Landschop mit den Fall vun Ikarus ( oder ) is de Titel vun ene Öölschilleree in’n Stil vun de nedderlandsche Renaissance, de den Fall vun Ikarus na ene Szeen ut Ovid siene Metamorphosen wiest. De bekanntste Verschoon hangt in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in Brüssel un is rund 73,5 Zentimeter hooch un 112 Zentimeter breed. Lange Tied weer de Annahm, dat de Schilleree vun den fläämschen Maler Pieter Bruegel den Olen stammt. Bruegel weer seker an Kompositschoon vun dat Bild bedeligt, unkloor is man of he dat Bild ok maalt het. Villicht is dat Bild ene fröhe Kopie vun en Original, dat verlüstig gaan is.
Ene twede Verschoon vun de Schilleree, de licht afwiekt, finnt sik in’t Brüsselsche Museum Van Buuren. Ok bi disse Verschoon wurr diskuteert, of se vun Bruegel stammen kunn. Intwischen warrt se aver op en Tied na den Dood vun den Maler dateert.
Inholt un Kompositschoon mini|Detailutsnid vun’t Bild: Eine Liek in’t Holt
De Hööftfigur is en Buer bi’t Plögen, achter em steiht en Harder, un rechts nerrn an’n Bildrand sitt en Fischer. De Blick richt sik op ene Bucht, de sik bet an’n Horizont reckt, mit de Sünn an’n Horizont. Op de See krüüzt Scheep, un in de rechte bövere Eck steiht witte Bargen tohööcht. Schreeg över den Buer, de plöögt, liggt en befastigt Felseneiland, wat sachtens op dat Labyrinth ut den Ikarus-Mythos anspielen schall, un dorachter ene Havenstadt. Links nerrn in’n Vörgrund is en Geldbüdel to sehn, in den en Sweert steckt; dorgegen liggt en vullen Sack Koorn. Achter dat Peerd is in’t Buschwark en Gesicht in’n Halbschadden to sehn: en Doden, den de Buer jüstso wenig bemarkt as Ikarus, derl in’n Achtergrund in der See fullen ist.Die Abenteuer des Sehens, S. 90 ff.Anna Blume: In the Wake of Production. A Study of Bruegel’s Landscape with the Fall of Icarus. In: Donald E. Morse (Hrsg.): The Delegated Intellect. Emersonian Essays on Literature, Science, and Art in Honor of Don Gifford. New York 1995, S. 236–261. De verunglückte Ikarus is blots lütt un praktisch blots as Bilddetail an’n Rand op de rechte Sied vun’t Bild över den Fischer to sehn.
De Harder sitt üm un bi in de Midd vun’t Bild. Sien Gesicht is na baven richt un liggt op’n Snittpunkt vun Hööft- un Nevendiagonaal. De Standpunkt vun den Bekieker liggt op en Hööchde. De Buer warrt schreeg vun baven dorstellt, de Harder mehr vun de Siet un dat Segelschipp doröver frontal. Dör disse verschaven Winkels verstarkt de Maler den Indruck vun grote Feern.Pieter Bruegel d. Ä. – Bauern, Narren und Dämonen. S. 61. De Klören geel, gröön un bruun domineert, so dat dat rode Hemd vun den Buer besünners opfallt.
Interpretatschoon Ikarus is ut de greeksche Mythologie bekannt: Sien Vader Dädalus harr Flögels fardigt, mit de he un sien Söhn ut de Fungenschop op Kreta flüchten wüllen. As Ikarus man övermödig to dicht an de Sünn fleeg, smolt dat Wass, dat de Feddern tohoophöll, un he stört in’n Dood. De Dichter Ovid beschrifft dat in sien Metamorphosen (VIII, 183–235) un in de Ars amatoria (II, 21–96).
Ehr dat Dädalus na Kreta verbannt wurr, smeet he ut Missgunst sien twölvjohrigen Schöler Perdix,vun de Akropolis.Metamorphosen. S. 190 f. Athene fung den Jung aver op un verwannel em in enen Rapphahn, de dicht bi’n Bodden flüggt un sien Nesten in’t Buschwark buut. De Vagel sitt in de Schilleree links vun den Angler op enen Telg. In’n Mythos flüggt he na de Begräffnis vun Ikarus bi. mini|Ikarus an’t Versionen, Angler un Rebhuhn (Utsnitt) mini|Kriegsschipp mit den Fall vun Ikarus
War rutstickt ist, dat de Maler den verunglückten Ikarus blots so bilangs dorstellt: Rechts nerrn süht en em in’t Water störten; mit sien nackent Been strampelt He in’t Water un maakt ene lächerliche Figur. Över em sünd noch en poor Feddern an’t Flegen. Dädalus, een vun de Hööftfiguren in’n Mythos, fehlt sogor heel in’t Bild. De Schillerie sett dorgegen de Nevenfiguren as Buur, Hirt un Fischer, de ok al bi Ovid nöömt warrt in Szeen:
Mancher, de mit schwankende Angelruut fischte, mancher Hirt, de sik op sien Stab stütt, manch en Buur, de sik op den Ploog stütt, süht de beiden, wundert sik un höllt se för Gödder, wiel se dör de hoge Luft fleegen kunnen. Ovid metamorphosenMetamorphosen. III, 216–220.
