De Nedderlannen (informell Holland) sünd en parlamentaarsche Monarkie un Deel vun dat Königriek vun de Nedderlannen. Anners höört dor noch Aruba un de Nedderlannschen Antillen as sülvstännige Länner mit to. Se liggt in dat nöördlich Europa an de Noordsee. Dat Land is to’n gröttsten Deel relativ flach. Bi en Veerdel vun dat Land an de Waterkant liggt ünnerhalv vun den Seespegel. In den Süüdoosten is dat Land höger, de höögste Fleck is de Vaalserberg mit 321 m. Navers sünd Belgien un Düütschland. Tosommen mit Belgien un Luxemborg billen de Nedderlannen de Benelux-Staaten. De Hööftstadt vun dat Land is Amsterdam. De Regeren sitt in Den Haag. To de Nedderlannen hörrt ok noch de dree Karibikinseln Bonaire, Sint Eustatius un Saba. De Nedderlannen sünd indeelt in Provinzen.
Land un Inwahner Landsnaam De offiziell un ok in de Ümgangsspraak begäng nedderlannsch Naam vun dat Land is Nederland (Singular), wiels dat in de düütsch Spraak Niederlande (Plural) heet un ümgangsspraaklich tomeest Holland nömmt wurrd. De Naam Holland betreckt sück eegentlich aber blots up den noordwestlichen Deel vun dat Land, up de fröhere Provinz Holland as bedüüdenst Provinz vun de Republiek vun de Vereenigte Nedderlannen. Siet Midden vun dat 19. Johrhunnert is disse Provinz updeelt in de twee Provinzen Nordholland (Hööftstadt Haarlem) un Süüholland (Hööftstadt Den Haag). In’t Nedderlännsch bruukt man den Utdruck Holland in eerste Lien för disse twee Provinzen. Ansonsten is Holland ehder en ironisch Sülvstbeteken. Ok bi’t Football luut de Sülvstbeteken Holland, to’n Bispeel in den Slachtroop Hup Holland Hup.
Buterhalv vun de Nedderlannen wurrd de Inwahners tomeest as „Holländer“ betekent un ok de nedderlannsch Tourismusindustrie un anner Wertschap vermarkten dat Land dörgahns as Holland (sowohl in’t Engelsch as ok in’t Düütsch). Nedderlänner, de nich ut de Region Holland stammen, hebbt tomeest en gewisse Afneegen tegenöver de Beteken Holland för de Nedderlannen un Holländer för de Nedderlänner.
De Landsnaam „Niederlande“ (in düütsch un in’ Plural) ergifft sück ut de Historie. De Nedderlannen weern lang Tiet en Deel vun dat Herrschapsrebeet vun dat Fürstenhuus Habsburg, dat sowohl an’ Böver- as ok an’ Nedderrhien Herrschapsrebeden harr. Eerstere hebbt se „die oberen Rheinlande“ (Sundgo, Breisgo, Vörderöösterriek), Letztere „die niederen Rheinlande“ (Holland, Flannern, Seeland usw.) nömmt. In de Loop vun de Tiet sünd de Stroombeteken wegfallen, sünners ok dorum, wiel de Habsburger hör böverrhienschen Rebeden verleesen deen un so bleev blots noch de Beteken „Niederlande”, wiels dat sietdem spraaklich kien Böverlande (mehr) gifft.
In’ Nedderlannsch seggt man to de historsch Regionen ok de Lage Landen, also de deep oder leeg liggend Länner, wiels dat in de Nedderlannen kien Bargen un blots wenig Hööchsten gifft. De noordnedderlännschen Provinzen vun de Utrechter Union (Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderlaand, Oaveriessel, Grunneng, un Freesland) hebbt sück an’ 26. Juli 1581 unafhängig vun’ Landsherrn Philipp II. von Spanien verklort. In de Verdrääg vun den Westfäälschen Freeden 1648 wurr de Unafhängigkeit vun dat Hillig Röömsch Riek proklameert, dat Rebeet weer etwa dat latere Nedderlannen. De süüdlich Deel vun dat Rebeet, inslooten Flannern, verbleev bi dat Riek; later is dorut denn de Staat Belgien entstahn. Dormals hett man vun de nöördlich un süüdlich Nedderlannen snackt.
De Wiener Kongress hett denn för en körten Tiet noch mal den Noorden un den Süüden as unafhängigen Staat Koninkrijk der Nederlanden vereenigt. Aber all 1830 hebbt sück de süüdlich Nedderlannen ünner de Beteken Belgien för unafhängig verklort (Belgica is de Naam vun en old röömsch Provinz un in de Renaissance wurr de Utdruck as latiensch Naam vun de Nedderlannen bruukt, ok för den Noorden.)
