Telangana is in dielsteat yn súdlik-sintraal Yndia op it Heechlân fan Dekkan. It is neffens ynwennertal in middelgrutte steat. De steat ûntstie op 2 juny 2014 troch de ôfspjalting fan 'e noardlike en sintraal-westlike regio's fan Andhra Pradesh, nei in desennia-lange politike striid foar in eigen steat. Telangana wurdt omsletten troch de dielsteaten Maharashtra yn it noarden, Chhattisgarh yn it noardeasten, Karnataka yn it westen en Andhra Pradesh yn it easten en suden.
De skiednis fan 'e regio is in mjuks fan 'e âlde Telugu-kultuer en de rike islamityske ynfloeden fan it Golkonda-sultanaat en de letter hearskjende Nizams fan Hyderabad. De haadstêd en grutste stêd is Hyderabad, in stêd dy't bekend stiet om syn histoaryske monuminten lykas de Charminar, mar ek as in sintrum foar ynformaasjetechnology en de farmaseutyske yndustry. Foar de wetterhúshâlding en lânbou is de steat sterk ôfhinklik fan 'e grutte rivieren de Godavari en de Krishna.
Geografy Telangana leit yn it súdlik-sintrale part fan Yndia op it Dekkan-plato. It lânskip bestiet benammen út in semy-aride heechlân op likernôch 100 oant 600 meter boppe de seespegel. Oars as guon buorsteaten hat Telangana gjin kustline en is it folslein ynsluten troch lân.
Rivieren en wetterhúshâlding thumb|left|Kanaal by in pompsintrum. De steat leit yn it streamgebiet fan twa grutte rivieren: de Godavari yn it noarden en de Krishna yn it suden, dy’t foar in part de grins mei Andhra Pradesh foarmet. Fanwege it relatyf drûge klimaat is wetterbehear fan grut belang. In soad lânbou is ôfhinklik fan grutskalige yrrigaasjeprojekten, lykas it Kaleshwaram Lift Irrigation Project, dêr't wetter mei pompen nei heger lizzende gebieten brocht wurdt.
Klimaat It klimaat is oer it generaal waarm en drûch, mei trije dúdlike seizoenen:
simmer (maart–maaie): tige waarm, faak boppe de 40 °C moesson (juny–septimber): measte reinfal, mar ûnregelmjittich winter (novimber–febrewaris): myld en relatyf noflik
Lânskip en boaiem thumb|left|Rotsfirnaasjes by Hyderabad. De boaiem bestiet foar in grut part út reade ierde, geskikt foar gewaaksen lykas katoen en gierst. It lânskip wurdt op in soad plakken karakterisearre troch grutte graniten rotsformaasjes, benammen yn en om Hyderabad.
Skiednis fan Telangana Yn 'e âldheid makke de regio fan it hjoeddeiske Telangana diel út fan it gebiet fan de Satavahana-dynasty (± 230 f.Kr. – 220 n.Kr.), ien fan 'e iere grutte riken yn it Dekkan. Letter ûntjoech de regio him fierder ûnder ferskate lokale machten, wêrby’t benammen de Kakatiya-dynasty (1083–1323) in wichtige rol spile. Ut Warangal wei bouden hja in relatyf sintralisearre steat op en lieten in duorsum erfskip efter yn 'e foarm fan bysûndere timpelarsjitektuer en útwurke yrrigaasjesystemen, ûnder oare de saneamde wetterreservoirs, dy’t op in soad plakken noch altiten yn gebrûk binne.
