Chānakya (Sanskrit: चाणक्य, IAST: Cāṇakya [tɕaː.ɳɐ.kjɐ]; *4. Jaarhunderd v. Chr. in Süüdindien oder in Taxila; † 4.–3. Jaarhunderd v. Chr.) was een Universaalgeleerten uut den oolden Indien. He es ene legendäre Person, de sachtens up enen histoorschen Kärn trüggegeet, un was Philosooph as ook Minister un engsten Raadgèver van’n eersten Mauryakeiser Chandragupta, läter ook van sienen Sòne Bindusāra. Ümme 320 v. Chr. verhulp Chānakya Chandragupta to de Macht un geld för wichtig dat Mauryariek uptorichten.
Na de traditschonelle Ansicht sind Kautilya (IAST: Kauṭilya) un Vishnugupta (IAST: Viṣṇugupta) siene Schrievernamens, so dat he för den Verfater van den Arthashāstra geld, een ooldindsch Leerbook œver Staatskunst, Diplomatie, Weerdschopspolitik un Militärstrategie. Darümme bekikt een Chānakya in Indien ook as enen Vœrlöper för de Poltik- un Weerdschopswètenschop.
Lèven
Œversicht Chānakya worde in’n 4. Jaarhunderd v. Chr. boren. De Name bedüd „Sòne van Chānin“. De Borns sind unenig, of he uut Taxila in’n Pandschāb kümt oder uut de „Gollaregioon“, de sachtens in Süüdindien liggt, stammt. He soll al as he boren worde Täne had hebben, wat een Teken för dat Lott as enen Köning es. De Öldern söllt de Täne van den jungen Chānakya afbròken hebben, dat Lott as Köning aftowenden. Vandeswègen nu de Vœruutsage was, dat he de Macht achter den Throne sien solle. Alle Borns sind œvereen, dat Chānakya sik van den Köning Dhana Nanda, den letsten Herrscher van’n Nandariek, in siene Ere afsnèden föle un daarümme swere den Köning van’n Throne to störten. He sochte daarümme na enen wördigen Köning un fund den jungen Chandragupta. Na dat he Dhana Nanda daaltwungen hadde, make he Chandragupta den niegen Köning, de so de eersten Heerscher van’n Mauryariek worde. Chānakya sall dat Ende van sienen Lèven as enen Askeet tobrocht hebben un starv sachtens in’n 3. Jaarhunderd v. Chr.
Borns Nich vèle histoorsche Informatschonen œver dat Lèven van Chānakya sind kundig. De grote Deel stammt uut Legenden, de enen histoorschen Kärn hebbet un deelwiese gègen eenanderstaat. Na Thomas Trautmann, enen US-amerikaanschen Historiker un Experten för dat Arthashāstra, givt et veer Verschonen van’r oolden Legende œver Chānakya un Chandragupta: VerschoonBispeeltextBuddhistsche VerschoonMahāvamsa un dat Kommentar Vamsatthappakāsinī daartoJainistsche VerschoonParishishta-Parvan van HemachandraKaschmirsche VerschoonKathāsaritsāgara van Somadeva, Brihat-Katha-Manjari van Kshemendra.Vishākhadatta-VerschoonMudrārākshasa en Drama van Vishākhadatta
Jainistsche Verschoon
Verscheden Kommentare to den kanoonschen Texten van’r jainistschen Shvetambārascholen, de gröttste Gruppe binnen den Jainismus, vertellt ene Verschoon van’r Chānakya-Chandragupta-Legende. De bekannteste Verschoon steet in den Parishishta-Parvan, dat Hemachandra in’n 12. Jaarhunderd schreev. De Vertell es up Sanskrit schrèven un stütt sik up Legenden, de uut’n eersten bet achten Jaarhunderd stammt un up Prakrit schrèven sind. Düsse Legenden steet in den Kommentaren to den kanoonschen Shvētambāratexten as dat Uttaradhyāyana un den Āvashyaka Niryukti. Na Thomas Trautmann es de jainitsche Legende de öldste Verschoon up de de gröttste Toverlaat es.
De jainistsche Legende vertellt, dat Chānakya de Sòne van den jainistschen Laienanhanger Chanin un sienen Wiev Chaneshvarī was un uut den Dörp Chānaka in’r Gollaregioon kam. Unklaar es wo düsse „Gollaregioon“ ligt, darümme dat Hemachandra schrivt, dat Chānakya drawidsch was, könne de Regioon in Süüdindien liggen.
