joris-Weert. Bij die gelegenheid ging een deel van het grondgebied van Blanden en Haasrode over naar Leuven (de huidige industriezone Haasrode).
Geografie De gemeente ligt in de landstreek Dijleland, en telt naast Oud-Heverlee zelf nog vier andere woonkernen, met name Blanden, Haasrode, Sint-Joris-Weert en Vaalbeek. De totale bebouwde oppervlakte van de gemeente bedraagt 24,48%, het landbouwgebied 32,43% en bossen beslaan 38,31%. De overige 4,78% hebben een diverse functie.Oud-Heverlee in cijfers; Immoweb.be (per statbel.fgov.be); 2009
Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Oud-Heverlee 7,56 3.337 441 24086A 2 Blanden 4,14 2.638 637 24086C 3 Haasrode 12,90 2.919 226 24086D 4 Sint-Joris-Weert 3,99 2.088 523 24086E 5 Vaalbeek 2,59 424 164 24086B
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 10.151 100,0 1993 10.221 100,7 1994 10.289 101,4 1995 10.366 102,1 1996 10.436 102,8 1997 10.443 102,9 1998 10.484 103,3 1999 10.474 103,2 2000 10.522 103,7 2001 10.624 104,7 2002 10.640 104,8 2003 10.605 104,5 2004 10.725 105,7 2005 10.780 106,2 2006 10.863 107,0 2007 10.861 107,0 2008 10.939 107,8 2009 10.994 108,3 2010 11.043 108,8 2011 10.994 108,3 2012 11.046 108,8 2013 10.985 108,2 2014 10.986 108,2 2015 10.989 108,3 2016 10.973 108,1 2017 11.095 109,3 2018 11.099 109,3 2019 11.112 109,5 2020 11.088 109,2 2021 11.209 110,4 2022 11.470 113,0 2023 11.545 113,7 2024 11.474 113,0 2025 11.406 112,4 2026 11.414 112,4
Bezienswaardigheden
thumb|Sint-Annakerk thumb|Processie O.L.V. van Steenbergen, bij Zoet Water te Oud-Heverlee
De plaats heeft een relatief rijk historisch patrimonium, met gebouwen als: De romaanse Sint-Annakerk De barokke "Onze-Lieve-Vrouw van Steenbergenkapel"Gemeente Oud-Heverlee; Toerisme; 2010 Het Spaans dak is een van de oudste burgerlijke woningen van de gemeente en dateert uit de 16de eeuw en was de residentie van de Heerlijkheid van Steenbergen. De art-nouveaupanden in de nabijheid van het oude tramstation te Sint-Joris-Weert De Minnebron bij Zoet Water De camouflagebunkers LW7 en LW8 die deel uitmaakten van de KW-linie. Een van de bunkers is tegenwoordig een schuiloord voor vleermuizen.Bunkers LW7 en LW8; Open Monumentendag Vlaanderen, openmonumenten.be (pagina niet meer beschikbaar)
Natuur en landschap miniatuur|Uitzicht vanaf de vogelkijktoren ten noorden van Oud-Heverlee Oud-Heverlee ligt op het Brabants Plateau op een hoogte van 26-75 meter. De belangrijkste waterloop is de Dijle met zijriviertjes als Leigraaf en Leibeek en diverse vijvers.
Ondanks het feit dat de gemeente in de onmiddellijke nabijheid van het stedelijk gebied Leuven is gelegen heeft de gemeente een uitzonderlijk groen karakter. Meer dan 40 % van haar grondgebied bestaat uit bossen, waaronder het Meerdaalbos, het Egenhovenbos en het Heverleebos. Samen vormen zij een bosdomein van 2071 hectaren, en zijn ze een restant van het Kolenwoud dat ooit geheel Midden-België bedekte. In het bos liggen de Minnebron, Hertebron, Kluisbron en de Borrebron. De meest voorkomende boomsoorten zijn beuk (30%), grove den (17%), zomereik (12%) en Amerikaanse eik (10%).Meerdaalwoud en Heverleebos; Agentschap voor Natuur en BosMeerdaalwoud en Heverleebos; Agentschap voor Natuur en Bos (gearchiveerde versie)
De Vijvers van Oud-Heverlee zijn een Vlaams Natuurreservaat.