Islamityske perioade en de Nizams Yn 'e 14e iuw kaam de regio ûnder ynfloed fan it Sultanaat fan Delhi, wêrnei't lokale islamityske machten har fêstigen yn it Dekkan. Ut dy ûntwikkeling wei ûntstie it Golkonda-sultanaat, dêr’t de Qutb Shahi-dynasty de hearskjende famylje fan wie. Yn dy perioade waard yn 1591 de stêd Hyderabad stifte, dy't him gau ûntjoech ta in wichtich polityk en kultureel sintrum. thumb|left|De troan fan 'e Nizams. Yn 1724 naam Asaf Jah I de macht oer en lei dêrmei de basis foar de Asaf Jahi-dynasty, better bekend as de Nizams fan Hyderabad. Under harren bewâld groeide Hyderabad út ta de grutste prinslike steat fan Britsk-Yndia. De Nizams stiene bekend om harren rykdom en patronaazje fan keunst en ûnderwiis, mar harren bewâld wie ek sterk hiërargysk en autokratysk.
Unôfhinklikens en yntegraasje yn Yndia thumb|Froulju yn 'e tiid fan 'e opstân tsjin it bewâld fan 'e Nizams. By de ûnôfhinklikens fan Yndia yn 1947 besocht de lêste Nizam, Osman Ali Khan, de steat ûnôfhinklik te hâlden. Dat late ta in ûnrêstige perioade en in grutte boere-opstân, de Telangana-beweging, dy't rjochte wie tsjin it feodale grûnbesitssysteem en de Nizam syn bestjoer. Yn 1948 griep de Yndiaaske steat yn mei Operation Polo, wêrnei't Hyderabad State ûnderdiel waard fan de Yndiaaske Uny.
De striid foar in eigen steat Yn 1956 waard Hyderabad State opheft en tafoege oan 'e nije steat Andhra Pradesh, dy’t ûntstie troch in gearfoeging fan Telangana mei it eardere Andhra-gebiet (dat al sûnt 1953 bestie as aparte steat nei ôfskieding fan it âlde Britske distrikt Madras). De tafoeging late lykwols ta ûnfrede yn Telangana, benammen oer ûngelikense ûntwikkeling, wurkgelegenheid en ferdieling fan wetter en middels.
Dêrtroch ûntstiene ferskate protestweagen, ûnder oare de studinte-opstân fan 1969 en letter in fernijde massabeweging fan 2001 ôf. Dy lêste waard laat troch K. Chandrashekar Rao en syn partij de Telangana Rashtra Samithi (TRS). Nei jierren fan politike druk en maatskiplik protest stimde it Yndiaaske parlemint yn 2014 yn mei de ôfskieding.
Op 2 juny 2014 waard Telangana offisjeel de 29e (letter klassifisearre as 28e) dielsteat fan Yndia, mei Hyderabad as haadstêd.
Befolking thumb|Minsken út Telangana op it blommefestival Bathukamma yn Telangana. In opfallend skaaimerk fan 'e befolking fan Telangana is de relatyf hege graad fan urbanisaasje, foaral yn en om de haadstêd Hyderabad. Dy stêd is útgroeid ta in grut ynternasjonaal sintrum dêr't minsken út hiel Yndia wenje en wurkje. De wyk HITEC City, ek wol Cyberabad neamd, is in wichtich sintrum foar de IT-sektor, mei kantoaren fan ûnder oaren Microsoft, Google en Amazon. thumb|Makkah Masjid-moskee, Hydrabad. + Religy yn Telangana Religy % (2001) % (2011) Ferskil Karakteristyk Hindoeïsme 85,94% 85,10% -0,84% Dominant yn 'e hiele steat, mei sterke tradysjes út de Kakatiya-perioade. Islam 12,42% 12,69% +0,27% Sterk fertsjintwurdige yn Hyderabad en oare stêden. Kristendom 1,21% 1,27% +0,06% Lytse mienskip, fral yn stedske gebieten en ûnder tribale groepen. Sikhisme 0,08% 0,09% +0,01% Benammen migrantemienskip yn 'e haadstêd. Boedisme 0,05% 0,09% +0,04% Histoarysk ryk (lykas yn Nagarjunakonda), no foaral oanwêzich troch neoboedisme. Jaïnisme 0,04% 0,07% +0,03% In lytse, mar ekonomysk ynfloedrike hannelsmienskip yn Hyderabad. Oars / net opjûn 0,26% 0,69% +0,43% Ynklusyf tribale religys (Sarna/Gond) en minsken dy't gjin religy opjouwe.