De engelsch Beteken „Dutch” is ut middelnedderlannschen Formen as duutsc entstahn. De middernedderlannsch Formen duutsc un dietsc hebbt de in’t Volk spraken westgermaanschen Mundoorten betekent un hebbt as Afgrenzen vun disse Mundoorten tegenöver dat Latiensch – de Spraak vun Verwalten, Wetenschap un Kark – deent. De Formen Dutch un duutsc entspreken den standarddüütsch Woort deutsch.
Batavia is de fröhere latiensch Naam för de hüüdigen Nedderlannen un betreckt sück up de bi dat Rhiendelta siedelnd germaansch Stamm vun de Bataver. De Niederlänner sülvst hebbt de hüüdig Hööftstadt vun Indonesien, Djakarta, to hör Kolonialtiet toeerst ok Batavia nömmt.
Geographie miniatur|links|De Nedderlannen ahn Dieken: Wu dat Land utsehn dee, wenn de ünner den Meeresspegel liggend Rebeden floot wurrn deen miniatur|hochkant=1.5|De 1932 upricht Afslussdiek trennt dat Iesselmeer vun de Noordsee duum|hochkant=1.5|Dat Stormflootwehr Oosterscheldekering is Deel vun de Deltawarken De gröttste Deel vun dat Land is Masch. In'n Oosten gifft dat ok Geest.
Ungefähr de Hälft vun dat Land liggt weniger as een Meter över, rund een Veertel ünnerhalv vun den Meeresspegel (meeten bi Amsterdam). De flach Rebeden wurrd in de Regel dör Dieken vör Stormflooten schuult, de all tosommen en Längt vun etwa 3.000 km hebbt. De hööchste Punkt vun de Nedderlannen is mit 877 Meter de Mount Scenery up de Karibikinsel Saba. De hööchste Punkt vun dat Fastland, de Vaalserberg in’ butersten Süüden, in de Provinz Limburg, in dat Dreelännereck to Düütschland un Belgien, befind sück 322,50 m över den Amsterdamer Pegel.
Deelen vun de Nedderlannen, as to’n Bispeel meest de gesamte Provinz Flevoland, wurrn dör Landgewinnen vun dat Meer afwunnen. Se wurrd as Polder (in’t Düütsch as Koog) betekent. Ruch weg een Fievtel vun de Landsflach is mit Water bedeckt, worvan dat IJsselmeer den gröttsten Deel utmakt; en ehmalg Buch vun de Noordsee mit Naam Zuiderzee, de 1932 dör en 29 km langen Afslussdiek inpoldert wurr.
De wichtigst Strööms vun de Nedderlannen (dor de grote rivieren nömmt) sünd Rhien, Maas un Schelde. Se deelen dat Land in en Norden un en Süüden un finnen sück weer in dat mehr oder minner tosommenhangend Rhien-Maas-Delta, de gröttste un zentraal Landschap vun den Staat. De Rhienstroom vertwiegt sück eerstmals ganz dicht bi de Grenz to Noordrhien-Westfalen. De Naam „Rhien“ geiht in’t Delta bemarkenswerterwies up weniger wichtig Deltaarms över. De Hööftstroom vun dat Rhiensystem heet in dat Delta anfangs Waal, later Merwede, denn Noord, un toletzt Nee Maas (!). Anner groot Deltaströöms sünd Nederrijn, Lek un Iessel. De Maas münn fröher bi Gorinchem in de Waal, siet 1904 is se aber upgrund vun künstlich Verleggen vun de Maasmünn mit dat Rhiensystem eegentlich nich mehr verbunnen un floot över Bergse Maas un Amer in de ehmalge Meeresbucht Hollands Diep („Hollannsch Deep“). Vun de Schelde liggt blots ehr Münnsberiek nöördlich vun dat belgisch Antwerpen in den Nedderlannen.
De Hööftwindricht is Süüdwest, dorut resulteeren en gemäßigt maritim Klima mit köhl Sömmern un mild Winters. Sünners in’ Westen vun dat Land, an de Noordseeküst, is dat Klima starker atlantisch präägt (mild Winter, köhl Sömmer). Nah Oosten hen nimmt de atlantisch Infloot licht af, so dat man dicht vun de düütsch Grenz all ehder vun subatlantisch Klima snacken kann mit wat koller Winter (mild bit mäßig-kolt) un licht warmer Sömmer.