Het natuurreservaat de Doode Bemde bevindt zich gedeeltelijk in de gemeente.
Cultuur Bibliotheek en erfgoed Oud-Heverlee beschikt over twee bibliotheken: de hoofdbibliotheek in Haasrode en het bibliotheekfiliaal Roosenberg aan de vijvers van Oud-Heverlee. De bibliotheken maken deel uit van een slim (bibliotheek)netwerk en beschikken over een inleverbus. Erfgoed Meerdael is de geschied- en heemkundige kring van de gemeente Oud-Heverlee.
Recreatie Het ZoetwaterparkWebsite ZoetWaterPark omvat de hierboven vernoemde bossen, het cultureel centrum 'De Roosenberg' en de 'kapel van Steenbergen'. Jeugdverblijfcentrum De Kluis, gevestigd in het voormalig boswachtershuis ‘La retraite’.
Evenementen De Processie O.L.V. van Steenbergen te Zoet Water Zomerfeest Oud-Heverlee (eerste weekend september) Oud-Heverlee Kunstroute (laatste weekend september)
Lokale media Dorpskrant Achter d'OechelenWebsite dorpskrant Achter d'Oechelen Lokaal radiostation "Radio Retro Oud-Heverlee"
Streekproducten In de gemeente wordt de Chardonnay Meerdael naar aloude traditie gebrouwen. Het betreft een mousserende wijn gemaakt van de (witte) Chardonnaydruif. De wijngeschiedenis van de gemeente en de omliggende streek gaat terug tot 1121 toen Hertog Godfried I van Leuven op de zuidhelling van de burcht wijnranken liet aanplanten. De Oud-Heverleese wijncultuur wordt gekenmerkt door periodes van verval en bloei, zo verdween omstreeks de tweede helft van de 16de eeuw deze traditie nagenoeg geheel.Homepage Chardonnay Meerdael; 5 maart 2006
Religie en levensbeschouwing Voor de Rooms-Katholieke Kerk ligt Oud-Heverlee in de federatie Bierbeek - Oud-Heverlee, die op haar beurt deel uitmaakt van het dekenaat Bierbeek in het vicariaat Vlaams-Brabant en Mechelen van het Aartsbisdom Mechelen-Brussel. De gemeente wordt onderverdeeld in vijf parochies, met als kerken: De Sint-Jan-Evangelistkerk te Blanden De Onze-Lieve-Vrouwekerk te Haasrode De Sint-Annakerk in de deelgemeente Oud-Heverlee De Sint-Joriskerk te Sint-Joris-Weert De Maria Magdalenakapel te Vaalbeek
Daarnaast bevindt zich in de gemeente ook nog de Onze-Lieve-Vrouw van Steenbergenkapel en de Rooikapel (Blanden).
Mobiliteit Openbaar vervoer In deelgemeente Sint-Joris-Weert ligt het voormalige tramstation Sint-Joris-Weert van de NMVB-Buurtspoorwegen van de provincie Brabant. Het gebouw is buiten gebruik en in verval sinds de sluiting in 1991, het is evenwel beschermd sinds 2005 als monument. De locatie fungeert wel nog als NMBS-stopplaats aan spoorlijn 139 tussen Leuven en Ottignies, aan deze spoorlijn ligt ook het spoorwegstation Oud-Heverlee. Daarnaast verbinden verschillende buslijnen van de vervoersmaatschappijen De Lijn en TEC de gemeente met Leuven, Brussel, Waver, Geldenaken en tal van andere dorpen en gemeenten in de omgeving.