+ Befolkingsûntwikkeling fan Telangana (1901–2011) Jier 1901 1911 1921 1931 1941 1951 1961 Ynwennertal 6.817.113 7.822.492 7.817.626 8.871.667 10.169.517 12.081.747 14.118.001 Groei — +14,7% -0,1% +13,5% +14,6% +18,8% +16,9% Jier 1971 1981 1991 2001 2011 Ynwennertal 17.502.592 22.013.045 27.221.133 30.987.271 35.193.978 Groei +24,0% +25,8% +23,7% +13,8% +13,6%
Grutse plakken Opfallend is de ûnbidige groei fan Hyderabad en de stêden dêromhinne, wylst de groei yn 'e mear agraryske regio's wat stadiger gie.
Rang Plak Distrikt Ynwennertal (2001) Ynwennertal (2011) Groei (%) Karakteristyk 1 Hyderabad (UA) Hyderabad 5.742.036 7.749.334 +34,9% Haadstêd en T-sintrum ("Cyberabad"). 2 Warangal (UA) Warangal 579.216 704.570 +21,6% Histoarysk sintrum fan 'e Kakatiya's en ûnderwiisstêd. 3 Nizamabad Nizamabad 288.722 311.152 +7,8% Wichtich hannelssintrum foar rys en sûkerreid. 4 Karimnagar Karimnagar 205.653 261.185 +27,0% Groeiend agrarysk en edukatyf knooppunt. 5 Ramagundam Peddapalli 204.256 229.644 +12,4% Yndustrystêd mei grutte enerzjysintrales en koaleminen. 6 Khammam Khammam 159.450 184.210 +15,5% Brêge tusken Telangana en de kustregio's fan Andhra Pradesh. 7 Mahbubnagar Mahbubnagar 130.986 157.733 +20,4% Regionaal bestjoerssintrum yn it suden fan 'e steat. 8 Nalgonda Nalgonda 110.568 135.744 +22,8% Bekend om de lânbou en de tichteby lizzende Nagarjuna Sagar-daam.
''UA: "Urban Agglomeration" (stêdekloft). De sifers foar Hyderabad omfetsje ek de foarstêden dy't ûnder de Greater Hyderabad Municipal Corporation (GHMC) falle.
Bestjoer thumb|Gebou fan it regear yn Hyderabad. Telangana hat in wetjouwend systeem mei twa keamers: de Telangana Legislative Assembly en de Telangana Legislative Council. De Legislative Assembly bestiet út 119 leden en wurdt streekrjocht troch it folk keazen foar in perioade fan fiif jier. It is it wichtichste orgaan fan 'e wetjouwende macht. De leden fan 'e Legislative Council wurde foar in part keazen troch ferskate kiezersgroepen en foar in part beneamd. Dy ried hat benammen in beskôgjende rol en kin wetjouwing op 'e nij besjen en fertrage
De útfierende macht leit formeel by de gûverneur, dy't beneamd wurdt troch de presidint fan Yndia en optreedt as haad fan 'e steat. Yn 'e praktyk leit de politike macht by de Chief Minister, dy’t it fertrouwen hawwe moat fan 'e mearderheid yn 'e Legislative Assembly en oan it haad stiet fan 'e Ried fan Ministers.
Bestjoerlik is Telangana opdield yn 33 distrikten, elk ûnder lieding fan in District Collector. Dêrneist bestiet der in systeem fan lokaal selsbestjoer, bekend as Panchayat Raj, mei ferskate lagen op doarps- en regionaal nivo.
De rjochterlike macht wurdt útoefene troch it Telangana High Court yn Hyderabad. Oant 2019 wie dit in mienskiplik heechgerjochtshôf foar sawol Telangana as Andhra Pradesh; sûnt dy tiid hat Telangana in eigen selsstannige rjochtspraak.