Bevölkerung un Spraak
De Nedderlannen hörrn mit 529 Inwahner pro Quadratkilometer Landflach to de an’ dichtesten besiedelt Flachenstaaten vun de Welt (to’n Vergliek: Weltwiet Dörsnitt 48, Irland 60, Düütschland 231, Noordrhien-Westfalen 528, Namibia 2,4).Der Fischer Weltalmanach 2006. Zahlen, Daten, Fakten. Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfort an’ Main 2005, ISBN 3-596-72006-0; S. 334,117,126,321,325 In’ Dezember 2023 harrn de Nedderlannen etwa 17.948.000 InwahnerBevölkerungsantahl vun de Nedderlannen. Stand Dezember 2023. Informatschoon: Centraal Bureau voor de Statistiek (Zentraalbüro för Statistik); nedderlannsch. Afroopen an’ 4. Februar 2024, dorvan wahn ungefähr de Hälft in de Randstad, de dicht besiedelt Westen vun dat Land.
De Amtsspraak is Nedderlannsch, wat ut dat Nedderfranksch entstahn is, wat to de nedderdüütschen Spraken hörrt. In de Provinz Freesland is todem dat eng verwandte Freesch Verwaltensspraak.Dat Grundgesett vun dat Königriek vun de Nedderlannen bestimmt kien Amtsspraken. Bit 1992 weer ok in anner Gesetten kien Amtsspraak fastleggt. Sietdem bestimmt dat „Algemene wet bestuursrecht“ (Allgemeen Verwaltensrechtgesett) in Artikel 2:6: „Bestuursorganen en onder hun verantwoordelijkheid werkzame personen gebruiken de Nederlandse taal, tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald“ (Verwaltensorgaans un ünner hör Verantwoorten tätige Personen bruuken de nedderlannsch Spraak, es sei denn, en gesettlich Vörschrift bestimmt dat anners). Dit Gesett ordnet ok den amtlichen Gebruuk vun de freesch Spraak binnerhlv vun de Provinz Freesland an.
In de süüdwestlich Hälft vun dat Land wurrd nedderfränkisch Mundoorten spraken. De Oortsdiialekte vun den Süüdoosten hörrn to dat Ripuaarsche un in Noordoosten to dat Neddersassche. Nedderfränkische, ripuaarsche un neddersassche wurrd in’ t Dialektkontinuum staatsövergriepend ok in Düütschland snackt, nedderfränkisch un ripuaarsch Dialekte ok in Belgien.
In de Rieksdeelen in Översee (in de Karibik) is Nedderlannsch Amtsspraak, neben entweder Papiamento oder Engelsch. En Aftwieg vun dat Nedderlannsch, de intüschen en eegen Standardspraak dorstellt, is dat Afrikaans in Süüdafrika.
Nah den Statistik sünd nedderlannsch Mannlüüd un Fruen de körperlich gröttsten Minschen up de Eer. Se sünd in’ Dörsnitt 1,83 m (Mannlüüd) un 1,72 m (Fruen) groot. De dörsnittlich Levensverwachten bedroog in 2005 för Mannlüüd 77 Johr un för de Fruen 82 Johr.OECD-Factbook 2008
In den Nedderlannen leven tüschen 6.000 un 10.000 Sinti un Roma,, dorin sünners:Sinti and Roma in the Netherlands as ok etwa 30.000 so nömmt woonwagenbewoners. Se wurrd afschätzig ok kampers nömmt, se sülvst nömmt sück lever reizigers. Se leevt oortsfast up Standplatzen in statschonären Caravans. Völ öövt ambulante Erwerbstätigkeiten ut. Ganz överwegend gaht se up verarmt nedderlannsch Buern, Landarbeiter un Törfsteker vun dat 18. un 19. Johrhunnert torüch. De Tall is siet dat Enn’ vun den Tweeten Weltkrieg in Tosommenhang mit Arbeitsmigratschoon un Wahnkösten dör dat Totrecken ut de Merheitsbevölkerung stark anwussen. De gruppenintern Spraak Bargoens is en nedderlannsch baseert Sonnerspraak, vergliekbor mit dat düütsch Rotwelsch oder Jenisch.Annemarie Cottaar, The Making of a Minority: the Case of Dutch Travellers, S. 114–132, in: Leo Lucassen/Wim Willems/Annemarie Cottaar, Gypsies and Other Intinerant Groups. A Socio-Historical Approach, New York 1998; dies., Dutch Travellers: Dwellings, Origins and Occupations, in: ok dor, Sieden 174–189
In de Nedderlannen sünd Minschen ut de ganz Welt inwannert. Afsehn vun völ Totrucken ut de Nahberstaaten (ünner annern ut Düütschland, Belgien un England) leevt hüüd völ Minschen ut anner Eerdeelen hier, as to’n Bispeel ut Marokko un Törkie, ut de ehmalg Kroonkolonien Indonesien, Suriname un ut de Karibik.
De Bevölkerung in den Nedderlannen vun utlännsch Herkunft (2007)As to en utlännsch Herkunftsgrupp hörrnd wurrd jede Person tellt, de sülvst oder vun de mindst een Öllerndeel nih in de Nedderlannen boren is. Born: Zentralamt für Statistik, 2007.: