mini|Gil Evans (1978) Gil Evans (* 13. Mai 1912 as Ian Ernest Gilmore Green in Toronto, Ontario; † 20. März 1988 in Cuernavaca, Mexiko) weer en kanaadsch Jazzmusiker (Arrangeur, Komponist, Bandleader un Pianist); in den 1940er bit 1970er Johren weer he en bedüüdend Neemaker vun de konzertanten Big-Band-Musik in den Stilrichten Cool Jazz, Modaler Jazz, Free Jazz un Jazzrock. Evans hett de Orchestreerung as nee Qualität in den Jazz inführt; bispeelswies hett he mit wesselnd Kombinatschonen nich begäng oder wenig begäng insett Holt- un Blechblasinstrumente as Oboe, Waldhorn un Tuba dat Klangfarbenspektrum vun disse Musik utwiet.Martin Kunzler: Jazz-Lexikon. Band 1: A–L (= rororo-Sachbuch, Band 16512). 2. Auflage. Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 2004, ISBN 3-499-16512-0, S. 351. Bekannt wurr he in den 1940er Johren för sien Arrangements in dat Claude-Thornhill-Orchester. Sien Arbeit mit Miles Davis, de mit den Birth-of-the-Cool-Sessions 1949 anfung, reck ehr Hööchtpunkt mit orchestralen Produktschonen as Miles Ahead (1957) un Sketches of Spain (1960), de „den Miles Davis-Ton am vollkommensten in orchestralen Klang verwandelte[n] – in sound“. Nochmal Upmarksomkeit hemm hüm sien Bandprojekte af den 1970er Johren verschafft, as dat Monday Night Orchestra mit sien Sessions in‘n New Yorker Club Sweet Basil un tallriek Europatourneen.
Leven He weer de Söhn vun Margaret Julia McConnachy, de irisch-schottische Wuddels harr un wurr boren as Ian Ernest Gilmore Green. Se weer fiegmal verheiraadt; hör veert Mann, en kanaadsch Dokter, weer de Vader vun Gil, de aber dood bleev, bevör Gil boren wurrn weer. De övernehm den Familiennaam Evans vun sien Steefvader John A. Evans, en Bargmann. Wiels sien Kindheit truck de Familie mehrmals um, tonächst nah Spokane in den Bundsstaat Washington, denn nah Saskatchewan, Idaho, Montana, Oregon un sluutend nah Kalifornien, wo se sück upletzt in Stockton daal leet, wo Gil High School un College besöcht hett. Dor hörr he to’n eersten Mal Jazzmusik in‘t Radio.Stein, S. 2
Gil Evans weer en hooch talenteert Autodidakt; he hett de Möglichkeit annommen, bi en Schoolfrüend Klaveer to spelen un de Schallplattensammlung vun de Familie to hören. Dorbi hett he sien Faible för den Jazz opdeckt, insbesünnere för de Musik vun Louis Armstrong. Wiedere Inflooten keemen vun dat Casa Loma Orchestra, den Bands vun Claude Hopkins un Don Redman as ok den fröh Schallplatten vun Duke Ellington. Mit Schoolfrüenden hett he 1929 en eerste eegen Band grünnd, de aktuelle Danzmusik un Nummern as China Boy oder Limehouse Blues speel. Gil sien eerst Arrangement foot up den dormals populären Hit Ida, Sweet as Apple Cider in de Version vun Red Nichols and His Five Pennies.Stein, S. 4 ff. 170px|mini|Stockton, University of the Pacific, Burns Tower Nah sien High-School-Afsluss gung Evans in‘n September 1931 an da College of the Pacific, um in dat folgend Johr an dat Modesto Junior College to wessen, dat nee Mögelkeiten för de eerst Bandgrünnen apen maken dee; so entstunn 1932 de Brigg-Evans-Band mit den Bassisten Ned Briggs.Stein, S. 8 f.
Nah eerste Erfohrungen mit eegen Bands, de Liddmaatschap in dat Thornhill-Orchester un den Johren vun de Tweeten Weltkrieg, de Evans in Armeebands verbroch, hett he af Fröhlohr 1946 in New York leevt un arbeit, wo he 1950 Lillian Grace heiraadt hett.Stein, S. 171 f. In de fröh 1950er Johren leev Evans mit sien Fru Lillian in de 345 West 45th Street in Midtown Manhattan, wo völ Musiker to Huss weern. Anfang vun de 1960er Johr fung Evans en körperzentreert Therapie bi den Reichianischen Therapeuten Carl Tropp an (de nah den Dood vun Tropp unafslooten to Enn’n gung).Stein, S. 244 ff. 1961 hett sück dat Paar trennt; dorup truck Evans in en Apartment in de Upper West Side in de 86th Street, dicht bi den Central Park. Över den Bud-Powell-Fruend Francis Paudras hett he in’n Oktober 1962 de junge Afroamerikanerin Anita Powell kennenlehrt, de h in dat Fröhjohr 1963 heiraadt hett un mit de he de gemeensam Söhns Noah (* 1964) un Miles (* 1965) harr.