Wegennet Oud-Heverlee is gelegen in de nabijheid van de autosnelweg A3/E40 die de gemeente verbindt met onder andere Brussel en Luik. Andere belangrijke wegen zijn de Waversebaan, de Naamsesteenweg (N251 en N25) en de in buurdorp Korbeek-Dijle gelegen Nijvelsebaan (N253).
Fiets- en wandelpaden Meerdere fietsroutes lopen door de gemeente, met name de Meerdaalroute, de Dijleland gravelroute en de Brabantse Pijl Cycling Route. Ook zijn er meerdere wandelroutes waaronder de Doode Bemdewandeling, Beleef de valleien van Zuid-Dijleland, Meerdaalwoud: Dikke beukwandeling, Sint-Joris-Weert wandelroute, Blanden-Brise Tout-Beauvechain-Ferme des Biches en 't Pad van Ad.
Politiek De gemeenteraad bestaat uit 21 leden met inbegrip van de burgemeester en vijf schepenen. Na net geen 36 jaar burgemeesterschap van Albert Vandezande (Fusiebelangen) (1976-2012) werden in 2012 de politieke kaarten herschud. N-VA won de verkiezingen en vormde samen met CD&V en Groen de coalitie van 2012 tot 2018. De oppositie werd gevormd door Fusiebelangen en sp.a. CD&V kreeg met Adri Daniëls de burgemeesterssjerp gedurende de eerste 4 jaar van de legislatuur, waarna hij werd afgelost door Alexander Binon (N-VA) voor de volgende 2 jaar. In 2018 vonden gemeenteraadsverkiezingen plaats waarbij N-VA opnieuw de grootse werd. Ondanks de overwinning werd de partij naar de oppositiebanken verwezen. De coalitie bestond nadien uit CD&V, Groen en sp.a-plus. Adri Daniëls (CD&V) was voor de tweede keer burgemeester van 2019 tot 2020. Bart Clerckx (CD&V) nam van hem over als burgemeester in 2021. Open Vld en onafhankelijken die eerder afsplitsten van N-VA vormden in 2023 de politieke lijst PRO OH. Op 14 februari 2024 besloot Groen om met Vooruit en onafhankelijke kandidaten op een gemeenschappelijke lijst, genaamd SAMEN, te staan bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2024. Het is enkel een lijst samenwerking; het wordt dus geen nieuwe partij. Op 13 oktober 2024 vonden gemeenteraadsverkiezingen plaats waarbij de gezamenlijke lijst SAMEN de grootste werd. Desondanks werd SAMEN naar de oppositiebanken verwezen en vormde CLUB CD&V een coalitie met N-VA en PRO OH. Bart Clerckx blijft burgemeester.
Voormalige burgemeesters Periode Burgemeester 1976-2012 Albert Vandezande (Fusiebelangen) 2013–2016 Adri Daniëls (CD&V) 2017–2018 Alexander Binon (N-VA) 2019–2020 Adri Daniëls (CD&V) 2021–heden Bart Clerckx (CD&V)
2025–2030 Schepencollege Functie en bevoegdheden Naam Partij Burgemeester Algemeen beleid, veiligheid, openbare werken en mobiliteit, kerkfabrieken Bart Clerckx CLUB CD&V Eerste schepen Ruimtelijke ordening, personeel, lokale economie Francis Van Biesbroeck N-VA Tweede schepen Patrimonium, financiën, senioren, communicatie en ICT Patrice Lemaitre PRO OH Derde schepen Onderwijs, sport, woonbeleid, kinderopvang, internationale samenwerking Katrien Timmermans CLUB CD&V Vierde schepen Milieu (klimaat en waterbeleid), jeugd, landbouw, gelijke kansenbeleid Tom Teck PRO OH Vijfde schepen Welzijn, cultuur, erfgoed, toerisme, dierenwelzijn, voorzitter bijzonder comité voor de sociale dienst Tine Eerlingen N-VA
Gemeenteraad