Wolfgang Paul (* 10. August 1913 in Lorenzkirch,Gottfried Müller: Von Wolfgang Pauls Verbundenheit mit dem Dorf Lorenzkirch an der Elbe. In: Gottfried Müller (Hrsg.): Festschrift Wolfgang Paul. Markkleeberg 2008. S. 24–30. Sachsen; † 7. Dezember 1993 in Bonn) weer en düütsch Physiker, de den Nobelpries för Physik kreegen hett. He gellt as en vun de Pioniere vun de Deelkenphysik; sien Arbeiten umfaaten de Rebeeden Atom- un Molekülstrahlen, Massenspektrometrie, Isotopentrennung, Elektronenstreen in Materie, Strahlenbiologie, Dosimetrie un de Elektronenstrahltherapie in de Medizin. 1953 entwickel he mit Helmut Steinwedel dat Quadrupolmassenfilter (paulsches Massenfilter) för massenspektrometrische Meetenn. För de Paul-Fall, en vun hüm entwickelt Ionenfall, kreeg he 1989 tosommen mit Hans Georg Dehmelt den Physiknobelpries.
Leven un Wirken mini|Graff vun Lieselotte un Wolfgang Paul in Bonn-Poppelsdorf He hett dat Abitur an dat Wilhelmsgymnasium in München maakt un studeer an de Universität München un de Technische Hoochschool Berlin Physik. 1939 hett he an de TH Berlin sien Doktertitel maakt un weer van 1937 bit 1942 Wetenschaplich Assistent bi Hans Kopfermann an de Christian-Albrechts-Universität to Kiel. Nah de sien Roop an de Georg-August-Universität Chöttingen folg Paul sien akademischen Lehrer un habiliteer sück 1944 in Chöttingen, wo he sluutend van 1944 bit 1952 as Perfesser tätig weer.
1952 folg he en Roop an de Universität Bonn, wo he bit 1981 lehr hett un Direkter vun dat Physikalische Institut weer.
Van 1964 bit 1967 weer he Direkter vun dat Physikdepartement an‘n CERN un van 1970 bit 1973 Vörsitter vun dat Direktorium an dat DESY (Hamborg). 1979 wurr Paul to’n darten Präsidenten vun de Alexander-von-Humboldt-Stiftung wählt; he harr dit Amt teihn Johr lang inner. 1982 wurr he to’n korrespondeerend Liddmaat vun de Akademie vun de Weetenschapen to Chöttingen wählt, 1983 folg de Wahl to’n korrespondeerend Liddmaat vun de Heidelbarger Akademie vun de Wetenschapen.
Wolfgang Paul weer 1957 een vun de 18 Ünnertekner vun de Chöttinger Verkloren gegen de plaant atomare Bewappen vun de Bundswehr.Die Göttinger Erklärung 1957 bi uni-goettingen.de
Paul harr ut sien eerst Ehe mit Lieselotte Paul, borene Hirsche (1917–1977), veer Kinner: Jutta, Regine, Stephan (* 1957) un Lorenz (* 1942). He weer van 1979 bit to sien Dood mit Doris Walch-Paul (* 1941) verheiraadt, de siet 1972 Akademische Rätin för germanistische Mediävistik an de Universität Bonn weer. Stephan Paul is Lehrstohlinhebber för Experimentalphysik an de TU München, Lorenz Paul Perfesser för Physik an de Universität Wupperdaal.
Utstellung Bit to’n 24. August 2014 weer in dat Düütsch Museum Bonn en Sünnerutstellung to den Pionier vun de Deelkenphysik to sehn. De Titel vun de Utstellung weer „Wolfgang Paul – Der Teilchenfänger“. Dorbi wurrn sien Leven un Wirken chronologisch dosrstellt. Utstellt wurrn ok Deelen vun den eersten europääschen Deelkenbeschleuniger, de up sien Arbeiten footen dee. De 500-MeV-Beschleuniger weer van de laat 1950er Johren bit 1984 in Bonn in Bedriev un gellt as Vörlöper vun dat DESY in Hamborg.Astropage.eu on Tour: Das Deutsche Museum Bonn Astropage.eu 19. Dezember 2013, afropen an’n 23. Dezember 2013.