As en vun de eersten Mieter truck Evans mit sien Familie 1970 in di Westbeth Artists Community, en för inkommansswaak Künstler to Lofts umbaut Fabrikanlaag vun Bell Laboratories an‘n Hudson River in dat West Village. Wiels de letzt Reisen weer Evans 1987 krank; sien Dokter harr ahn Spood versöcht, hüm de Paris-Reis uttoreden. Nah sien Rückkehr in die USA is Evans weer mit Band in dat Sweet Basil uptreeden; Evans seech aber temelk mööd ut. Sluutend wurrn för den Januar 1988 de wiederen Upträen afseggt. As he sück endlich in’n Januar ünnersöken leet, wurr Prostatakrebs faststellt un in dat New York University Hospital en Routine-Operatschoon dörführt. Nah disse Behandlung föhl Evans sück aber bannig schlecht; de Familie hett denn entscheeden, dat he to‘t Verhalen New York verlaaten sull. Maxine un Dexter Gordon harrn en Ferienhuus in dat mexikaansch Cuernavaca mit en Extra-Bungalow, wohin Evans mit sien Söhn Noah Enn’n Februar flaagen is. He hett ok en Synthesizer un en Reihe vun Arrangements mitbrocht, womit he arbeiten wull; in’n Mai weer en wiedere Europa-Tournee vörsehn. Doch Gil Evans Kreeg noch en Buukfellentzündung un is an’n 20. März in Anwesenheit vun sien beid Söhns Noah un Miles storven.Stein, S. 323 f.
Wirken Anfang vun sien Karriere Mit 21 Jahren harr Gil Evans 1933 en negenköppig Band in Stockton, för de he nah dat Vörbild vun dat Casa Loma Orchestra di Arrangements schreev un de sluutend – för Danzbands wenig begäng – Instrumente as Oboe, Flöte un Englischhorn umfaaten dee.Stein, S. 12.
De Trompeter Jimmy Maxwell erinnert sück: Zitat Gil hatte eine Vorliebe für ein zehnköpfiges Ensemble so zu schreiben, dass es klang, als wäre es eine zwölf- oder dreizehn-köpfige Band. So sollte die Posaune die vierte Saxophon-Stimme spielen oder einer der Saxophonisten kam in der Brass Section hinzu, so dass wir alle Arten von Klangfarben mit dem Gebrauch von Dämpfern erzeugen konnten. […] Stein, S. 12.
In‘n Winter 1933 entstunnen eerste Mitsnitte för en lokale Radiostatschoon; 1934/35 verschaff en tonehmend Popularität hör Uptrittsmögelkeiten in de San Francisco Bay Area; in‘n Sömmer 1934 harrn se en Engagement in en Resort an den Lake Tahoe. In sien Arrangements betruck he nu ok Inflooten vun impressionistisch Musik vun Ravel un Debussy as ok den SpanierManuel de Falla in.Stein, S. 16 f.
1936/37 speel he mit sien Band Gil Evans and His Youngsters in Balboa Beach, wo se in‘n Rendevouz Ballroom uptreeden dee un hör Konzerte in‘n Radio överdragen wurrn; liekers weer de Band finanziell in en prekären Situatschon.Stein, S. 34 f. Evans hett in’n Sömmer 1937 en Bandsängerin upnommen, Elizabeth Tilton, de jüngere Süster vun Martha Tilton; ok Vido Musso keem in de Band. As en Blizzard de Anreis vun dat Duke Ellington Orchestra nah Seattle unmögelk maaken dee, is dat Evans-Orchester insprungen; hör Upträe in’n Trianon förder hör Popularität an de Westküst. Liekers geev dat Konflikte in de Band, wiel Evans mehr Probentiet för sien Arrangements infordern dee.Stein, S. 49 f. De Bandleitung hett he sluutend mangels koopmännisch Ambitschonen in‘n April 1938 den Bandsänger Skinnay Ennis överlaaten, wiels he wieder musikalischer Leiter bleev. De Band is denn in Bob Hope sien The Pepsodent Show uptreeden (Mitsnitte vun de Show gifft dat nich). In’n Harvst 1938 harr he Gelegenheit för eerste Schallplatten-Upnahmen; för Victor Records nehm he de Johnny-Mercer-Songs Garden of the Moon un The Girlfriend of the Whirling Dervish up.Stein, S. 59 f. To disse Tiet keem de Pianist Claude Thornhill as wiederer Arrangeur in de Band; as Thornhill in‘n Harvst 1939 de Grupp verlaaten dee, um en eegen Formatschoon to grünnen, is hüm Evans folgt, hett aber noch wieder för Ennis arbeit. In’n Februar 1940 harr de nee Thornhill-Band hör eerst Upträen.Stein, S. 65–71 mini|180px|Claude Thornill, ca. 1947.Foto vun William P. Gottlieb.