De Angler sitt aver nerrn bi’t Water, de Hirt is in de Midd platzeert, de Buur bestellt sien Acker, un allensamen is gemeen, dat se den Stört vun Ikarus keen Interesse entgegensett. So bedüüdt dat Sweert in’n Geldbüdel un de Getreidesack in’n Vörgrund flämische Sprichwöör: „Geld un Sweert bruukt gode Hannen“ un „Op Felsen seiht groeit nix“. Dat sünd Anspelens op de Nutzloosigkeit vun Ikarus sien Handeln. De Aphorismus to de halb versteckte Liek in’t Unterholt heet: „Keen Ploog höllt wegen en Stervenden an.“ Buur, Hirt un Fischer gehorcht stoisch de Gesetten vun de Natur un vun’t Kosmos. Sülven dat Rebhuhn Perdix, dat sik in’n Mythos över Ikarus sien Dood freut, ignoreert den Verunglückten, un dat Schipp – dat bi Ovid nich nöömt warrt – entfernt sik mit blaaste Segels vun de Unfallsteed.
Bruegel hett de Saag vun Ikarus heel in sien egen Tied sett; dorför snackt de Landskupp un de för dat 16. Johrhunnert typischen Middelmeer-Karacken. Disse Schippen wurrn to de Tied in nederlannsche Werften bootDie Abenteuer des Sehens. S. 93., un de Maler stellt se mit grote Nauigkeit dar.
In’n Gegensatz to de Saag, in de Ikarus de Sünn to nah keem, stört he in disse Bild fast an de entgegensette Steed af; de Sünn geiht dortegen jümmers op oder ünner. De Tietgenoot Abraham Ortelius markt dorto in sien Book der Frünnen an: „Unser Bruegel malt vele Dingen, de man gor nich malen kann. […] In sien Warken is oft mehr an Gedanken as an Malerie.“
Na Jacques van Lennep is ok disse Düüden mööglich: De Buur in’n Vörgrund weer en Anspelen op de alchemistische Kunst. Alchemisten vergleken ehr Handwark mit den Ackerbo, un se höllen Metallen för Organismen, de wassen un sik vermehren köönt. De op sien Stab stütte Schäper stellt den Gott Hermes dar, de in sien Jugend mit sien Broder Apollo de Herden vun Admeto hööd hett. Dat Schipp schall op en Kompostbehälter anspelen un de See op Quecksilber. Dat warrt dormit verklaart, dat dat en lange un gefährliche Prozedur bruukt, bit Quecksilber en chemische Verbinnen inngahn kann, un dat man disse Gefahr mit en Seereis vergleek. De opgaande Sünn kann ok de Erneuerung vun de Welt dör Alchemie bedüüden; demna weer Ikarus en scheiterden Alchemist.Jacques van Lennep: Art et alchimie. Brüssel 1966, S. 340–365.
In de as Kupferstich verbreidde Tekenung Kriegsschipp mit den Fall vun Ikarus höllt sik Bruegel scheinbor enger an dat Thema: Dor steiht de Sünn hooch an’n Heven, un de Vader flüggt ünner den störtenden Söhn.Rose-Marie Hagen, Rainer Hagen: Pieter Bruegel d. Ä. – Bauern, Narren und Dämonen. Köln 1999, S. 60. Trotzdem interessiert sik de Künstler veel mehr för dat detailgetreu darstellte Schipp.
Afkumst Dat beschadigte un faken övermalte Wark wurr 1912 bi en Antiquitätenhannelaar in London för de königlichen Sammlungen in Belgien anköfft. Signatuur, Datum un historische Dokumenten fehlt.
Rezeptschoon Gottfried Benn siene Gedicht Ikarus vun 1915 grippt den Schilleree literoorsch op.Scott Horton: Benn’s Icarus. In: Harper’s Magazine, 7. Dezember 2008 (online), abgerufen am 8. Juni 2022. De plattdüütsch-hoochdüütsche Bildungsroman Heine Steenhagen wöll ju dat wiesen! (1925) vun Friedrich Ernst Peters vergliekt den Protagonisten mit Heine Steenhagen mit Ikarus. De Postheime Textuutgaav vun 2012 bruukt ok en Utsnid vun de Schilleree as Titelbild. W.H. Auden sien Gedicht Musée des Beaux Arts ut’n Johr 1940 grippt de Schilleree justso literoorsch op. In dat Vertell Ikaros vun den poolschen Schriever Jarosław Iwaszkiewicz deent de Schilleree as Allegorie för de Fastnahm vun enen Jungen op apen Straat in Warschau tiedens de düütsche Besattertied in’n Tweden Weltkrieg, de vun de Passanten ümto gornich beacht warrt.Op poolsch; as hoochdüütschen Uuttog in versch. Schoolböker; vullstännig hoochdüütsch översett vun Klaus-Dieter Staemmler: Ikaros, in Die großen Meister. Europäische Erzähler des 20. Jahrhunderts, Bd. 2. Rolf Hochhuth. Bertelsmann Lesering (Rutgevers), S. 410 – 414. Literatur Ovid: Metamorphosen. In Prosa neu übersetzt von Gerhard Fink, Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 1992/98, Lizenzausgabe von Artemis Verlag Zürich und München 1989, ISBN 3-596-10497-1. Jean-Louis Ferrier: Die Abenteuer des Sehens, München: Piper Verlag 1998, ISBN 3-492-04019-5.
Rose-Marie und Rainer Hagen: Meisterwerke im Detail. Band 2, Taschen Verlag, Köln 2003. Beat Wyss: Landschaft mit Ikarussturz. Ein Vexierbild des humanistischen Pessimismus. Fischer TB, Frankfurt 1990, ISBN 3-596-23962-1
Weblenken
La chute d’Icare – das Gemälde im Online-Katalog der Königlichen Museen (französisch) Flämische Meister: Van Buuren Museum Astrid Nettling: Verkehrte Welt. Pieter Bruegels „Sturz des Ikarus“. Deutschlandfunk, 4. Dezember 2019.
Footnoten
Kategorie:Maleree