Na de Legende hadde Chānakya al as he boren was alle Täne, wat sien Lott as enen Köning vœrutseggen solle. Chānīn wolle afwenden, dat sien Sòne daarümme hoogmödig werd un brak de Täne van Chānakya af, wat jainistsche Mönke nu as en Teken seen, dat he ene Macht achter den Throne werden solle. Chānakya woss as enen jainistschen Laienanhanger up un frigge ene brahmaansche Fru. De Familie van siene Fru verspotte enne wègen siene Armood. Daarümme besloot Chānakya na Pātaliputra, de Höövdstad van den Nandariek, togaan den mildgèveschen Köning Dhana Nanda, de bi Alexander den Groten „Xandrames“ oder „Angrammes“ heet, ümme ene Spende to bèden, vanwègen dat he anderen Brahmanen al groottœgsche Geschenke maked hadde. As he in den Köningspalast tovte sette he sik up den köningliken Throon. Ene Maad bood enne fründlik an tègen an de Throon to sitten. Chānakya bleev bisitten, man stelle sienen Waterpott up den Sitt tègenan. (De Waterpott es een kamaṇḍalu, een Hangelpott, den Asketen bi sik dregen un steet hier för de jainistschen Ideale van Chānakya). De Maad bood enne noch an up veer anderen Stèden to sitten, man jeedeenmaal, stelle he verscheden Dinger up de Sittplätze un bleev bi up den Throon to sitten. Toletst stödde de Maad enne van den Throne daal. Füünsch swere Chānakya den Nandaköning un sien Riek tonichtetomaken.
Chānakya kenne de Vœrutsage, dat he de Macht achter den Throne sien solle. Daarümme gung he bi na ene Persoon to söken, de en wördigen Köning sien könne. Up Wanderschop dö he de swangere Dochter van enen Dörphöövdling enen Deenst. De Bedingen was, dat’t Kind enne tohören solle. Dat Kind, dat de Dochter van den Dörphöövdling krègen hadde, heet Chandragupta un as Chānakya na ene Tied wedder na dat Dörp kam sach he Chandragupta med anderen Jungen „Köning“ spelen. Enne to pröven, bède Chānakya ümme ene Spende. De Junge vertelle Chānakya de Köge dichtbi to nèmen un see dat nems siene Order weddersprèken well. Düsse Machtdemonstratschoon œvertüge Chānakya, dat Chandragupta een wördigen Köning was.
As Chandragupta vullwussen was versochte Chānakya med enne Pātaliputra, de Höövdstad van Nanda, to verœvern. Dœr alchemistsche Techniken is he een rieken Mann worden un stelle med den Gelde ene Armee up, man kreeg enen depen Daalslag, dat he un Chandragupta van’n Slachtfeld flüchten mossten.
Chānakya verstund achteran, dat’t unklook was direkt de Höövdstad statts de Grenzregionen antogriepen un smède enen niegen Plaan dat Nadariek daaltokriegen. He verbünde sik med den Köning Paravataka uut den Köningriek van Himavatkūta, den enige med Köning Poros, de gègen Alexander den Groten fechte, lieksetten, un bood enne de Halve van den Nandariek an.
Nadem dat de Hülpe van Parvataka sèker was, belagern Chānakya un Chandragupta de lütken Städe rund ümme Pātaliputra. Ene Stad, de besunders starken Weddetstand dö, betradd Chānakya in’n Kleed van enen shaivitschen Beddelmönk un verkünde dat Belagern günge to Ende, wenn de Inwòners de Staturen van den Mātrīkās („De sèven Moders“) uut den Tempel wegrümen. So drade de biglöövschen Inwòners de Staturen uut den Tempel wegrüümd hadden, ordere Chānakya siene Armee dat Belagern to beenden. As de Inwòners nu œren schienbaren Sieg fieren, greep de Armee van Chānakya unverwachtens an un nam de Stad in.
Alnagrade maken sik Chānakya un Chandragupta alle Gebede buten de Höövdstad unnerdaan. Upletst nemen se Pātaliputra in un Chānakya make Chandragupta Köning. Se verbannen de Köning Dhana Nanda un Chandragupta frigge man de Dochter van den Köning, den se van’n Throne stört hadden.Underdess vernarre sik Parvataka in ene Vishakanyā, een Lüüt, dat ene Giftupdragsmöördersche in den Nandariek wèsen was. As Parvataka un dat Lüüt bi de Givte aneenander kemen kippe Parvatak ümme. Chānakya wende af, dat Chandragupta enen Dokter haalt, so dat Parvatake doodbleev un Chandragupta nu alleen œver heel dat vœrmalige Nadariek herrsche.