Arrangeur bi Claude Thornhill (1941–1948) Nah anfangs loos Tosommenarbeit 1940 hett Thornhill Gil Evans fast instellt; as he en spoodriek Engagement in dat Glen Island Casino an de Ostküste harr;Stein, S. 84. so hett Evans in de Johren 1941/42 un nah den Tweeten Weltkrieg weer van 1946 bit 1948 as Arrangeur vun aktueller Danz- un Ünnerhollensstücke för dat Orchester arbeit, to de Buster’s Last Stand, There’s a Small Hotel un I Don’t Know Why hörrn deen. Evans hett de vun Thornhill um Waldhorn un Tuba utwiet Instrumentierung to nee, vuller un warmer Klangfarven bruukt. Dor finnen sück ok all experimentelle Ansätze to sien lateren chromatisch braken Harmonien (to’n Bispeel Intro „La Paloma“ up Adios) oder Anlehnungen an de klassische Musik as Arab Dance (1942), da he vun Tschaikowski sien Nussknacker nehm.Stein, S. 91.
Evans vertellt doröver: „Auf den ersten Blick war der Klang der Band fast wie die Zurückführung der Musik zur Inaktivität, zum Schweigen. Alles bewegte sich in Minimal-Geschwindigkeit, um Sound zu schaffen … Der Klang hing wie eine Wolke.“Joachim-Ernst Berendt, Günther Huesmann: Das Jazzbuch. Fischer TB, Frankfurt am Main 1994, S. 136
Mit den Inträe vun de Vereenigte Staten in den Tweeten Weltkrieg gung de Phase bi Thornhill to Enn’n, as de meesten vun sien Musiker to’n Militärdienst intrucken wurrn. Evans wurr Pianist vun de HQ-Band vun de Southern California Sector Headquarters un speel jeder Week in dree Radioshows, um denn in dat Fröhjohr 1943 de Armeeband in dat Camp Santa Anita to organiseeren, to de ok de jung Pianist Jimmy Rowles hörr.Stein, S. 98 f. In dat Camp Lee hett Evans eenige Battles of bands tüschen afro-amerikaansch Musikern ut de ehmalgen Bands vun Cab Calloway un Coleman Hawkins as ok den witt Musikern vun dat Camp Santa Anita up den Weg brocht.Stein, S. 108 f. Wiedere Statschonen weern Camps in Miami, Atlanta un Fort Gordon in Georgia, wo he up Lester Young drapen is. Young sien entwürdigende Behanneln dör dat Militär hett en deepen Indruck bi Evans achterlaaten, de för den Saxophonisten Whiskey, Marihuana un Barbiturate insmuggeln dee.Stein, S. 121 f. Enn’n Dezember 1945 wurr Evans ut de Armee entlaaten. He is denn nah New York trucken.
De Nahkriegstiet (1946–1948) Af 1946 hett Gil Evans wieder mit Thornhill arbeit, de sien Orchester reorganiseeren wull.Upnahmen vun dat Thornhill-Orchester van 1946/47 finnen sück up: Gil Evans Adios (compil. 2000 A&R). Dorbi sünd Thornhill un Evans up en Krisenszenario (Wertschapsrezession) drapen: Binnerhalv vun en kört Tiet mussen völ naamhaft un düer witt Big Bands ut de Swing-Ära upgeven, so de Orchester vun Benny Goodman, Woody Herman, Harry James, Les Brown, Jack Teagarden un Tommy Dorsey. De swaart Bands kunnen sück beter hollen, wiel de hör Musiker blots pro Upträe betallen deen.
Evans pleeg in sien eenfach Eenzimmer-Souterrain-Apartment in de 14 West 55th Street, dat he in’n Sömmer 1946 betrucken harr, en Stil vun de apen Döör. Dat weer en Diskussions-Drapenspunkt för Musiker ut de Thornhill-Band un Musikern vun de Bebop-Szene, dorünner: George Russell, Johnny Carisi, Louis Mucci, Jake Koven, Lee Konitz, Miles Davis, Charlie Parker, Gerry Mulligan, Jay Jay Johnson, Bill Barber, Al Haig, Max Roach, Kenny Clarke, John Lewis un annern; Evans, goot teihn Johr öller as de meesten vun de, weer in gewisser Wies musikalischer Mentor vun disse Szene, sien dormalige Wahnen en Aart „Kreativ-Köken“ för de sück dor drapen Musiker. Mangels passend Rüümlichkeiten wurr af un to in’t Free proovt.Stein, S. 129 ff.
Evans hett de Anregungen ut de 52nd Street in Arrangements för Thornhill mit Charlie Parkers Anthropology, Yardbird Suite oder Charles Thompsons Robbin’s Nest upgreepen un hett den füürigen Bebop mit dat torüchhollend Klangbild vun dat Thornhill-Orchester verschmüllt, wat woll kommerziell nich spoodriek weer, aber bi Musiker-Kollegen Beachtung funn, insbesünnere bi Miles Davis:
Zitat