Ehrungen Utteknungen 1989 kreeg he tosommen mit Norman Foster Ramsey un Hans Georg Dehmelt den Nobelpries för Physik för de Entwicklung vun de nah hüm nöömt Ionen-Fall. Wiedere natschonale un internatschonale Utteknungen weer ünner annern de Ehrendokterwürden vun de Universitäten Uppsala, Aken, Posen, Thessaloniki un Canterbury. He weer Ehrensenator vun de Universität Bonn. He weer siet 1984 Tweet Viezkanzler, 1985 un 1992 Eerst Viezkanzler vun den Orden Pour le mérite för Wetenschapen un Künste, de sien Liddmaat he siet 1980 weer. Paul kreeg de Goldmedaille vun de Akademie vun de Wetenschapen in Prag. 1992 kreeg he de Dirac-Medaille vun de Universität vun New South Wales. He weer Dräger vun dat Groot Bundsverdeenstkrüüz mit Steern. De Deutsche Physikalische Gesellschaft (DPG) hett hüm 1989 mit den Robert-Wichard-Pohl-Pries uttekent. He wurr to’n Liddmaat vun de Düütsch Akademie vun de Naturforscher Leopoldina – Natschonale Akademie vun de Wetenschapen wählt. 1991 wurr he in de American Academy of Arts and Sciences upnommen.
Wat nah hüm nöömt is mini|Erklärungstafel an den Wolfgang-Paul-Hörsaal vun de Universität Bonn mini|De Wolfgang-Paul-Allee in Bonn-Poppelsdorf Wolfgang Paul is Naamspatron vun den Wolfgang-Paul-Studienpries (Deutsche Gesellschaft für Massenspektrometrie) un den Wolfgang-Paul-Pries, en vun de hööchstdoteert Wetenschapsutteknungen in Düütschland, vergeven dör de Alexander-von-Humboldt-Stiftung un dat Bundsministerium för Bildung un Forschung (BMBF). De Wolfgang-Paul-Medaille vun de Universität Bonn wurrd sowohl an Wetenschapler as ok an Persönlichkeiten verleeht, de sück in ideeller oder materieller Wies um disse Universität besünners verdeent maakt hemm. De groot Hörsaal der Physik an de Universität Bonn, an de sien Planung he bedeeligt weer, wurr nah hüm nöömt. Ut sien Nahlaat wurrn dor de Wolfgang-Paul-Vorlesungen finanzeert. De Wolfgang-Paul-Allee in Bonn-Poppelsdorf drocht sien Naam, se liggt nich wiet weg vun dat Physikalische Institut un wiederen Inrichtungen vun de Universität Bonn. In den Ulmer Science Park is de Wolfgang-Paul-Straße nah hüm nöömt.
Literatur Gisbert zu Putlitz: Paul, Wolfgang. In: Neue Deutsche Biographie. (NDB). Band 20. Duncker & Humblot, Berlin 2001, ISBN 3-428-00201-6, S. 110–112 Ralph Burmester und Andrea Niehaus (Hrsg.): Wolfgang Paul – Der Teilchenfänger. Begleitpublikation zur gleichnamigen Sonderausstellung vom 13. November 2013 bis 24. August 2014 im Deutschen Museum Bonn. Deutsches Museum, Bonn 2013, ISBN 978-3-940396-42-6
Weblinks
Biografie (Uni-Bonn) Wolfgang Paul: Nobel Lecture (Electromagnetic Traps for charged and neutral Particles) Stockholm 8. Dezember 1989 Indrag up de Siet vun den Nobelpries (engelsch) Genealogie, Biographie un Autobiographie Wolfgang Paul- un Sofja Kovalevskaja-Pries Autobiografie (engelsch)
Enkeld Nahwiesen
Kategorie:Mann Kategorie:Börger von Düütschland Kategorie:Boren 1913 Kategorie:Storven 1993 Kategorie:Physiker Kategorie:Nobelpriesdräger (Physik) Kategorie:Utfinner Kategorie:Dräger vun’t Bundsverdeenstkrüüz