Chānakya mengele lüttke Dosen van Venien in dat Èten van Chandragupta, enne immun tègen Giftansläge to maken. De Köning, de da nix van afwusste, dele sien Èten med siene swangeren Fru, de Köningin Durdharā, de jüstdaarwègen doodbleev. Chānakya sneed den Buuk van’r doden Königin up dat Kind ruuttohalen. Dat Kind hadde enen Drüppel (बिन्दु bindu „Drüppel“) van den Venien afkrègen un hadde darümme den Namen Bindusāra krègen.
De Parishisshta-Parvan van Hemachandra vertellt dat Chandragupta as Köning afdankt hadde, as enen jainistschen Mönk to lèven. Chānakya make nu Bindusāra to’n Köning. De niege Köning bestimme Subandhu, as Chānakya dat toraden hadde, as enen Minister. Man Subandhu keek niedsch up de Macht van Chānakya. Daarümme vertelle he Bindusāra, Chānakya hädde de Schuld an den Dode van siene Modder Durdharā. Bindusāra make dat füünsch un vull Haat up sienen Raadgèver, so dat Chānakya, de nu al een oolden Mann was, besloot sik trüggetoteen un den jainistschen Sallekhanāeed to sweren; dat heet he faste friewillig bet dat he doodblieven solle sien Karma to betern. In de Tied worde Bindusarā de Waarheed œver sien Modder wies un bède Chānakya trüggetokòmen. As Chānakya de Bidde afsloog, gav Bindusāra sienen Minister Subandhu de Order Chānakya to œvertügen, dat he sienen Sallekhanāeed trüggenimt. Bides Subandhu vœrspèle Chānakya van sienen Eed aftobringen, verbrenne he Chānakya, bi dat he noch lève, un stool allens uut sienen Huse. Chānakya was sik dat al lange verwachten un hadde, eerdat he sik trüggetògen hadde, ene verflöökte Schattkisten herstellt. Subandhu make de Kisten òpen un fund een Rüükwater, dat he glieks inödmene. Up enen Stück Bärkenrinde bi den Rüükwater stund een Flook na den jeedeen, de dat Rüükwater inödement, een Mönk werden mott oder doodblieven solle. So was Subandhu nu twungen as enen Mönk to lèven sienen direkten Dood aftowenden.
Na enen anderen jainistschen Text – de Rajavali-Kathā – gung Chandragupta, nu dat Bindusāra Köning was, med Chānakya in de Wildnisse as Askeet to lèven.
Buddhistsche Verschoon De Legende œver Chānakya un Chandragupta na’r buddhistschen Traditschoon steet in den Chröönken van Sri Lanka. De Legende find sik in’r Chröönk Mahāvamsa, de uut’n 5. bet 6. Jaarhunderd kümt un up Prakrit schrèven es, as ook in den Kommetaren daarto. Verschedene andere Texten vertellt ook noch Details, as dat Mahā-Bodhi-Vamsa („Bodhiboomgenealogie“) un de Atthakathā, wat de Kommentare van den Theravādabuddhismus to den kanoonschen Texten sind. Chānakya heet in düssen Texten Chānakka (IAST: Cāṇakka) un Chandragupta heet Chandagutta (IAST: Candagutta), wat de Prakritverschonen van den Namens es.
Na de buddhistsche Verschoon was Chānakya een Brahmanen uut Taxila in’n noordindschen Pandschāb. De Biettäne, de he al bi de Geboord hadde, güllen för een köninglik Teken. Siene Moder was bange, dat Chānakya, wenn he een Köning were, sik nich länger ümme œr kümmere un brak siene Täne enne van den Lott as Köning aftobringen.
Chānakya soll wegen sienen bròken Tänen un krummen Föten bòvento gräsig uutseen heben. Up enen Dag gav de Köning Dhana Nanda Geld an Brahmanen uut. Chānakya gung na Pātaliputra deeltonèmen. Wègen siene gräsig Uutsseen ordere de Köning Chānakya uut den Palast to smieten. Chānakya make dat füünsch un he verflöke den Köning. Dhana Nanda order Chānakya fasttosetten, man he flüchte as enen Ājīvika, enen Asketen van ene olde indsche Religioon, de et vandage nich länger givt, verkleed. He befründe sik med Dhana Nandas Sòne Pabbata un hisse enne up sienen Vader van’n Throne to störten. De Prins Pabatta gav Chānakya enen Segelring, dat he dœr ene geheme Dœr uut den Palast flüchten konn.