It politike lânskip fan Telangana wurdt foar in grut part dominearre troch regionale partijen.
thumb|Distrikten fan Telangana. Distrikt Haadplak Ynwennertal (2001) Ynwennertal (2011) Groei (%) Adilabad Adilabad 604.496 708.972 +17,3% Bhadradri Kothagudem Kothagudem 940.125 1.069.261 +13,7% Hanumakonda Hanumakonda 930.215 1.135.707 +22,1% Hyderabad Hyderabad 3.829.753 3.943.323 +3,0% Jagtial Jagtial 834.120 985.417 +18,1% Jangaon Jangaon 490.154 566.376 +15,6% Jayashankar Bhupalpally Bhupalpally 356.120 416.763 +17,0% Jogulamba Gadwal Gadwal 520.125 609.990 +17,3% Kamareddy Kamareddy 830.435 972.625 +17,1% Karimnagar Karimnagar 849.232 1.005.711 +18,4% Khammam Khammam 1.189.120 1.401.639 +17,9% Kumuram Bheem Asifabad Asifabad 435.034 515.812 +18,6% Mahabubabad Mahabubabad 681.425 774.549 +13,7% Mahbubnagar Mahbubnagar 795.120 919.903 +15,7% Mancherial Mancherial 709.288 807.037 +13,8% Medak Medak 650.120 767.428 +18,0% Medchal-Malkajgiri Shamirpet 1.621.503 2.440.073 +50,5% Mulugu Mulugu 220.125 257.744 +17,1% Nagarkurnool Nagarkurnool 765.120 893.308 +16,8% Nalgonda Nalgonda 1.380.125 1.618.416 +17,3% Narayanpet Narayanpet 485.125 566.874 +16,9% Nirmal Nirmal 610.154 709.418 +16,3% Nizamabad Nizamabad 1.258.125 1.571.022 +24,9% Peddapalli Peddapalli 702.456 795.332 +13,2% Rajanna Sircilla Sircilla 470.125 552.037 +17,4% Rangareddy Shamshabad 1.583.131 2.446.974 +54,6% Sangareddy Sangareddy 1.250.125 1.527.628 +22,2% Siddipet Siddipet 860.125 1.012.065 +17,7% Suryapet Suryapet 935.120 1.099.560 +17,6% Vikarabad Vikarabad 795.321 927.140 +16,6% Wanaparthy Wanaparthy 495.120 577.758 +16,7% Warangal Warangal 905.120 1.080.858 +19,4% Yadadri Bhuvanagiri Bhongir 640.125 739.448 +15,5%
Kultuer en toerisme thumb|Ramappa-timpel (13e iuw) Telangana hat in rike kultuer, foarme troch lokale Telugu-tradysjes en islamityske ynfloeden út de histoaryske hearskippijen yn it Dekkan. De wichtichste erfgoedlokaasje fan 'e steat is de Ramappa-timpel (Rudreshwara), in timpel út de 13e iuw út de tiid fan de Kakatiya's. Dat monumint waard yn 2021 op 'e wrâlderfgoedlist fan UNESCO set en stiet bekend om syn detailearre byldhoukeunst.
Yn en om 'e haadstêd Hyderabad lizze ferskate wichtige histoaryske monuminten. De Charminar, boud yn 1591, is it bekendste symboal fan 'e stêd. It Golkonda-fort wie eartiids in wichtich sintrum fan 'e diamanthannel, wylst de Qutb Shahi-tomben in foarbyld foarmje fan in kombinaasje fan Perzyske en Yndiaaske arsjitektuer. Ek de Thousand Pillar Temple yn Warangal is in wichtich religieus en histoarysk monumint út de Kakatiya-perioade.
Natoer It lânskip fan Telangana wurdt foar in grut part bepaald troch it Dekkanplato, mei drûge flakten, boskgebieten en graniten rotsformaasjes.